បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់នៃការប្រមូលផលឫស្សី (សម្រាប់ធ្វើធូប និងការប្រើប្រាស់ជាប្រពៃណី) និងការកាប់ឆ្ការព្រៃយកដីកសិកម្ម ទៅលើជីវភាពរស់នៅរបស់សហគមន៍មូលដ្ឋាន និងស្ថានភាពធនធានព្រៃឫស្សីនៅក្នុងតំបន់ព្រៃការពារសីមា ខេត្តមណ្ឌលគិរី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រុះរួមមានការស្ទង់មតិគ្រួសារ ការសម្ភាសន៍ និងការគូសផែនទីដោយមានការចូលរួម ដើម្បីប្រមូលទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចសង្គម និងស្ថានភាពព្រៃឈើនៅភូមិអូររ៉ូណា និងស្រែឡេវី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Commercial Harvesting for Incense Sticks (Clear-cutting) ការប្រមូលផលឫស្សីពាណិជ្ជកម្មសម្រាប់ធ្វើធូប (បច្ចេកទេសកាប់រង្គាល) |
បង្កើតប្រាក់ចំណូលជាមធ្យម ៨៨៣ ដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំសម្រាប់គ្រួសារ និងជួយសម្រាលការខ្វះខាតស្បៀងអាហារក្នុងរដូវខ្សត់ខ្សោយ។ | ជាទម្លាប់ដែលគ្មាននិរន្តរភាព ដោយការកាប់រង្គាលបំផ្លាញសមត្ថភាពដុះឡើងវិញនៃប្រភេទឫស្សី reusei thngor ដែលធ្វើឱ្យខ្វះការលូតលាស់ទោះបីកន្លងផុតទៅ ៣-៤ ឆ្នាំក៏ដោយ។ | ផ្តល់ចំណូល ៤៤% នៃចំណូលសរុបប្រចាំឆ្នាំសម្រាប់គ្រួសារនៅភូមិអូររ៉ូណា ប៉ុន្តែគំរាមកំហែងដល់អត្ថិភាពនៃប្រភេទឫស្សីពាណិជ្ជកម្ម។ |
| Traditional Harvesting for Domestic Uses (Selective cutting) ការប្រមូលផលឫស្សីជាប្រពៃណីសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ក្នុងផ្ទះ (ការកាប់ជ្រើសរើស) |
មិនមានផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដល់ព្រៃឫស្សី ឬជម្រកសត្វព្រៃឡើយ ព្រោះសហគមន៍ទុកពេល ៣ ទៅ ៤ ឆ្នាំដើម្បីឱ្យឫស្សីអាចដុះលូតលាស់ឡើងវិញពេញលេញ។ | មិនបង្កើតប្រាក់ចំណូលជាសាច់ប្រាក់ដោយផ្ទាល់សម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារឡើយ ដោយភាគច្រើនប្រើសម្រាប់តែការសាងសង់និងឧបករណ៍ប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃ។ | គាំទ្រដល់ជីវភាពរស់នៅតាមបែបធម្មជាតិរបស់សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចដោយមិនធ្វើឱ្យខូចខាតដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីព្រៃឈើ។ |
| Clearance of Bamboo Forest for Agriculture ការកាប់ឆ្ការព្រៃឫស្សីដើម្បីពង្រីកដីកសិកម្ម |
