បញ្ហា (The Problem)៖ ការបំពុលបរិស្ថាន និងហានិភ័យសុខភាពដែលបណ្តាលមកពីការបង្ហូរទឹកកខ្វក់ចេញពីទីសត្តឃាត គឺជាបញ្ហាប្រឈមដ៏សំខាន់មួយនៅតាមទីក្រុងនានាក្នុងទ្វីបអាហ្វ្រិកនិងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធដាំដុះក្នុងទឹកដើម្បីវាយតម្លៃ និងប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពនៃការបន្សុតទឹកកខ្វក់រវាងប្រភេទស្មៅវ៉េទីវែរអាហ្វ្រិក និងអាស៊ី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Hydroponic Phytoremediation with African Vetiver (Chrysopogon nigritanus) ការបន្សុតទឹកកខ្វក់តាមបែបវារីវប្បកម្មដោយប្រើស្មៅវ៉េទីវែរអាហ្វ្រិក (Chrysopogon nigritanus) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកម្ចាត់ជាតិដែក (Fe) ព្រមទាំងអាចបន្សុតសារធាតុពុលបានល្អប្រហាក់ប្រហែលពូជអាស៊ី។ | អត្រានៃការកម្ចាត់អាសូត (N) និងផូស្វ័រ (P) មានកម្រិតទាបជាងពូជអាស៊ីបន្តិចបន្តួច។ | កាត់បន្ថយ BOD បាន ៨៤%, COD ៨៦%, អាសូត ៥២% និងកម្ចាត់ជាតិដែកបាន ១០០% (ក្រោមការកម្រិតដែលអាចរកឃើញ) ក្នុងរយៈពេល ៦ ថ្ងៃ។ |
| Hydroponic Phytoremediation with Asian Vetiver (Chrysopogon zizanioides) ការបន្សុតទឹកកខ្វក់តាមបែបវារីវប្បកម្មដោយប្រើស្មៅវ៉េទីវែរអាស៊ី (Chrysopogon zizanioides) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការកម្ចាត់អាសូត (N) និងផូស្វ័រ (P) ព្រមទាំងជារុក្ខជាតិដែលអាចរកបានងាយស្រួលនៅក្នុងតំបន់អាស៊ី។ | មានការភាយចេញសារធាតុម៉ង់ហ្គាណែស (Mn) មកវិញបន្តិចបន្តួចនៅថ្ងៃទី៦ បើធៀបនឹងការកាត់បន្ថយដ៏ល្អនៅថ្ងៃទី៤។ | កាត់បន្ថយ BOD បាន ៨៤%, COD ៨៨%, អាសូត ៧១%, និងផូស្វ័រ ៧៧% ក្នុងរយៈពេល ៦ ថ្ងៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តប្រព័ន្ធនេះទាមទារសម្ភារៈសាមញ្ញសម្រាប់ការដាំដុះ ប៉ុន្តែត្រូវការបរិក្ខារពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់សម្រាប់ការវាស់ស្ទង់គុណភាពទឹកយ៉ាងសុក្រឹត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុង Abakaliki ប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដែលមានអាកាសធាតុតំបន់ត្រូពិចស្រដៀងនឹងកម្ពុជា ប៉ុន្តែលក្ខណៈនៃទឹកសំណល់ទីសត្តឃាតអាចមានភាពខុសគ្នាអាស្រ័យលើប្រភេទសត្វនិងចំណី។ ទោះជាយ៉ាងណា ដោយសារស្មៅវ៉េទីវែរអាស៊ីមានដាំដុះនៅអាស៊ីស្រាប់ ការទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីការសិក្សានេះមកអនុវត្តនៅកម្ពុជានឹងមានសក្តានុពលខ្ពស់ដោយមិនបារម្ភពីការនាំចូលពូជរុក្ខជាតិប្លែកមុខពីក្រៅ។
