បញ្ហា (The Problem)៖ អ្នកធ្វើគោលនយោបាយច្រើនតែមើលរំលងសក្តានុពលសេដ្ឋកិច្ចនៃអនុផលព្រៃឈើ (NTFPs) ក្នុងការជួយដល់ជីវភាពជនបទ និងការអភិរក្ស ដោយសារកង្វះភស្តុតាងច្បាស់លាស់។ ការសិក្សានេះចង់បង្ហាញពីការផ្សារភ្ជាប់គ្នារវាងការជ្រើសរើសយុទ្ធសាស្ត្រប្រើប្រាស់អនុផលព្រៃឈើរបស់គ្រួសារនីមួយៗ ជាមួយនឹងផលចំណេញសេដ្ឋកិច្ច និងតម្លៃអេកូឡូស៊ីដែលត្រូវបាត់បង់នៅដែនជម្រកសត្វព្រៃភ្នំព្រេច។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការចុះប្រមូលទិន្នន័យដោយប្រើប្រាស់កម្រងសំណួរច្បាស់លាស់ និងការប្រើប្រាស់ម៉ូដែលស្ថិតិដើម្បីស្វែងរកកត្តាដែលជះឥទ្ធិពលលើការសម្រេចចិត្ត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Subsistence Strategy (S1) យុទ្ធសាស្ត្រចិញ្ចឹមជីវិត (ពឹងផ្អែកលើការប្រមូលពីធម្មជាតិសុទ្ធសាធ) |
ផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថានមានកម្រិតទាបបំផុត ជួយធានាសន្តិសុខស្បៀង និងថាមពលមូលដ្ឋានប្រចាំថ្ងៃសម្រាប់សហគមន៍។ | មិនបានបង្កើតចំណូលជាសាច់ប្រាក់ឡើយ និងធ្វើឱ្យគ្រួសារងាយរងហានិភ័យនៅពេលមានការបាត់បង់ធនធានព្រៃឈើ។ | ១០០% នៃគ្រួសារប្រមូលអុស និង ៩១% ប្រមូលទំពាំង សម្រាប់ការប្រើប្រាស់ចិញ្ចឹមជីវិតក្នុងយុទ្ធសាស្ត្រនេះ។ |
| Supplementary Strategy (S2) យុទ្ធសាស្ត្របន្ថែមចំណូល (ការប្រមូលលក់ក្នុងកម្រិតទាប) |
ជួយផ្តល់ប្រាក់ចំណូលបន្ថែមសម្រាប់គ្រួសារ និងកាត់បន្ថយហានិភ័យសេដ្ឋកិច្ចដោយមិនទាមទារការថែទាំស្មុគស្មាញ។ | ប្រាក់ចំណូលដែលទទួលបាននៅមានកម្រិតទាប ហើយបរិមាណផលមិនមានស្ថិរភាពនោះទេ។ | ១០០% នៃគ្រួសារដែលប្រមូលផ្កាអ័រគីដេ និង ៧៦.៥០% នៃអ្នកប្រមូលជ័រចុង ស្ថិតក្នុងយុទ្ធសាស្ត្រនេះ។ |
| Diversified Strategy (S3) យុទ្ធសាស្ត្រចម្រុះ (មានការគ្រប់គ្រងនិងថែទាំកម្រិតមធ្យម) |
ផ្តល់ប្រាក់ចំណូលបន្ថែមបានច្រើន និងជួយធ្វើឱ្យមានលំនឹងហិរញ្ញវត្ថុគ្រួសារ ដោយមិនបណ្តាលឱ្យខូចខាតរចនាសម្ព័ន្ធព្រៃឈើធ្ងន់ធ្ងរ។ | ទាមទារឱ្យមានការវិនិយោគកម្លាំងពលកម្ម ពេលវេលា និងចំណេះដឹងបច្ចេកទេសច្រើនជាងមុន។ | ៩៤.៤០% នៃគ្រួសារប្រមូលជ័រទឹក និង ៧២.៧០% នៃអ្នករកទឹកឃ្មុំព្រៃ អនុវត្តការគ្រប់គ្រងកម្រិតមធ្យមនេះ។ |
| Specialized Strategy (S4) យុទ្ធសាស្ត្រឯកទេស (ការគ្រប់គ្រងកម្រិតខ្ពស់ដើម្បីពាណិជ្ជកម្ម) |
ផ្តល់ប្រាក់ចំណូលខ្ពស់ និងក្លាយជាប្រភពសេដ្ឋកិច្ចចម្បង ដោយមានស្ថិរភាពទីផ្សារច្បាស់លាស់។ | អាចបណ្តាលឱ្យមានការប្រែប្រួលរចនាសម្ព័ន្ធព្រៃឈើ (Ecological costs) ដោយសារសកម្មភាពកាត់ស្មៅ បើកគម្របព្រៃ និងហានិភ័យនៃការទាញយកហួសប្រមាណ។ | មានតែគ្រួសារប្រមាណ ៥.៦០% សម្រាប់ជ័រទឹក និង ៨% សម្រាប់ទឹកឃ្មុំប៉ុណ្ណោះ ដែលប្រកាន់យកយុទ្ធសាស្ត្រនេះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះផ្អែកលើការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នៅសហគមន៍ និងការវិភាគទិន្នន័យតាមបែបស្ថិតិ ដែលទាមទារធនធានមូលដ្ឋានដូចខាងក្រោម៖