ផ្តល់ដីសម្រាប់ធ្វើកសិកម្មដំណាំយុទ្ធសាស្ត្រ និងដំណាំវិលជុំដូចជា ស្រូវចម្ការ ស្វាយចន្ទី និងដំឡូងមី ដែលជាប្រភពចំណូលដ៏ធំ។ | ជាមូលហេតុចម្បង និងធ្ងន់ធ្ងរបំផុតនៃការបាត់បង់ព្រៃឫស្សី និងជម្រកសត្វព្រៃទាំងស្រុង។ | បណ្តាលឱ្យបាត់បង់ព្រៃឫស្សីចំនួន ១.០៩០ ហិកតា នៅក្នុងភូមិទាំងពីរ ចន្លោះឆ្នាំ ២០០២ ដល់ ឆ្នាំ២០០៨។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការប្រមូលទិន្នន័យនៅទីវាល និងការវិភាគទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រ និងស្ថិតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងភូមិចំនួនពីរ (អូររ៉ូណា និងស្រែឡេវី) នៃតំបន់ព្រៃការពារសីមា ខេត្តមណ្ឌលគិរី ដោយផ្តោតលើសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិច (ព្នង ស្ទៀង) និងខ្មែរ។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៅតំបន់ខ្ពង់រាប និងតំបន់ព្រៃការពារ ប៉ុន្តែប្រហែលជាមិនអាចតំណាងឱ្យបរិបទព្រៃឫស្សីនៅតំបន់វាលទំនាប ឬតំបន់ផ្សេងទៀតដែលមានសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចខុសគ្នានោះទេ។
ការរកឃើញ និងអនុសាសន៍នៃការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងអនុផលព្រៃឈើនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការសិក្សានេះផ្តល់នូវទឡ្ហីករណ៍ដ៏រឹងមាំមួយដើម្បីផ្លាស់ប្តូរពីការកាប់រង្គាលទៅរកការគ្រប់គ្រង និងប្រមូលផលតាមបែបប្រពៃណីដែលមាននិរន្តរភាព និងទប់ស្កាត់ការទន្ទ្រានព្រៃយ៉ាងគំហុក។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Non-timber forest products (NTFPs) (អនុផលព្រៃឈើ) | ធនធាន ឬផលិតផលទាំងឡាយណាដែលបានមកពីព្រៃឈើក្រៅពីឈើមានតម្លៃសម្រាប់សាងសង់ ដូចជា ឫស្សី ផ្សិត វល្លិ ជ័រ ឬឱសថបុរាណ ដែលសហគមន៍មូលដ្ឋានតែងតែពឹងផ្អែកដើម្បីយកមកបរិភោគ និងលក់ដោះស្រាយជីវភាព។ | ដូចជាការបេះផ្លែឈើ ឬបន្លែពីសួនច្បារដោយមិនចាំបាច់កាប់រំលំដើមរបស់វាចោល។ |
| Clear-cutting (ការកាប់រង្គាល) | បច្ចេកទេសនៃការប្រមូលផលព្រៃឈើ ឬឫស្សី ដោយកាប់យកដើមទាំងអស់ចេញពីគុម្ពតែមួយដោយមិនបន្សល់ទុកដើមចាស់ៗ ឬដើមវ័យក្មេងឡើយ ដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិបាត់បង់សមត្ថភាពធ្វើរស្មីសំយោគ និងពិបាកនឹងដុះលូតលាស់ឡើងវិញ។ | ដូចជាការកោរសក់ទំពែកមិនទុកសូម្បីតែមួយសរសៃ ដែលត្រូវការពេលយូរមែនទែនដើម្បីដុះវែងមកវិញ។ |
| Selective cutting (ការកាប់ជ្រើសរើស) | វិធីសាស្ត្រប្រមូលផលប្រកបដោយនិរន្តរភាព ដោយជ្រើសរើសកាប់តែដើមឫស្សីណាដែលចាស់ ឬមានអាយុគ្រប់គ្រាន់ (៣ ទៅ ៤ឆ្នាំ) និងបន្សល់ទុកដើមខ្ចីៗឱ្យបន្តលូតលាស់ ដើម្បីរក្សាតុល្យភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ដូចជាការរើសបេះតែផ្លែស្វាយណាដែលទុំល្អ ដោយទុកផ្លែខ្ចីៗនៅលើដើមឱ្យបន្តធំធាត់ទៀត។ |
