បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃកង្វះខាតទិន្នន័យ និងចំណេះដឹងអំពីរបាយការចែកចាយ ព្រមទាំងស្ថានភាពអភិរក្សនៃសត្វភេពពាយ Lutra sumatrana ដែលកំពុងរងការគំរាមកំហែងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅចន្លោះឆ្នាំ២០០៦ដល់២០១៣ ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រុះនៅតាមតំបន់ដីសើមនានាក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Camera Trapping ការដាក់ម៉ាស៊ីនថតស្វ័យប្រវត្តិ |
អាចផ្តិតយករូបភាពបានច្បាស់លាស់ ទោះជានៅពេលយប់ និងមិនរំខានដល់សកម្មភាពធម្មជាតិរបស់សត្វព្រៃ។ | ចំណាយថវិកាច្រើនក្នុងការទិញឧបករណ៍ ត្រូវការការថែទាំថ្ម និងមានហានិភ័យនៃការបាត់បង់ឬខូចខាតដោយសារទឹកនិងមនុស្ស។ | ទទួលបានរូបថតសត្វភេពពាយចំនួន ៧១សន្លឹក ពី២៦ទីតាំង ដែលបញ្ជាក់ពីវត្តមាន និងពេលវេលាបង្កាត់ពូជរបស់វា។ |
| Track and Sign Surveys ការអង្កេតដានជើង និងស្លាកស្នាមសត្វ |
ចំណាយថវិកាតិច និងអាចគ្របដណ្តប់ផ្ទៃដីបានធំទូលាយ ដើម្បីស្វែងរកតំបន់ប្រើប្រាស់ និងទីជម្រករបស់សត្វ។ | ទាមទារអ្នកជំនាញដែលមានបទពិសោធន៍ខ្ពស់ ព្រោះដានជើងសត្វភេពពាយពិបាកបែងចែកពីសត្វភេពផ្សេងៗទៀតណាស់។ | បានរកឃើញទីតាំងបន្ទោរបង់ និងដើមឈើគោលដៅ (ឧ. ដើមរាំងទឹក Barringtonia acutangula) ដែលសត្វភេពចូលចិត្តរស់នៅ។ |
| Semi-structured Interviews ការសម្ភាសន៍ពាក់កណ្តាលរចនាសម្ព័ន្ធជាមួយពលរដ្ឋ |
ជួយតម្រង់ទិសដៅទីតាំងសិក្សាបានលឿន និងផ្តល់ព័ត៌មានអំពីប្រវត្តិ និងការគំរាមកំហែង (ការបរបាញ់/ការជួញដូរ) នៅក្នុងតំបន់។ | ព័ត៌មានអាចមានភាពលម្អៀង ឬភាន់ច្រឡំរវាងប្រភេទសត្វភេពផ្សេងៗ ទាមទារការផ្ទៀងផ្ទាត់ជាក់ស្តែងបន្ថែម។ | បានកំណត់អត្តសញ្ញាណសត្វរស់ចំនួន៨ក្បាល និងស្បែកសត្វ១៨ ដែលបង្ហាញពីការគំរាមកំហែងធ្ងន់ធ្ងរពីការជួញដូរខុសច្បាប់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារឧបករណ៍បច្ចេកទេស និងការចូលរួមពីអ្នកជំនាញដើម្បីអាចអនុវត្តការអង្កេតនៅក្នុងតំបន់ដីសើម និងព្រៃលិចទឹកដែលពិបាកចូលទៅដល់។
ការសិក្សានេះផ្តោតលើតំបន់ដីសើមសំខាន់ៗដែលគេសង្ស័យថាមានសត្វភេពពាយរស់នៅ ដូចជា បឹងទន្លេសាប ជួរភ្នំក្រវាញ តំបន់បាសាក់ និងតំបន់ឆ្នេរ ដោយពឹងផ្អែកលើព័ត៌មានពីអ្នកនេសាទ និងអ្នកប្រមាញ់។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការកំណត់ជម្រកចុងក្រោយរបស់សត្វកម្រនេះ ប៉ុន្តែវាអាចនៅមានតំបន់ផ្សេងទៀតដែលមិនទាន់បានស្រាវជ្រាវដល់ដោយសារការលំបាកក្នុងការធ្វើដំណើរ។
វិធីសាស្ត្រអង្កេតចម្រុះនេះមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ និងស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងការសិក្សា និងអភិរក្សសត្វព្រៃកម្រនានានៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