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងដែនជម្រកសត្វព្រៃភ្នំព្រេច ខេត្តមណ្ឌលគិរី ដោយផ្តោតលើគ្រួសារជនជាតិដើមភាគតិចព្នងរហូតដល់ ៨៣%។ ទិន្នន័យនេះមានភាពលម្អៀងទៅលើប្រពៃណី និងជំនឿរបស់ជនជាតិដើមភាគតិចក្នុងការផ្សារភ្ជាប់នឹងព្រៃឈើ ដែលធ្វើឱ្យការសន្និដ្ឋានមួយចំនួន (ឧទាហរណ៍ ឥទ្ធិពលនៃចម្ងាយទីផ្សារ និងការមិនសូវប្រកបរបរពាណិជ្ជកម្ម) ប្រហែលជាមិនអាចឆ្លុះបញ្ចាំងទាំងស្រុងទៅនឹងសហគមន៍ព្រៃឈើនៅតំបន់ទំនាប ឬខេត្តផ្សេងទៀតឡើយ។
របកគំហើញពីការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់ សម្រាប់ការវាយតម្លៃ និងរៀបចំគោលនយោបាយគ្រប់គ្រងអនុផលព្រៃឈើប្រកបដោយនិរន្តរភាពនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការសិក្សានេះផ្តល់ជាមូលដ្ឋានអំណះអំណាងរឹងមាំមួយ ក្នុងការបញ្ជាក់ថា ការធ្វើពាណិជ្ជកម្មអនុផលព្រៃឈើកម្រិតមធ្យម គឺជាដំណោះស្រាយល្អបំផុតក្នុងការលើកស្ទួយសេដ្ឋកិច្ចមូលដ្ឋានស្របពេលរក្សាបាននូវជីវចម្រុះ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Non-Timber Forest Products (NTFPs) | ធនធានទាំងឡាយណាដែលបានមកពីព្រៃឈើក្រៅពីឈើប្រណិត ឬឈើអារ ដូចជា ជ័រទឹក ទឹកឃ្មុំព្រៃ ទំពាំង ផ្សិត ស្លឹកព្រេច និងឱសថបុរាណ ដែលសហគមន៍អាចប្រមូលដើម្បីប្រើប្រាស់ផ្ទាល់ខ្លួន ឬលក់ជាប្រាក់ចំណូលដោយមិនចាំបាច់កាប់បំផ្លាញដើមឈើធំៗ។ | វាប្រៀបដូចជាការបេះផ្លែឈើ ឬត្រួយបន្លែពីសួនច្បារយកមកហូបនិងលក់ ដោយមិនបាច់កាប់រំលំដើមរបស់វាចោលនោះទេ។ |
| Livelihood Strategies | ការសម្រេចចិត្តនិងសកម្មភាពរួមបញ្ចូលគ្នាដែលគ្រួសារនីមួយៗជ្រើសរើសអនុវត្ត (ដូចជាការធ្វើស្រែ បូករួមនឹងការរកអនុផលព្រៃឈើ ឬការស៊ីឈ្នួលគេ) ដើម្បីធានាសុវត្ថិភាពស្បៀង និងស្វែងរកប្រាក់ចំណូលផ្គត់ផ្គង់ជីវភាព។ | វាប្រៀបដូចជាការរៀបចំផែនការលក់ដូរផង និងធ្វើការងារក្រៅម៉ោងផងព្រមគ្នា ដើម្បីស្វែងរកលុយចិញ្ចឹមគ្រួសារឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់និងមានលំនឹង។ |
| Subsistence Strategy | យុទ្ធសាស្ត្រចិញ្ចឹមជីវិតដែលប្រជាពលរដ្ឋពឹងផ្អែកលើការប្រមូលអនុផលព្រៃឈើពីធម្មជាតិសុទ្ធសាធ ក្នុងគោលបំណងយកមកប្រើប្រាស់ ឬបរិភោគជាប្រចាំថ្ងៃក្នុងគ្រួសារប៉ុណ្ណោះ ដោយមិនផ្តោតលើការយកទៅលក់ជាលក្ខណៈពាណិជ្ជកម្មដើម្បីស្វែងរកប្រាក់ចំណេញឡើយ។ | វាប្រៀបដូចជាការដាំបន្លែបន្តិចបន្តួចនៅជុំវិញផ្ទះសម្រាប់តែបេះស្លឹកស្លរហូបខ្លួនឯងប្រចាំថ្ងៃ មិនមែនសម្រាប់បោះដុំលក់នៅទីផ្សារនោះទេ។ |
