បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះវិភាគពីផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុទៅលើជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជនវៀតណាម ជាពិសេសក្នុងវិស័យកសិកម្ម និងវាយតម្លៃលើចំណុចខ្វះខាតនៃគោលនយោបាយបន្សាំបច្ចុប្បន្នដើម្បីស្វែងរកដំណោះស្រាយ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការត្រួតពិនិត្យអក្សរសិល្ប៍ និងការវិភាគគោលនយោបាយ ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃយុទ្ធសាស្ត្រឆ្លើយតបនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុនៅវៀតណាម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Top-down Policy Approach អភិក្រមគោលនយោបាយពីលើចុះក្រោម (ការអនុវត្តបច្ចុប្បន្ន) |
ងាយស្រួលក្នុងការដាក់ចេញផែនការមេថ្នាក់ជាតិ និងការអនុម័តកញ្ចប់ថវិកាទ្រង់ទ្រាយធំ។ | ខ្វះភាពបត់បែន មិនសូវឆ្លើយតបនឹងស្ថានភាពជាក់ស្តែងរបស់សហគមន៍មូលដ្ឋាន និងខ្វះការចូលរួមពីប្រជាជន។ | អនុវត្តបានច្រើនកម្មវិធី និងគម្រោង តែប្រសិទ្ធភាពនៃការតភ្ជាប់រវាងវិស័យនៅមានកម្រិត និងនៅតែធ្វើឱ្យប្រជាជនងាយរងគ្រោះ។ |
| Bottom-up Policy Approach អភិក្រមគោលនយោបាយពីក្រោមឡើងលើ (អនុសាសន៍ស្នើឡើង) |
ឆ្លើយតបចំបញ្ហាប្រឈមពិតប្រាកដរបស់សហគមន៍ ប្រើប្រាស់ចំណេះដឹងក្នុងស្រុក និងលើកកម្ពស់ភាពជាម្ចាស់។ | ទាមទារពេលវេលាយូរក្នុងការប្រមូលមតិ និងការសម្របសម្រួលច្រើនថ្នាក់ រវាងស្ថាប័នរដ្ឋ និងប្រជាជន។ | ត្រូវបានផ្តល់អនុសាសន៍ដោយអ្នកស្រាវជ្រាវ ដើម្បីធានាការបន្សាំប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងចីរភាពជីវភាពរស់នៅ។ |
| Low-carbon community livelihood models ម៉ូដែលជីវភាពសហគមន៍កាបូនទាប និងភូមិអេកូឡូស៊ី |
កាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ បង្កើនភាពធន់នឹងអាកាសធាតុ និងបង្កើតប្រភពចំណូលចម្រុះ។ | ត្រូវការដើមទុន ជំនួយបច្ចេកវិទ្យា និងការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ផលិតកម្មពីកសិករ។ | ជោគជ័យក្នុងការសាកល្បងនៅតំបន់មួយចំនួន ប៉ុន្តែទាមទារការបន្តគាំទ្រផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ និងទីផ្សារដើម្បីពង្រីកវិសាលភាព។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់ពីទំហំថវិកាស្រាវជ្រាវនោះទេ ប៉ុន្តែបានសង្កត់ធ្ងន់លើធនធានដ៏ធំដែលរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមបាន និងកំពុងវិនិយោគដើម្បីអនុវត្តគោលនយោបាយបន្សាំអាកាសធាតុ។
ការសិក្សានេះផ្តោតទាំងស្រុងលើប្រទេសវៀតណាម ដោយពឹងផ្អែកលើរបាយការណ៍ជាតិ និងអន្តរជាតិ (World Bank, Germanwatch) និងសង្កត់ធ្ងន់ជាពិសេសលើតំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ តំបន់ដីសណ្ដទន្លេហុង និងតំបន់ឆ្នេរ។ ទិន្នន័យនេះមានតម្លៃណាស់សម្រាប់កម្ពុជា ដោយសារប្រទេសយើងចែករំលែកប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទន្លេមេគង្គតែមួយ មានអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នា និងប្រជាជនភាគច្រើនពឹងផ្អែកលើវិស័យកសិកម្មដូចគ្នា។
បទពិសោធន៍នៃការរៀបចំគោលនយោបាយ និងម៉ូដែលបន្សាំរបស់វៀតណាម គឺជាមេរៀនដ៏សំខាន់សម្រាប់ការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រទប់ទល់នឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុនៅកម្ពុជា។