| Participatory Land Use Planning (PLUP) (ការរៀបចំផែនការប្រើប្រាស់ដីធ្លីដោយមានការចូលរួម) | ដំណើរការដែលអាជ្ញាធរ អង្គការ និងសហគមន៍មូលដ្ឋានរួមគ្នាពិភាក្សា កំណត់ព្រំដែន និងបង្កើតច្បាប់ទម្លាប់ (By-law) ដើម្បីគ្រប់គ្រង ការពារ ដោះស្រាយជម្លោះ និងប្រើប្រាស់ធនធានដីធ្លីនៅក្នុងមូលដ្ឋានរបស់ពួកគេឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព។ | ដូចជាការប្រជុំសមាជិកគ្រួសារទាំងអស់ដើម្បីបែងចែកការងារផ្ទះ និងកន្លែងប្រើប្រាស់រួមឱ្យបានច្បាស់លាស់ ដើម្បីកុំឱ្យមានជម្លោះ។ |
| Regeneration capacity (សមត្ថភាពដុះឡើងវិញ) | សមត្ថភាពធម្មជាតិរបស់រុក្ខជាតិ (ពិសេសឫស្សី) ក្នុងការស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមតាមរយៈការធ្វើរស្មីសំយោគ ដើម្បីលូតលាស់បញ្ចេញទំពាំង និងបង្កើតដើមថ្មីជំនួសដើមដែលត្រូវបានគេកាប់យកទៅប្រើប្រាស់។ | ដូចជារបួសលើស្បែករបស់យើងដែលអាចជាសះស្បើយ និងបង្កើតកោសិកាថ្មីមកជំនួសកោសិកាដែលខូចខាតបាន។ |
| reusei thngor (ឫស្សីធ្ងរ) | ជាប្រភេទពូជឫស្សីម្យ៉ាងដែលដុះនៅក្នុងតំបន់ព្រៃការពារសីមា ហើយត្រូវបានសហគមន៍ចូលចិត្តកាប់យកមកធ្វើធូបបំផុត ដោយសារវាមានថ្នាំងវែងៗ (៣០-៤៥ ស.ម) ដែលងាយស្រួលក្នុងការត្បៀត ពុះ និងចិតជាបន្ទះតូចៗ។ | ដូចជាអំពៅដែលគេនិយមចូលចិត្តយកមកគាបយកទឹក ព្រោះវាមានទឹកច្រើននិងផ្អែមឆ្ងាញ់ជាងអំពៅពូជធម្មតា។ |
| Shifting cultivation (ការធ្វើកសិកម្មពនេចរ ឬកសិកម្មវិលជុំ) | ប្រព័ន្ធកសិកម្មប្រពៃណីរបស់ជនជាតិដើមភាគតិច ដែលគេកាប់ឆ្ការព្រៃដាំដំណាំមួយរយៈ រួចបោះបង់ចោលដីនោះ (១០-២០ឆ្នាំ) ឱ្យព្រៃឫស្សីឬរុក្ខជាតិផ្សេងៗដុះឡើងវិញ ដើម្បីស្តារជីជាតិដីមុននឹងត្រឡប់មកដាំដុះលើដីនោះម្តងទៀត។ | ដូចជាការទុកឱ្យរាងកាយបានសម្រាក និងគេងលក់ឱ្យស្កប់ស្កល់នៅពេលយប់ ដើម្បីឱ្យមានកម្លាំងពេញលេញក្នុងការធ្វើការនៅថ្ងៃស្អែក។ |
| Bivariate analysis (ការវិភាគអថេរទ្វេ) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីស្វែងរកទំនាក់ទំនងរវាងកត្តាពីរផ្សេងគ្នា ឧទាហរណ៍ដូចជា ការប្រើប្រាស់តេស្ត Pearson correlation ក្នុងការសិក្សានេះ ដើម្បីបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងរវាងកង្វះខាតស្បៀងអាហារ និងការសម្រេចចិត្តទៅកាប់ឫស្សីដើម្បីរកចំណូល។ | ដូចជាការសង្កេតមើលកត់ត្រាថា តើចំនួនម៉ោងលេងហ្គេម និងពិន្ទុប្រឡងប្រចាំខែរបស់សិស្សមានទំនាក់ទំនងគ្នាឬជះឥទ្ធិពលដល់គ្នាយ៉ាងណា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
