បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាផលប៉ះពាល់នៃគ្រោះរាំងស្ងួតញឹកញាប់ទៅលើជីវភាពរស់នៅ សេដ្ឋកិច្ចសង្គម និងបរិស្ថានរបស់គ្រួសារ និងស្ថាប័នអាជីវកម្មនៅក្នុងខេត្ត Western Cape នៃប្រទេសអាហ្វ្រិកខាងត្បូង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំពីក្រុមប្រឹក្សាស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រមនុស្ស (HSRC) ដោយអនុវត្តស្ថិតិពណ៌នា និងគំរូជម្រើសចម្រុះ (Heterogeneous choice modeling)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Heterogeneous Choice Model (Heteroskedastic Ordered Logistic Regression) គំរូជម្រើសចម្រុះ (តំរែតំរង់ឡូជីស្ទិកតាមលំដាប់ដែលកែតម្រូវភាពខុសគ្នានៃវ៉ារ្យ៉ង់) |
អាចកែតម្រូវបញ្ហាទីលំអៀងដោយសារភាពខុសគ្នានៃកំហុស (Heteroskedasticity bias) ដែលមាននៅក្នុងទិន្នន័យអង្កេត។ វាផ្តល់នូវការប៉ាន់ស្មានប៉ារ៉ាម៉ែត្រដែលច្បាស់លាស់ និងប្រាកដប្រជាជាងមុន សម្រាប់ការវិភាគអថេរប្រភេទជាចំណាត់ថ្នាក់តាមលំដាប់ (Ordinal Dependent Variable)។ | ទាមទារទិន្នន័យគ្រប់គ្រាន់ និងមានភាពស្មុគស្មាញក្នុងការបកស្រាយលទ្ធផល ជាពិសេសការពន្យល់ពីសមីការវ៉ារ្យ៉ង់ (Variance Equation) ធៀបនឹងគំរូស្តង់ដារ។ | បានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា គ្រួសារងាយរងគ្រោះដោយគ្រោះរាំងស្ងួតជាងស្ថាប័នអាជីវកម្ម ហើយកត្តាអាយុ ការផ្សព្វផ្សាយរបស់អាជ្ញាធរ និងការយល់ឃើញពីការប្រើប្រាស់ទឹក សុទ្ធតែជះឥទ្ធិពលដល់កម្រិតនៃផលប៉ះពាល់។ |
| Ordered Logistic Regression (Standard) តំរែតំរង់ឡូជីស្ទិកតាមលំដាប់កម្រិតស្តង់ដារ |
ងាយស្រួលក្នុងការគណនា និងប្រើប្រាស់ជាទូទៅសម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យដែលចែកចេញជាកម្រិតៗ (ឧទាហរណ៍៖ គ្មានផលប៉ះពាល់ ប៉ះពាល់តិចតួច ប៉ះពាល់ខ្លាំង)។ | សន្មតខុសថាកំហុសអថេរ (Error variances) គឺដូចគ្នាសម្រាប់គ្រប់ករណី ដែលអាចធ្វើឱ្យប៉ារ៉ាម៉ែត្រប៉ាន់ស្មានមានភាពលំអៀង និងផ្តល់លទ្ធផលមិនត្រឹមត្រូវនៅពេលយកមកវាយតម្លៃភាពងាយរងគ្រោះ។ | ត្រូវបានអ្នកនិពន្ធលើកឡើងថាមានភាពខ្វះចន្លោះ (Heterogeneity bias) ហើយមិនត្រូវបានជ្រើសរើសសម្រាប់ការវិភាគចុងក្រោយនៅក្នុងការសិក្សានេះទេ ដើម្បីចៀសវាងការសន្និដ្ឋានខុស។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់ពីទំហំថវិកាចំណាយនោះទេ ប៉ុន្តែវាពឹងផ្អែកជាចម្បងលើទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ដំណើរការគំរូសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យា។