ការរៀនសូត្រពីភាពជោគជ័យ និងបញ្ហាប្រឈមនៃការអនុវត្តច្បាប់នៅវៀតណាម នឹងជួយកម្ពុជាឱ្យចៀសវាងភាពកម្សោយក្នុងការធ្វើសមាហរណកម្មអន្តរវិស័យ និងជំរុញឱ្យមានការចូលរួមពីសហគមន៍កាន់តែខ្លាំង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Climate Change Adaptation | សកម្មភាព យុទ្ធសាស្ត្រ ឬការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់នានាដែលធ្វើឡើងដើម្បីកាត់បន្ថយភាពងាយរងគ្រោះរបស់មនុស្ស និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីពីផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមាននៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ព្រមទាំងទាញយកប្រយោជន៍ពីឱកាសថ្មីៗដែលលេចឡើង (ឧទាហរណ៍ ការប្តូរទៅដាំពូជស្រូវដែលធន់នឹងភាពរាំងស្ងួត)។ | ដូចជាការសម្រេចចិត្តពាក់អាវភ្លៀង ឬយកឆត្រតាមខ្លួននៅពេលមើលឃើញថាមេឃជិតភ្លៀង ដើម្បីកុំឱ្យទទឹក។ |
| Livelihood Diversification | ការបង្កើតប្រភពចំណូលច្រើនប្រភេទខុសៗគ្នា ឬការធ្វើមុខរបរច្រើនមុខក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីកាត់បន្ថយហានិភ័យនៅពេលដែលប្រភពចំណូលចម្បងណាមួយត្រូវរងការខូចខាត (ឧទាហរណ៍ កសិករធ្វើស្រែផង ចិញ្ចឹមត្រីផង និងមានមុខរបរតូចតាចក្រៅវិស័យកសិកម្មផង)។ | ដូចជាពាក្យចាស់ពោលថា "កុំដាក់ពងមាន់ទាំងអស់ក្នុងកន្ត្រកតែមួយ" គឺបើយើងមានរបរច្រើន ពេលរបរមួយខាត យើងនៅសល់របរផ្សេងទៀតសម្រាប់ចិញ្ចឹមជីវិត។ |
| Top-down Policy Approach | ដំណើរការនៃការបង្កើតគោលនយោបាយ ឬការសម្រេចចិត្តដែលផ្តើមចេញពីថ្នាក់ដឹកនាំកំពូល (ដូចជារដ្ឋាភិបាលកណ្តាល) ហើយដាក់ចុះមកឱ្យថ្នាក់ក្រោម (សហគមន៍ អាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន) អនុវត្តតាម ដោយមិនសូវមានការចូលរួមផ្តល់មតិយោបល់ពីប្រជាជននៅមូលដ្ឋានផ្ទាល់ឡើយ។ | ដូចជាឪពុកម្តាយជាអ្នកសម្រេចចិត្តរើសសាលារៀនឱ្យកូនចូលរៀន ដោយមិនបានសួរពីចំណង់ចំណូលចិត្ត ឬបញ្ហារបស់កូនជាមុន។ |
| Bottom-up Policy Approach | ដំណើរការបង្កើតគោលនយោបាយដែលផ្តើមចេញពីការប្រមូលមតិយោបល់ តម្រូវការ និងបញ្ហាប្រឈមពិតប្រាកដរបស់ប្រជាជននៅថ្នាក់មូលដ្ឋាន ហើយបញ្ជូនឡើងទៅកាន់ថ្នាក់ដឹកនាំដើម្បីធ្វើការសម្រេចចិត្ត និងតាក់តែងជាច្បាប់ទម្លាប់។ | ដូចជាការធ្វើការស្ទង់មតិសិស្សានុសិស្សសិន ដើម្បីដឹងពីបញ្ហាបច្ចុប្បន្ន មុននឹងសាលាសម្រេចចិត្តរៀបចំកម្មវិធីសិក្សាថ្មី។ |
| Low-carbon Economy | ប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចដែលព្យាយាមកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ (Carbon dioxide) ឱ្យនៅកម្រិតទាបបំផុត តាមរយៈការប្រើប្រាស់ថាមពលកកើតឡើងវិញ បច្ចេកវិទ្យាស្អាត និងការកែលម្អប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិ។ | ដូចជាការជ្រើសរើសជិះកង់ ឬឡានក្រុងសាធារណៈ ជំនួសឱ្យការជិះឡានម៉ាស៊ីនធំៗដែលស៊ីសាំង និងបញ្ចេញផ្សែងពុលច្រើនទៅក្នុងបរិយាកាស។ |
| Salinity Intrusion | បាតុភូតដែលទឹកសមុទ្រ (ទឹកប្រៃ) ហូរជ្រៀតចូលទៅក្នុងប្រភពទឹកសាបនៅតាមទន្លេ ស្ទឹង ឬទឹកក្រោមដី ដែលធ្វើឱ្យទឹកប្រៃ ក្លាយជាបញ្ហាធ្ងន់ធ្ងរសម្រាប់វិស័យកសិកម្ម (ដំណាំស្លាប់) និងកង្វះខាតទឹកសាបសម្រាប់ប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃ។ វាច្រើនកើតឡើងដោយសារការកើនឡើងកម្ពស់ទឹកសមុទ្រ និងគ្រោះរាំងស្ងួត។ | ដូចជាការជ្រុះអំបិលដោយអចេតនាចូលទៅក្នុងកែវទឹកសាប ដែលធ្វើឱ្យទឹកនោះលែងអាចផឹកបាន ឬយកទៅស្រោចផ្កាបាន។ |
| Green Growth | យុទ្ធសាស្ត្រអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចដែលធានាបាននូវនិរន្តរភាពបរិស្ថាន និងសង្គម ពោលគឺការជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ចដោយមិនបំពុលបរិស្ថាន មិនបំផ្លាញធនធានធម្មជាតិ និងមិនធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ដូចជាការកាប់ដើមឈើចាស់ៗមួយដើមដើម្បីយកឈើមកសាងសង់ផ្ទះ តែបានដាំកូនឈើថ្មីពីរដើមសងវិញភ្លាមៗ ដើម្បីធានាថាព្រៃឈើនៅតែមានសម្រាប់កូនចៅជំនាន់ក្រោយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