វិធីសាស្ត្របន្សុតទឹកដោយប្រើរុក្ខជាតិនេះ មានភាពសក្តិសមខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការគ្រប់គ្រងទឹកកខ្វក់តាមទីសត្តឃាត និងសហគ្រាសកសិកម្ម។
ជារួម ការប្រើប្រាស់ស្មៅវ៉េទីវែរគឺជាដំណោះស្រាយបែបធម្មជាតិ (Nature-based solution) ដ៏មានប្រសិទ្ធភាព និងចំណាយតិច ដែលកម្ពុជាអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងទូលំទូលាយ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Phytoremediation (ការស្ដារបរិស្ថានដោយប្រើរុក្ខជាតិ) | ដំណើរការនៃការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិដើម្បីស្រូបយក បំបែក ឬកម្ចាត់សារធាតុពុល និងលោហៈធ្ងន់ចេញពីដី ទឹក ឬខ្យល់ ដើម្បីធ្វើឱ្យបរិស្ថានស្អាតឡើងវិញ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនបូមធូលីធម្មជាតិ (រុក្ខជាតិ) ដែលបូមយកកខ្វក់ពីបរិស្ថានមកចម្រោះទុកក្នុងខ្លួនវា។ |
| Abattoir effluent (ទឹកកខ្វក់ពីទីសត្តឃាត) | សំណល់រាវ ឬទឹកកខ្វក់ដែលបង្ហូរចេញពីកន្លែងសម្លាប់សត្វ ដែលមានផ្ទុកបរិមាណសារធាតុសរីរាង្គ ឈាម ខ្លាញ់ អាសូត និងផូស្វ័រក្នុងកម្រិតខ្ពស់ដែលអាចបំពុលបរិស្ថាន។ | ដូចជាទឹកលាងចានដែលពោរពេញទៅដោយខ្លាញ់និងកម្ទេចកម្ទីសាច់សត្វ ដែលងាយនឹងស្អុយរលួយនិងធ្វើឱ្យស្ទះប្រឡាយ។ |
| Biochemical oxygen demand / BOD (តម្រូវការអុកស៊ីហ្សែនជីវគីមី) | រង្វាស់នៃបរិមាណអុកស៊ីហ្សែនដែលបាក់តេរីឬមីក្រូសរីរាង្គត្រូវការ ដើម្បីបំបែកសារធាតុសរីរាង្គនៅក្នុងទឹក។ កម្រិត BOD កាន់តែខ្ពស់ មានន័យថាទឹកកាន់តែកខ្វក់ ហើយសត្វក្នុងទឹកនឹងខ្វះអុកស៊ីហ្សែនដកដង្ហើម។ | ដូចជាការវាស់បរិមាណខ្យល់ដង្ហើមដែលកម្មករត្រូវការដើម្បីសម្អាតបន្ទប់មួយ; បើបន្ទប់កាន់តែកខ្វក់ ពួកគេត្រូវការខ្យល់ដកដង្ហើមកាន់តែច្រើនធ្វើឱ្យអ្នកដទៃថប់ដង្ហើម។ |