ការសិក្សានេះផ្តោតលើគ្រួសារចំនួន ២៤០ និងស្ថាប័នអាជីវកម្មចំនួន ៧១ នៅក្នុងខេត្ត Western Cape នៃប្រទេសអាហ្វ្រិកខាងត្បូង ក្នុងអំឡុងពេលគ្រោះរាំងស្ងួតចន្លោះឆ្នាំ ២០១៦-២០១៨។ ទោះបីជាលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ (ប្រភេទមេឌីទែរ៉ាណេ) និងរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចមានភាពខុសគ្នាពីកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃដែលប្រៀបធៀបភាពងាយរងគ្រោះរវាងសហគ្រាស និងគ្រួសារ គឺជាគំរូដ៏ល្អ។ បញ្ហាខ្វះទឹក សន្តិសុខស្បៀង និងការធ្លាក់ចុះទិន្នផលកសិកម្ម សុទ្ធតែជាបញ្ហាប្រឈមស្រដៀងគ្នាដែលអាចយកមកសិក្សានៅបរិបទកម្ពុជា។
ក្របខ័ណ្ឌទ្រឹស្តី និងវិធីសាស្ត្រវាស់វែងនៅក្នុងការសិក្សានេះ មានអត្ថប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់ការវាយតម្លៃ និងរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រឆ្លើយតបនឹងគ្រោះរាំងស្ងួតនៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះអាចជួយអ្នកស្រាវជ្រាវ និងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធនៅកម្ពុជា ស្វែងយល់កាន់តែច្បាស់ពីចន្លោះប្រហោងនៃប្រព័ន្ធគាំពារ និងជួយជំរុញឱ្យមានគោលនយោបាយបន្សាំទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុដែលកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Heterogeneous Choice Model (គំរូជម្រើសចម្រុះ) | គំរូស្ថិតិមួយប្រភេទដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីវិភាគទិន្នន័យដែលមានជម្រើសតាមលំដាប់លំដោយ (ឧ. មិនប៉ះពាល់ ប៉ះពាល់តិចតួច ប៉ះពាល់ខ្លាំង)។ វាមានលទ្ធភាពកែតម្រូវនូវភាពខុសគ្នានៃវ៉ារ្យ៉ង់កំហុស (Heteroskedasticity) ដែលតែងតែជួបប្រទះនៅពេលអ្នកឆ្លើយតបមានចរិតលក្ខណៈខុសគ្នាខ្លាំង ដើម្បីផ្តល់នូវលទ្ធផលច្បាស់លាស់។ | វាប្រៀបដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់វត្ថុផ្សេងៗគ្នាដោយប្រើជញ្ជីងទំនើប ដែលអាចកែតម្រូវភាពលម្អៀងដោយស្វ័យប្រវត្តិ ដើម្បីឱ្យប្រាកដថាលទ្ធផលមិនរងឥទ្ធិពលពីកំហុសនៃជញ្ជីងនោះទេ។ |
| Sustainable Livelihoods Framework (ក្របខ័ណ្ឌជីវភាពរស់នៅប្រកបដោយចីរភាព) | វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃពីរបៀបដែលមនុស្សរស់នៅ ដោយពិនិត្យមើលទៅលើធនធានដែលពួកគេមាន (រូបវន្ត ហិរញ្ញវត្ថុ ធម្មជាតិ សង្គម និងធនធានមនុស្ស) និងរបៀបដែលពួកគេប្រើប្រាស់ធនធានទាំងនោះដើម្បីទប់ទល់នឹងគ្រោះមហន្តរាយ ឬវិបត្តិផ្សេងៗ។ | វាប្រៀបដូចជាការពិនិត្យមើលកញ្ចប់ឧបករណ៍ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គ្រួសារនីមួយៗ ដើម្បីមើលថាតើពួកគេមានអាវក្រោះ ឬខែលអ្វីខ្លះនៅក្នុងដៃសម្រាប់ការពារខ្លួនពេលមានគ្រោះថ្នាក់កើតឡើង។ |
