បញ្ហា (The Problem)៖ ការបំពុលដីដោយសារធាតុគីមីកសិកម្ម និងកាកសំណល់ឧស្សាហកម្មមានផ្ទុកលោហៈធ្ងន់ ដែលបង្កហានិភ័យដល់សុខភាពមនុស្សនិងសត្វ ព្រមទាំងកាត់បន្ថយទិន្នផលដំណាំ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការពិសោធន៍ដាំស្មៅវ៉េទីវែរក្នុងផើង ដើម្បីវាយតម្លៃបរិមាណនៃការស្រូបយកលោហៈធ្ងន់ខុសៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Ratchaburi Ecotype (Lowland) ពូជស្មៅ Ratchaburi (Vetiveria zizanioides ដុះតំបន់ទំនាប) |
មានសមត្ថភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការស្រូបយកលោហៈធ្ងន់ (Mn, Zn, Cu, Cd) ទៅស្តុកទុកក្នុងដើម និងមានម៉ាសឫសលូតលាស់ល្អនៅពេលចាស់។ | កំហាប់សំណ (Pb) នៅក្នុងដើមនៅថ្ងៃទី ១២០ មានកម្រិតទាបជាងពូជ Kamphaeng Phet។ | ល្អបំផុតសម្រាប់ការស្រូបយក Mn និង Zn ទាំងនៅក្នុងឫសនិងដើម ជាពិសេសនៅការប្រមូលផលរយៈពេល ៦០ ថ្ងៃ។ |
| Surat Thani Ecotype (Lowland) ពូជស្មៅ Surat Thani (Vetiveria zizanioides ដុះតំបន់ទំនាប) |
មានសមត្ថភាពស្តុកទុកលោហៈធ្ងន់ប្រភេទ Cu, Cd និង Pb នៅក្នុងឫសបានច្រើនជាងគេ។ | ការបញ្ជូនលោហៈធ្ងន់ពីឫសទៅកាន់ដើម (Translocation) មានកម្រិតទាប បើប្រៀបធៀបនឹងពូជ Ratchaburi។ | ស័ក្តិសមសម្រាប់ការទប់ស្កាត់ការសាយភាយលោហៈធ្ងន់ក្នុងដី ប៉ុន្តែមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការដកលោហៈចេញតាមរយៈការកាត់ដើម។ |
| Kamphaeng Phet Ecotype (Upland) ពូជស្មៅ Kamphaeng Phet (Vetiveria nemoralis ដុះតំបន់ខ្ពង់រាប) |
មានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការបញ្ជូនសំណ (Pb) ទៅកាន់ដើមនៅពេលស្មៅមានអាយុកាលចាស់ (១២០ ថ្ងៃ)។ | មានកំហាប់លោហៈធ្ងន់នៅក្នុងឫសទាបជាងគេបំផុតក្នុងចំណោមពូជទាំងបី។ | មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការបន្សាបសំណ (Pb) តាមរយៈការប្រមូលផលដើមនៅថ្ងៃទី ១២០ ប៉ុន្តែខ្សោយក្នុងការស្រូបយកលោហៈផ្សេងៗ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តនិងការសិក្សាស្រាវជ្រាវនេះទាមទារទីតាំងពិសោធន៍ រុក្ខជាតិ និងឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់សម្រាប់ការវិភាគគីមី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌពិសោធន៍ក្នុងផើងដោយប្រើប្រាស់ប្រភេទដីខ្សាច់ (Hupkaphong series) និងពូជស្មៅរបស់ប្រទេសថៃ។ ការប្រើប្រាស់ផើងធ្វើឱ្យមានការរឹតត្បិតដល់ការលូតលាស់របស់ឫស ដែលអាចធ្វើឱ្យការស្តុកទុកលោហៈធ្ងន់ក្នុងឫសមានសភាពខុសពីការដាំដុះផ្ទាល់លើដីធម្មជាតិ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទោះបីជាមានអាកាសធាតុនិងប្រភេទដីស្រដៀងគ្នាក៏ដោយ លទ្ធផលអាចនឹងប្រែប្រួលនៅពេលអនុវត្តផ្ទាល់នៅទីវាល ឬតំបន់ឧស្សាហកម្មជាក់ស្តែង។
វិធីសាស្រ្តប្រើប្រាស់ស្មៅវ៉េទីវែរដើម្បីបន្សាបជាតិពុលក្នុងដី (Phytoremediation) នេះមានសក្តានុពលខ្លាំងក្នុងការអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជាដោយសារតែចំណាយតិច និងងាយស្រួលថែទាំ។