| Chemical oxygen demand / COD (តម្រូវការអុកស៊ីហ្សែនគីមី) | រង្វាស់នៃបរិមាណអុកស៊ីហ្សែនសរុបដែលត្រូវការដើម្បីរំលាយសារធាតុគីមីទាំងអស់ (ទាំងសរីរាង្គនិងអសរីរាង្គ) នៅក្នុងទឹក ដែលប្រើសម្រាប់វាយតម្លៃកម្រិតនៃការបំពុលរួម។ | ដូចជាការបូកសរុបកម្លាំងពលកម្មទាំងអស់ដែលត្រូវការដើម្បីកម្ទេចចោលនូវរាល់ប្រភេទសំរាមទាំងងាយរលួយនិងមិនងាយរលួយនៅក្នុងគំនរសំរាមមួយ។ |
| Hydroponic (វារីវប្បកម្ម ឬការដាំដុះក្នុងទឹក) | បច្ចេកទេសនៃការដាំដុះរុក្ខជាតិដោយមិនប្រើដី ប៉ុន្តែជំនួសមកវិញនូវការដាក់ឫសរុក្ខជាតិឱ្យត្រាំដោយផ្ទាល់នៅក្នុងទឹកដែលមានផ្ទុកសារធាតុចិញ្ចឹម ឬទឹកសំណល់ដែលចង់បន្សុត។ | ដូចជាការបញ្ចុកអាហាររាវទៅដល់មាត់ផ្ទាល់ ដោយមិនបាច់ឱ្យពួកគេចំណាយកម្លាំងដើររកចំណី។ |
| Eutrophication (បាតុភូតការកើនឡើងសារធាតុចិញ្ចឹមហួសកម្រិត) | បាតុភូតដែលប្រភពទឹកទទួលបានសារធាតុចិញ្ចឹម (ជាពិសេសអាសូត និងផូស្វ័រ) ច្រើនពេក ដែលបណ្ដាលឱ្យសារាយដុះយ៉ាងគំហុក ដកហូតអុកស៊ីហ្សែនពីទឹក និងសម្លាប់ជីវចម្រុះនិងត្រី។ | ដូចជាការចាក់ជីច្រើនពេកលើវាលស្មៅ ធ្វើឱ្យស្មៅចង្រៃដុះលូតលាស់លឿនជិតឈឹង រហូតបាំងពន្លឺ និងដណ្ដើមជីវជាតិពីដើមឈើដទៃ។ |
| Rhizofiltration (ការចម្រោះតាមឫស) | យន្តការដែលរុក្ខជាតិប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធឫសរបស់វា ដើម្បីស្រូបនិងទប់ស្កាត់សារធាតុបំពុល (ដូចជាលោហៈធ្ងន់) ពីក្នុងទឹកកខ្វក់ នៅពេលដែលទឹកនោះហូរឆ្លងកាត់ឫសរបស់វា។ | ដូចជាតម្រងចម្រោះទឹក (Water filter) ដែលមានស្បៃច្រើនជាន់សម្រាប់ចាប់យកកម្ទេចកម្ទី និងសារធាតុពុលចេញពីទឹក។ |
| Phytomining (ការទាញយកលោហៈពីរុក្ខជាតិ) | ដំណើរការចម្រាញ់យកលោហៈមានតម្លៃ ឬលោហៈធ្ងន់ពីជាលិការបស់រុក្ខជាតិឡើងវិញ បន្ទាប់ពីរុក្ខជាតិទាំងនោះបានស្រូបយកលោហៈពីក្នុងទឹកកខ្វក់ឬដី រួចត្រូវបានគេច្រូតកាត់យកមកកែច្នៃ។ | ដូចជាការយកអេប៉ុងទៅជក់ទឹកកខ្វក់ដែលមានរ៉ែមាស រួចយកអេប៉ុងនោះទៅច្របាច់ ឬដុតកម្ទេចដើម្បីទាញយកមាសនោះមកវិញ។ |
| Chrysopogon nigritanus (ស្មៅវ៉េទីវែរអាហ្វ្រិក) | ជាប្រភេទពូជស្មៅប្រចាំតំបន់អាហ្វ្រិកដែលមានប្រព័ន្ធឫសវែងរាក់និងក្រាស់ ស័ក្តិសមខ្លាំងសម្រាប់ការស្រូបយកសារធាតុពុល កាត់បន្ថយសំណឹកដី និងបន្សុតទឹកកខ្វក់ដោយជោគជ័យ។ | ដូចជាសំណាញ់ធម្មជាតិដ៏រឹងមាំមួយដែលចាក់ឫសជ្រៅទៅក្នុងទឹក ដើម្បីបឺតស្រូបយកជាតិពុលចេញមកក្រៅ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
