បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមនៃសន្តិសុខប្រភពទឹកថ្នាក់ជាតិនៅប្រទេសវៀតណាម ដែលបណ្តាលមកពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ គ្រោះរាំងស្ងួត ទឹកជំនន់ និងការកើនឡើងនៃតម្រូវការប្រើប្រាស់ទឹក។ វាឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការក្នុងការរៀបចំផែនការមេផ្នែកធារាសាស្ត្រ និងការគ្រប់គ្រងគ្រោះមហន្តរាយប្រកបដោយនិរន្តរភាពសម្រាប់ឆ្នាំ២០៣០ និង២០៥០។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្ររួមបញ្ចូលគ្នាដោយផ្អែកលើការវិភាគនិន្នាការ ការព្យាករណ៍សេដ្ឋកិច្ចសង្គម និងការបង្កើតសេណារីយ៉ូសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងធនធានទឹក។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Scenario Analysis ការវិភាគសេណារីយ៉ូ (Scenario Analysis) |
ជួយឱ្យអ្នករៀបចំផែនការអាចត្រៀមលក្ខណៈជាមុនសម្រាប់អនាគតផ្សេងៗគ្នា (ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ សេដ្ឋកិច្ចសង្គម)។ | មានភាពមិនប្រាកដប្រជាខ្ពស់ និងពឹងផ្អែកខ្លាំងទៅលើភាពត្រឹមត្រូវនៃការសន្មត់បឋម។ | បានបង្កើតសេណារីយ៉ូចំនួន ៤ (មូលដ្ឋាន, អភិវឌ្ឍន៍លឿន, អភិវឌ្ឍន៍ខ្ពស់, ធ្ងន់ធ្ងរបំផុត) សម្រាប់ការរៀបចំផែនការដល់ឆ្នាំ២០៥០។ |
| Hydrological & Water Quality Modeling ការធ្វើគំរូជលសាស្ត្រ និងគុណភាពទឹក (MIKE, Hydrogis, VRSAP) |
ផ្តល់នូវការទស្សន៍ទាយជាបរិមាណច្បាស់លាស់អំពីលំហូរទឹក ទឹកជំនន់ និងការខ្វះខាតទឹក។ | ទាមទារទិន្នន័យច្រើន និងកម្លាំងម៉ាស៊ីនកុំព្យូទ័រខ្ពស់សម្រាប់ការគណនាកម្រិតថ្នាក់ជាតិ។ | បានព្យាករណ៍ពីការកើនឡើងនៃកង្វះខាតទឹកដល់ ១២,៧ ពាន់លានម៉ែត្រគូប និងការកើនឡើងនៃលំហូរទឹកជំនន់ពី ៨% ទៅ ១០% នៅឆ្នាំ២០៥០។ |
| GIS Spatial Analysis ការវិភាគព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (GIS Mapping - ArcGIS, MapInfo) |
ផ្តល់នូវរូបភាពច្បាស់លាស់អំពីទីតាំងភូមិសាស្ត្រ និងការតភ្ជាប់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធអន្តរតំបន់។ | ត្រូវការទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រ និងឋានលេខា (Topography) ដែលមានភាពសុក្រឹតខ្ពស់ និងទាន់សម័យ។ | បានកំណត់ទីតាំង និងគូសផែនទីបណ្តាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធធារាសាស្ត្រ និងប្រព័ន្ធការពារទឹកជំនន់នៅទូទាំងប្រទេស។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ទោះបីជាឯកសារមិនបានបញ្ជាក់ពីតម្លៃជាតួលេខជាក់លាក់ក្តី ការរៀបចំផែនការមេថ្នាក់ជាតិនេះទាមទារការវិនិយោគធនធានយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ រួមមានកម្មវិធីកុំព្យូទ័រអាជ្ញាបណ្ណ ទិន្នន័យថ្នាក់ជាតិ និងក្រុមអ្នកជំនាញបច្ចេកទេស។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើទិន្នន័យ និងបរិបទភូមិសាស្ត្ររបស់ប្រទេសវៀតណាម (ដូចជាទន្លេហុង ភាគកណ្តាល និងតំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ)។ ការយកចិត្តទុកដាក់លើផលប៉ះពាល់ពីប្រទេសខ្សែទឹកខាងលើ (Upstream) គឺមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាស្ថិតនៅខ្សែទឹកខាងលើនៃតំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ ហើយរាល់ការអភិវឌ្ឍ ឬបម្រែបម្រួលនៅប្រទេសជិតខាង សុទ្ធតែជះឥទ្ធិពលផ្ទាល់ដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រតាក់តែងផែនការមេ និងការប្រើប្រាស់គំរូកុំព្យូទ័រក្នុងការស្រាវជ្រាវនេះ គឺមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងការគ្រប់គ្រងធនធានទឹក។