ការប្រើប្រាស់ស្មៅវ៉េទីវែរគឺជាយុទ្ធសាស្រ្តជីវសាស្រ្តប្រកបដោយនិរន្តរភាព ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាបំពុលដី និងទឹកដោយចំណាយថវិកាតិចតួច។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Phytoremediation (ការព្យាបាលដីដោយប្រើរុក្ខជាតិ) | វាគឺជាបច្ចេកវិទ្យា ឬដំណើរការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិដើម្បីស្រូបយក បំបែក ឬកាត់បន្ថយជាតិពុល (ដូចជាលោហៈធ្ងន់) ចេញពីដី ឬទឹក ដើម្បីធ្វើឱ្យបរិស្ថានស្អាតឡើងវិញដោយមិនប៉ះពាល់ដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ដូចជាការប្រើម៉ាស៊ីនបូមធូលីធម្មជាតិ ដើម្បីបូមយកកខ្វក់ឬជាតិពុលចេញពីកម្រាលព្រំ (ដី) យកមករក្សាទុកក្នុងថង់ (ដើមរុក្ខជាតិ)។ |
| Translocation (ការបញ្ជូនសារធាតុក្នុងរុក្ខជាតិ) | ជាដំណើរការជីវសាស្ត្រនៃការផ្លាស់ទី ឬបញ្ជូនសារធាតុចិញ្ចឹម ទឹក ឬលោហៈធ្ងន់ពីផ្នែកមួយនៃរុក្ខជាតិ (ជាទូទៅពីឫសដែលស្រូបពីដី) ឡើងទៅកាន់ផ្នែកផ្សេងទៀត (ដូចជាដើម និងស្លឹកនៅខាងលើដី)។ | ដូចជាប្រព័ន្ធទុយោទឹកក្នងផ្ទះ ដែលបូមទឹកពីម៉ាស៊ីនបូមនៅជាន់ផ្ទាល់ដី (ឫស) ឡើងទៅកាន់ស៊ីទែនទឹកនៅដំបូលផ្ទះ (ស្លឹក)។ |
| Atomic absorption spectrophotometry (ស្ប៉ិចត្រូហ្វូតូម៉ែត្រស្រូបពន្លឺអាតូម) | វាជាបច្ចេកទេសវិភាគគីមីកម្រិតខ្ពស់ដែលប្រើប្រាស់ពន្លឺដើម្បីវាស់កំហាប់នៃធាតុលោហៈនីមួយៗ (ដូចជា សំណ ស័ង្កសី) នៅក្នុងសំណាក (ដូចជាសំណាកដី ឬរុក្ខជាតិ) ដោយផ្អែកលើបរិមាណពន្លឺដែលអាតូមរបស់វាស្រូបយក។ | ដូចជាការវាស់កម្រិតភាពងងឹតនៃវ៉ែនតាការពារពន្លឺព្រះអាទិត្យ ថាតើវាអាចទប់ពន្លឺបានប៉ុន្មាន ដើម្បីដឹងពីកម្រិតកម្រាស់និងពណ៌នៃកញ្ចក់វ៉ែនតានោះ។ |
| Dilution effects (ឥទ្ធិពលនៃការពង្រាវកំហាប់) | បាតុភូតដែលកំហាប់នៃសារធាតុណាមួយ (ដូចជាលោហៈធ្ងន់) ថយចុះនៅក្នុងរុក្ខជាតិ នៅពេលដែលរុក្ខជាតិនោះលូតលាស់លឿនជាងបរិមាណសារធាតុដែលវាស្រូបយក ដែលធ្វើឱ្យបរិមាណលោហៈធ្ងន់ត្រូវចែកចាយទៅកាន់ទំហំដ៏ធំរបស់វា។ | ដូចជាការចាក់ទឹកស៊ីរ៉ូមួយស្លាបព្រាចូលក្នុងកែវទឹកតូចមួយ (ផ្អែមខ្លាំង) ហើយបន្ទាប់មកយកវាទៅចាក់ចូលក្នុងធុងទឹកធំមួយ (ប្រែជាសាបជាងមុន)។ |
| Ecotype (ពូជរុក្ខជាតិបន្សាំតាមតំបន់ទីជម្រក) | ក្រុមរុក្ខជាតិ ឬសត្វក្នុងប្រភេទ (Species) តែមួយ ប៉ុន្តែមានលក្ខណៈហ្សែននិងរូបរាងខុសគ្នាបន្តិចបន្តួចដោយសារការបន្សាំខ្លួនទៅនឹងលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានជុំវិញជាក់លាក់ណាមួយ (ឧទាហរណ៍ ស្មៅវ៉េទីវែរដុះនៅតំបន់ខ្ពង់រាប និងតំបន់ទំនាប)។ | ដូចជាសត្វឆ្កែអំបូរតែមួយ ប៉ុន្តែមួយក្បាលរស់នៅតំបន់ទឹកកកមានរោមក្រាស់ ចំណែកមួយក្បាលទៀតរស់នៅតំបន់ក្តៅមានរោមស្តើងដើម្បីបន្សាំនឹងអាកាសធាតុ។ |
| Biomass (ម៉ាសជីវសាស្រ្ត) | វាស់វែងជាទម្ងន់សរុប ឬបរិមាណរូបធាតុរឹងនៃភាវៈរស់ (ដូចជារុក្ខជាតិ) ដែលស្ថិតនៅតំបន់ណាមួយ នៅពេលគេសម្ងួតជាតិទឹកចេញអស់។ ក្នុងបរិបទឯកសារនេះ វាសំដៅលើទម្ងន់នៃស្លឹក និងដើមស្មៅវ៉េទីវែរសរុប។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់អុសដែលហាលស្ងួតល្អរួច ដើម្បីដឹងថាតើឈើនោះមានសាច់ឈើសុទ្ធប៉ុន្មានគីឡូក្រាមពិតប្រាកដដោយមិនរាប់បញ្ចូលជាតិទឹក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