លទ្ធផល និងវិធីសាស្ត្រនៃការសិក្សានេះ ផ្តល់ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏រឹងមាំក្នុងការបង្កើតផែនការសកម្មភាពថ្នាក់ជាតិដើម្បីសង្គ្រោះសត្វភេពពាយ Lutra sumatrana ពីការផុតពូជនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Endemic | ជាពាក្យបច្ចេកទេសជីវសាស្រ្តសំដៅលើប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិដែលមានវត្តមានរស់នៅតាមបែបធម្មជាតិតែនៅក្នុងតំបន់ភូមិសាស្រ្តណាមួយជាក់លាក់ប៉ុណ្ណោះ និងមិនមានវត្តមាននៅលើតំបន់ផ្សេងទៀតនៃពិភពលោកឡើយ។ ក្នុងឯកសារនេះ វាបញ្ជាក់ថាសត្វភេពពាយមានរស់នៅតែក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ប៉ុណ្ណោះ។ | ដូចជាទំនិញ "Limited Edition" ដែលផលិតនិងលក់ផ្តាច់មុខតែនៅក្នុងហាងមួយប៉ុណ្ណោះ មិនមានលក់នៅកន្លែងផ្សេងទេ។ |
| Sympatrically | ជាការរស់នៅរួមគ្នា ឬជាន់តំបន់គ្នានៃប្រភេទសត្វពីរ ឬច្រើនផ្សេងគ្នា (ឧទាហរណ៍ សត្វភេពពាយ និងសត្វភេពរោមរលោង) នៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីតែមួយ ដោយមិនមានការបែងចែកព្រំដែនភូមិសាស្រ្តដាច់ស្រឡះពីគ្នានោះទេ។ | ដូចជាសិស្សមកពីសាលាពីរផ្សេងគ្នារស់នៅក្នុងបន្ទប់ជួលតែមួយ ឬលេងក្នុងតារាងបាល់ទាត់ជាមួយគ្នាដោយមិនមានជម្លោះ។ |
| Spraints | ជាពាក្យបច្ចេកទេសប្រើសម្រាប់ហៅលាមករបស់សត្វភេព។ អ្នកស្រាវជ្រាវប្រើប្រាស់វាដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទសត្វភេព សិក្សាពីររបបអាហារ និងដឹងពីដែនដីរបស់វា ដោយសារលាមកនេះមានក្លិននិងទម្រង់ពិសេសខុសពីសត្វដទៃ។ | ដូចជា "នាមប័ណ្ណ" ដែលសត្វភេពបន្សល់ទុកនៅលើគល់ឈើ ឬមាត់ទឹក ដើម្បីប្រាប់សត្វភេពផ្សេងទៀតថា "ទីនេះជាទឹកដីរបស់ខ្ញុំ"។ |
| Gallery forest | ជាប្រភេទព្រៃដែលមានដើមឈើដុះក្រាស់តម្រៀបគ្នាជាជួរនៅតាមបណ្តោយមាត់ទន្លេ ស្ទឹង ឬបឹង ដែលមានដំបូលព្រៃ (Canopy) ធំទូលាយជួយបាំងពន្លឺថ្ងៃ និងផ្តល់ជាទីជម្រកដ៏មានសុវត្ថិភាពសម្រាប់សត្វភេពពាយ។ | ដូចជាដំបូលរោង ឬឆ័ត្រដ៏ធំដែលលាតសន្ធឹងគ្របដណ្តប់តាមបណ្តោយមាត់ទឹក ដើម្បីផ្តល់ម្លប់និងការការពារដល់សត្វព្រៃ។ |
| Camera trapping | ជាវិធីសាស្រ្តស្រាវជ្រាវសត្វព្រៃដ៏សំខាន់ ដោយការចងភ្ជាប់ម៉ាស៊ីនថតទៅនឹងដើមឈើ ដែលម៉ាស៊ីននេះមានសេនស័រចាប់សកម្មភាពឬកម្តៅ ហើយវានឹងថតរូបឬវីដេអូដោយស្វ័យប្រវត្តិនៅពេលមានសត្វដើរកាត់។ | ដូចជាការពង្រាយកាមេរ៉ាសុវត្ថិភាព (CCTV) លាក់ទុកក្នុងព្រៃ ដើម្បីលួចថតសកម្មភាពសត្វព្រៃដោយមិនឲ្យពួកវាដឹងខ្លួន ឬភិតភ័យ។ |
| By-catch | សំដៅលើការចាប់បានសត្វព្រៃ ឬប្រភេទជលផលផ្សេងៗដោយអចេតនា អំឡុងពេលនេសាទ។ ជាក់ស្តែង សត្វភេពជារឿយៗតែងតែលួចចូលទៅស៊ីត្រីក្នុងលប ឬមងរបស់អ្នកនេសាទ ហើយក៏ត្រូវជាប់ងាប់ ឬត្រូវគេចាប់បានតែម្តង។ | ដូចជាអ្នកបោះសន្ទូចចង់ស្ទូចយកត្រីឆ្តោ តែបែរជាស្ទូចបានអណ្តើកមកជំនួសវិញដោយចៃដន្យ។ |
| Melaleuca forest | ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីព្រៃលិចទឹកនៅតាមតំបន់ឆ្នេរ ឬតំបន់ដីសើមដែលគ្របដណ្តប់ភាគច្រើនដោយដើមស្មាច់ (Melaleuca) ដែលត្រូវបានរកឃើញថាជាទីជម្រកដ៏សំខាន់មួយរបស់សត្វភេពពាយនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ | ដូចជាសហគមន៍ភូមិមួយដែលមានដាំតែដើមស្មាច់សុទ្ធ ហើយមានទឹកជន់លិចរាល់ឆ្នាំដែលផ្តល់ភាពងាយស្រួលដល់សត្វរស់នៅទីនោះរកចំណី។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