| Ecological Costs | ទំហំនៃការខូចខាត ឬការប្រែប្រួលរចនាសម្ព័ន្ធនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីព្រៃឈើ (ដូចជាការបាត់បង់ជីវចម្រុះ ឬការខូចខាតជម្រកសត្វព្រៃ) ដែលបណ្តាលមកពីកម្រិតនៃការទាញយកផលប្រយោជន៍ហួសកម្រិត ឬការគ្រប់គ្រងរបស់មនុស្ស។ | វាប្រៀបដូចជាការពាក់រំលោះម៉ាស៊ីន ឬការបាត់បង់គុណភាពជីជាតិដី នៅពេលដែលយើងប្រើប្រាស់វាធ្ងន់ធ្ងរពេកដើម្បីទាញយកផលប្រយោជន៍។ |
| Binary Logistic Regression | វិធីសាស្ត្រវិភាគស្ថិតិដែលគេប្រើដើម្បីទស្សន៍ទាយឬស្វែងយល់ពីកត្តាផ្សេងៗ (ដូចជាអាយុ ចំណូល ឬចម្ងាយផ្លូវ) ដែលមានឥទ្ធិពលទៅលើការសម្រេចចិត្តដែលមានជម្រើសតែពីរគត់ ដូចជា ធ្វើ/មិនធ្វើ ឬ យល់ព្រម/បដិសេធ។ | វាប្រៀបដូចជាទម្រង់គណិតវិទ្យាដែលជួយទស្សន៍ទាយថាតើសិស្សម្នាក់នឹង "ប្រឡងជាប់" ឬ "ប្រឡងធ្លាក់" ដោយផ្អែកលើចំនួនម៉ោងដែលគាត់បានអានសៀវភៅ។ |
| Multinomial Logistic Regression | ម៉ូដែលស្ថិតិដែលប្រើប្រាស់កម្រិតខ្ពស់ជាង Binary សម្រាប់វិភាគ និងទស្សន៍ទាយលទ្ធផលនៅពេលដែលជម្រើសនៃការសម្រេចចិត្តមានចាប់ពី ៣ ឡើងទៅ (ឧទាហរណ៍៖ ការសម្រេចជ្រើសរើសយុទ្ធសាស្ត្រជីវភាពកម្រិត ១, ២, ឬ ៣ ដោយផ្អែកលើធនធានគ្រួសារផ្សេងៗ)។ | វាប្រៀបដូចជាការវិភាគទស្សន៍ទាយថាតើសិស្សម្នាក់នឹងរើសរៀនជំនាញ "ពេទ្យ" "វិស្វករ" ឬ "សេដ្ឋកិច្ច" ដោយផ្អែកលើពិន្ទុ និងចំណូលចិត្តរបស់គេកាលពីរៀនវិទ្យាល័យ។ |
| Ecosystem Services | គុណប្រយោជន៍ និងមុខងារទាំងឡាយដែលប្រព័ន្ធធម្មជាតិ និងជីវចម្រុះផ្តល់ឱ្យមនុស្ស ដូចជា ការស្រូបយកឧស្ម័នកាបូនិក ការទប់ស្កាត់ទឹកជំនន់ ការរក្សាប្រភពទឹក និងការផ្តល់ជម្រកនិងចំណីដល់សត្វព្រៃ។ | វាប្រៀបដូចជារោងចក្រចម្រោះទឹក និងម៉ាស៊ីនត្រជាក់ធម្មជាតិដ៏ធំមហិមាមួយ ដែលផ្តល់ខ្យល់បរិសុទ្ធ និងទឹកស្អាតដល់យើងប្រើប្រាស់ដោយឥតគិតថ្លៃ។ |
| Intermediate Intensive Management | ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងព្រៃឈើដែលសហគមន៍វិនិយោគកម្លាំងពលកម្ម និងបច្ចេកទេសក្នុងកម្រិតល្មម (ដូចជាការសម្អាតស្មៅ ការពារភ្លើងព្រៃ ឬកាត់មែកឈើខ្លះៗ) ដើម្បីបង្កើនទិន្នផលនៃអនុផលព្រៃឈើគោលដៅ (ដូចជាជ័រទឹក ឬទឹកឃ្មុំ) ដោយមិនកែប្រែនិងបំផ្លាញរចនាសម្ព័ន្ធព្រៃទាំងមូលនោះទេ។ | វាប្រៀបដូចជាការយកចិត្តទុកដាក់កាត់តម្រឹមមែកស្វាយ និងសម្អាតគល់បន្តិចបន្តួច ដើម្បីឱ្យវាផ្លែបានច្រើន ជាជាងទុកឱ្យវាដុះរញ៉េរញ៉ៃតាមយថាកម្មធម្មជាតិទាំងស្រុង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