| Heteroskedasticity (ភាពខុសគ្នានៃវ៉ារ្យ៉ង់កំហុស) | ស្ថានភាពនៅក្នុងការវិភាគស្ថិតិដែលទំហំនៃកំហុស (Error variance) នៅក្នុងទិន្នន័យមិនមានភាពថេរនោះទេ ពោលគឺវាប្រែប្រួលទៅតាមកម្រិតនៃអថេរណាមួយ (ឧ. ភាពខុសគ្នារវាងក្រុមគ្រួសារ និងក្រុមអាជីវកម្ម) ដែលធ្វើឱ្យការប៉ាន់ស្មានតាមគំរូស្តង់ដារអាចមានភាពមិនត្រឹមត្រូវ។ | វាដូចជាពេលអ្នកបាញ់ធ្នូកាន់តែឆ្ងាយ គ្រាប់ធ្នូរបស់អ្នកកាន់តែខ្ចាត់ខ្ចាយខុសគោលដៅច្រើនជាងពេលបាញ់ជិត ដែលធ្វើឲ្យការទស្សន៍ទាយទីតាំងធ្នូកាន់តែពិបាក។ |
| Hydrological Drought (គ្រោះរាំងស្ងួតជលសាស្ត្រ) | ដំណាក់កាលនៃគ្រោះរាំងស្ងួតដែលកើតឡើងនៅពេលការខ្វះខាតទឹកភ្លៀងអូសបន្លាយពេលយូរ រហូតដល់ធ្វើឱ្យបរិមាណទឹកនៅក្នុងបឹង ទន្លេ អាងស្តុកទឹក និងទឹកក្រោមដីធ្លាក់ចុះដល់កម្រិតទាបបំផុត ដែលប៉ះពាល់ដល់ប្រព័ន្ធផ្គត់ផ្គង់ទឹកទាំងមូល។ | វាដូចជាធុងទឹកបម្រុងនៅក្នុងផ្ទះរបស់អ្នកចាប់ផ្តើមរីងស្ងួត បន្ទាប់ពីម៉ាស៊ីនបូមទឹកពីខាងក្រៅខូចអស់រយៈពេលជាច្រើនខែ។ |
| Adaptive Capacity (សមត្ថភាពបន្សាំ) | សមត្ថភាពរបស់បុគ្គល គ្រួសារ ឬស្ថាប័នក្នុងការកែសម្រួលទម្លាប់ ការអនុវត្ត និងរចនាសម្ព័ន្ធរបស់ខ្លួន ដើម្បីកាត់បន្ថយការខូចខាត ទាញយកប្រយោជន៍ពីឱកាសថ្មីៗ ឬទប់ទល់នឹងផលវិបាកអវិជ្ជមាននៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ (ឧ. ការសន្សំទឹក ឬការកែច្នៃទឹកប្រើប្រាស់ឡើងវិញ)។ | វាដូចជាសមត្ថភាពរបស់អ្នកក្នុងការចេះពាក់អាវភ្លៀង ឬរកកន្លែងជ្រកនៅពេលមេឃភ្លៀងធ្លាក់ភ្លាមៗ ដើម្បីកុំឱ្យទទឹកខ្លាំង។ |
| Marginal Effect (ផលប៉ះពាល់បន្ថែម / អានុភាពម៉ាជីន) | រង្វាស់នៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យាដែលបង្ហាញពីកម្រិតនៃការផ្លាស់ប្តូរនៃប្រូបាប៊ីលីតេ ឬលទ្ធផលរំពឹងទុក (អថេរអាស្រ័យ) នៅពេលដែលអថេរឯករាជ្យណាមួយមានការផ្លាស់ប្តូរចំនួនមួយឯកតា (ឧ. អាយុកើនឡើងមួយឆ្នាំ) ដោយសន្មតថាអថេរផ្សេងទៀតនៅថេរ។ | វាដូចជាការវាស់ថាតើឡានរបស់អ្នកអាចបើកបរបានឆ្ងាយប៉ុន្មានគីឡូម៉ែត្រទៀត ប្រសិនបើអ្នកចាក់សាំងបន្ថែមតែមួយលីត្រទៀតនោះ។ |
| Meteorological Drought (គ្រោះរាំងស្ងួតឧតុនិយម) | ប្រភេទនៃគ្រោះរាំងស្ងួតដែលកំណត់សម្គាល់ដោយការធ្លាក់ចុះនៃបរិមាណទឹកភ្លៀងទាបជាងកម្រិតមធ្យមភាគធម្មតាក្នុងរយៈពេលយូរ ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដំបូងបង្អស់ដែលនាំឱ្យមានគ្រោះរាំងស្ងួតកសិកម្ម និងជលសាស្ត្រ។ | វាសាមញ្ញដូចជាការដែលរដូវវស្សាមកដល់ហើយ តែបែរជាគ្មានភ្លៀងធ្លាក់សោះរយៈពេលជាច្រើនខែជាប់ៗគ្នា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
