បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះពិនិត្យមើលពីបញ្ហានៃអភិបាលកិច្ចតំបន់ដីសើម និងភាពខ្វះខាតក្នុងការចូលរួមរបស់អ្នកប្រើប្រាស់ធនធានដែលក្រីក្រ ព្រមទាំងស្ត្រី និងក្រុមជនជាតិដើមភាគតិច ដែលតែងតែត្រូវបានផាត់ចេញពីដំណើរការសម្រេចចិត្តនៅតំបន់ព្រំដែនកម្ពុជា-វៀតណាម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានអនុវត្តវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវបែបសកម្មភាព និងការសិក្សាពីបរិស្ថានវិទ្យានយោបាយស្ត្រីនិយម តាមរយៈការប្រមូលទិន្នន័យចម្រុះនៅថ្នាក់មូលដ្ឋាន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Nominal/Passive Participation ការចូលរួមត្រឹមតែមានឈ្មោះ ឬអកម្ម (កម្រិតស្ថាប័នរដ្ឋបាល) |
ងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្តតាមបែបបទរដ្ឋបាល និងអាចបំពេញតម្រូវការសូចនាករគោលនយោបាយថ្នាក់ជាតិបានរហ័ស។ | សំឡេងពិតប្រាកដរបស់ស្ត្រី និងជនក្រីក្រមិនត្រូវបានយកចិត្តទុកដាក់ ហើយងាយរងការក្តោបក្តាប់ពីសំណាក់អ្នកមានអំណាចមូលដ្ឋាន។ | នៅថ្នាក់ស្រុក មានសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាជាស្ត្រីតែ ១៤% ប៉ុណ្ណោះ ហើយការចូលរួមរបស់ពួកគេភាគច្រើនគ្រាន់តែទទួលយកការសម្រេចចិត្តដោយគ្មានការតវ៉ា។ |
| Active/Interactive Participation ការចូលរួមយ៉ាងសកម្ម និងមានអន្តរកម្ម (កម្រិតគ្រួសារ/សហគមន៍) |
ធានាបាននូវសមធម៌យេនឌ័រ ការសម្រេចចិត្តរួមគ្នា និងការបែងចែកផលប្រយោជន៍ពីធនធានតំបន់ដីសើមប្រកបដោយបរិយាបន្ន។ | ទាមទារពេលវេលា ធនធានស្ថាប័នច្រើន និងការផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតស៊ីជម្រៅដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលពីទំនាក់ទំនងអំណាចបែបបក្សពួកនិយម។ | នៅកម្រិតគ្រួសារ ស្ត្រីនិងបុរសមានការចូលរួមស្មើភាពគ្នា (៥០-៦០%) ក្នុងការសម្រេចចិត្តលើការនេសាទ និងការធ្វើកសិកម្ម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកជាចម្បងលើការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នៅមូលដ្ឋាន ដែលទាមទារពេលវេលាយូរ ជំនាញសម្របសម្រួលសហគមន៍ និងការសហការពីអាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តតាកែវ ជាពិសេសតំបន់ដីសើមបឹងព្រែកលពៅដែលនៅជាប់ព្រំដែនវៀតណាម ដោយផ្តោតលើក្រុមជនជាតិខ្មែរក្រោម (៤៥% នៃអ្នកស្ទង់មតិ) និងប្រជាជនក្រីក្រ។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់ពីបញ្ហាអន្តរដែន និងការទន្ទ្រានដីនៅតាមព្រំដែន ប៉ុន្តែវាអាចមិនតំណាងឲ្យទាំងស្រុងនូវបរិបទតំបន់ដីសើមផ្សេងទៀតនៅកម្ពុជា (ដូចជាតំបន់បឹងទន្លេសាប) ដែលមិនមានសក្ដានុពលនៃការចំណាកស្រុកឆ្លងដែនបែបនេះឡើយ។
លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់សម្រាប់ការរៀបចំគោលនយោបាយអភិបាលកិច្ចបរិស្ថាន និងការគ្រប់គ្រងតំបន់ដីសើមប្រកបដោយបរិយាបន្ននៅកម្ពុជា។
ជារួម ការសិក្សានេះផ្តល់នូវមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏រឹងមាំមួយដើម្បីឈានទៅរកការលុបបំបាត់វិសមភាពយេនឌ័រ និងការកេងប្រវ័ញ្ចធនធានដោយក្រុមអ្នកមានអំណាច នៅក្នុងតំបន់ដីសើម។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Elite capture (ការក្តោបក្តាប់ដោយក្រុមអ្នកមានអំណាចឥទ្ធិពល) | ស្ថានភាពដែលធនធាន គម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ ឬអត្ថប្រយោជន៍ដែលគួរតែបានទៅដល់សាធារណជនទូទៅ ឬជនក្រីក្រ ត្រូវបានកេងចំណេញ និងគ្រប់គ្រងយកដោយក្រុមមនុស្សដែលមានអំណាច ទ្រព្យសម្បត្តិ ឬខ្សែបណ្តាញនយោបាយនៅក្នុងមូលដ្ឋាន។ | ប្រៀបដូចជាការផ្តល់ជំនួយចែកជូនអ្នកភូមិទូទៅ ប៉ុន្តែត្រូវបានមេភូមិ ឬអ្នកមានខ្សែបណ្តាញយកទុកចែកតែបងប្អូន និងបក្សពួកខ្លួនឯង។ |
| Feminist political ecology (បរិស្ថានវិទ្យានយោបាយស្ត្រីនិយម) | វិធីសាស្ត្រសិក្សាដែលផ្តោតលើទំនាក់ទំនងរវាងយេនឌ័រ វណ្ណៈសង្គម និងជាតិសាសន៍ ក្នុងការចូលរួមប្រើប្រាស់ គ្រប់គ្រងសិទ្ធិ និងទទួលរងផលប៉ះពាល់ពីការផ្លាស់ប្តូរធនធានធម្មជាតិ និងបរិស្ថាន។ | ជាការមើលទៅលើបញ្ហាបរិស្ថានដោយសង្កេតមើលថា តើមនុស្សស្រី និងក្រុមជនទន់ខ្សោយ ត្រូវរងគ្រោះធ្ងន់ធ្ងរជាងគេយ៉ាងដូចម្តេចខ្លះ នៅពេលមានការបាត់បង់ធនធានធម្មជាតិ។ |
| Transboundary governance (អភិបាលកិច្ចឆ្លងដែន) | ការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិ (ដូចជាទន្លេមេគង្គ ឬតំបន់ដីសើម) ដែលមានទីតាំងលាតសន្ធឹងកាត់ព្រំដែនប្រទេសពីរ ឬច្រើន ដែលទាមទារការសម្របសម្រួលគោលនយោបាយរវាងប្រទេសទាំងនោះ។ | ប្រៀបដូចជាអ្នកជិតខាងពីរផ្ទះត្រូវរួមគ្នាថែរក្សាស្រះទឹកមួយដែលមានទីតាំងនៅកណ្តាលព្រំប្រទល់របងផ្ទះរបស់ពួកគេរួមគ្នា ដោយមិនអាចឱ្យម្នាក់ណាធ្វើតាមតែចិត្តឯងបានឡើយ។ |
| Nominal participation (ការចូលរួមត្រឹមតែមានឈ្មោះ) | ទម្រង់នៃការចូលរួមមួយដែលស្ត្រី ឬក្រុមជនងាយរងគ្រោះ មានវត្តមាននៅក្នុងអង្គប្រជុំ ឬរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលដែរ ប៉ុន្តែពួកគេគ្មានសិទ្ធិអំណាច ឬឥទ្ធិពលពិតប្រាកដក្នុងការបញ្ចេញមតិ ឬធ្វើការសម្រេចចិត្តអ្វីនោះទេ។ | ប្រៀបដូចជាការហៅសិស្សទៅអង្គុយស្តាប់គ្រូប្រជុំសម្រេចចិត្ត ដោយមិនឱ្យសិស្សបញ្ចេញមតិអ្វីទាំងអស់ គឺគ្រាន់តែហៅមកដើម្បីបានថតរូបបង្ហាញថាមានសិស្សចូលរួមប៉ុណ្ណោះ។ |
| Common pool resources (ធនធានប្រើប្រាស់រួម) | ប្រភេទធនធានធម្មជាតិ ឬធនធានដែលទាមទារការប្រើប្រាស់រួម (ដូចជាបឹង ព្រៃឈើ) ដែលវាមានទំហំធំពិបាកក្នុងការរារាំងអ្នកដទៃមិនឱ្យប្រើប្រាស់ ប៉ុន្តែការទាញយករបស់មនុស្សម្នាក់ៗនឹងកាត់បន្ថយបរិមាណធនធាននេះសម្រាប់អ្នកដទៃ។ | ប្រៀបដូចជាត្រីក្នុងបឹងធម្មជាតិដែលអ្នកណាក៏អាចទៅចាប់បាន ប៉ុន្តែបើមានអ្នកចាប់ច្រើនពេក ត្រីនឹងអស់សម្រាប់អ្នកជំនាន់ក្រោយៗទៀត។ |
| Payment of ecosystem services (ការទូទាត់ថ្លៃសេវាកម្មប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី) | យន្តការលើកទឹកចិត្តជាសាច់ប្រាក់ ឬផលប្រយោជន៍ផ្សេងៗដល់សហគមន៍មូលដ្ឋាន ដើម្បីឱ្យពួកគេចូលរួមថែរក្សា និងអភិរក្សប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ដែលផ្តល់សេវាកម្មប្រយោជន៍ដល់មនុស្សទូទៅ (ដូចជាការរក្សាប្រភពទឹកស្អាត ឬព្រៃឈើស្រូបកាបូន)។ | ប្រៀបដូចជាការដែលអ្នកក្រុងផ្តល់ថវិកាលើកទឹកចិត្តទៅឱ្យអ្នករស់នៅតំបន់ភ្នំ ដើម្បីកុំឱ្យពួកគេកាប់ព្រៃឈើ ដែលជួយទប់ស្កាត់កុំឱ្យមានទឹកជំនន់លិចក្រុង។ |
| Grus antigone (សត្វក្រៀល) | ជាប្រភេទសត្វស្លាបទឹកដ៏កម្រ និងងាយរងគ្រោះ ដែលពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើតំបន់ដីសើម (ដូចជាបឹងព្រែកលពៅ) សម្រាប់ការរស់នៅ និងស្វែងរកចំណីនៅរដូវប្រាំង ហើយងាយរងការគំរាមកំហែងពីការផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធជលសាស្ត្រ។ | ប្រៀបដូចជាភ្ញៀវទេសចរវីអាយភី (VIP) ដែលមកលេង និងស្នាក់នៅតែក្នុងតំបន់ដែលមានបរិស្ថានស្អាត និងស្ងប់ស្ងាត់ ហើយនៅពេលតំបន់នោះខូចខាត ភ្ញៀវនោះក៏លែងមកជារៀងរហូត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