ជារួម ការអនុវត្តក្របខ័ណ្ឌស្រាវជ្រាវ និងវិធីសាស្ត្របច្ចេកទេសទាំងនេះ នឹងជួយឱ្យកម្ពុជាមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការកសាងផែនការមេជាតិ ដើម្បីធានាសន្តិសុខប្រភពទឹក និងភាពធន់ទៅនឹងគ្រោះមហន្តរាយ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Hydraulic work | ការងារកសាង និងគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធទាក់ទងនឹងទឹក ដូចជាទំនប់ ប្រឡាយ អាងស្តុកទឹក និងស្ថានីយបូមទឹក ដើម្បីបម្រើដល់ការស្រោចស្រព ទប់ស្កាត់ទឹកជំនន់ និងការប្រើប្រាស់ទូទៅ។ | ដូចជាការធ្វើប្រព័ន្ធទុយោ និងស៊ីទែនទឹកនៅក្នុងផ្ទះ ដើម្បីធានាថាមានទឹកប្រើប្រាស់គ្រប់គ្រាន់ និងមិនលិចផ្ទះពេលភ្លៀងធ្លាក់។ |
| Scenario analysis | ការសិក្សា និងវាយតម្លៃពីស្ថានភាពផ្សេងៗដែលអាចកើតមាននាពេលអនាគត (ឧទាហរណ៍៖ អាកាសធាតុក្តៅខ្លាំង ឬការអភិវឌ្ឍលឿន) ដើម្បីរៀបចំផែនការ និងដំណោះស្រាយទុកជាមុន។ | ដូចជាការរៀបចំឆ័ត្រ អាវភ្លៀង ឬមួក មុនពេលចេញដំណើរ ដោយគិតទុកមុនថាមេឃអាចនឹងភ្លៀង ក្តៅ ឬមានខ្យល់បក់ខ្លាំង។ |
| Hydrological modeling | ការប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រ (ដូចជា MIKE, Hydrogis) ដើម្បីក្លែងធ្វើ និងគណនាពីចលនានៃទឹក លំហូរទឹកទន្លេ និងកម្ពស់ទឹកជំនន់ ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យជាក់ស្តែង។ | ដូចជាការលេងហ្គេមសាងសង់ទីក្រុង (SimCity) ដែលយើងអាចសាកល្បងបង្ហូរទឹកចូលដើម្បីមើលថាតើកន្លែងណាខ្លះនឹងត្រូវលិចលង់ មុននឹងសាងសង់ពិតប្រាកដ។ |
| Saltwater intrusion | បាតុភូតដែលទឹកប្រៃពីសមុទ្រហូរចូលទៅក្នុងទន្លេ ឬប្រភពទឹកសាបក្រោមដីនៅតំបន់ឆ្នេរ ដែលធ្វើឱ្យខូចខាតដល់ដំណាំកសិកម្ម និងកង្វះទឹកសាបប្រើប្រាស់។ | ដូចជាការច្រឡំចាក់អំបិលចូលទៅក្នុងកែវទឹកផឹក ដែលធ្វើឱ្យទឹកនោះលែងអាចផឹកបាន។ |
| Water security | ការធានាឱ្យបាននូវបរិមាណ និងគុណភាពទឹកគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ដល់ការរស់នៅរបស់ប្រជាជន ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងការថែរក្សាប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ដោយសុវត្ថិភាពពីគ្រោះមហន្តរាយទឹក។ | ដូចជាការមានប្រាក់សន្សំក្នុងធនាគារគ្រប់គ្រាន់ ដែលធ្វើឱ្យយើងមិនភ័យខ្លាចការដាច់លុយចាយ ទោះបីជាមានអាសន្នអ្វីកើតឡើងក៏ដោយ។ |
| Inter-regional | ការតភ្ជាប់ និងការធ្វើការរួមគ្នារវាងតំបន់ ខេត្ត ឬទីក្រុងច្រើនផ្សេងគ្នា ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហារួម ដូចជាការចែករំលែកធនធានទឹក ឬការទប់ស្កាត់ទឹកជំនន់ឆ្លងខេត្ត។ | ដូចជាអ្នកជិតខាងច្រើនផ្ទះរួមគ្នាលុយធ្វើរបង ឬប្រឡាយទឹកធំមួយ ដើម្បីការពារទឹកកុំឱ្យលិចភូមិទាំងមូល។ |
| Spatial analysis | ការវិភាគទិន្នន័យដោយភ្ជាប់ជាមួយទីតាំងភូមិសាស្ត្រពិតប្រាកដលើផែនទី (តាមរយៈកម្មវិធី GIS) ដើម្បីមើលពីទំនាក់ទំនង រកទីតាំងរងគ្រោះ និងរៀបចំបណ្តាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។ | ដូចជាការមើលផែនទី Google Maps ដើម្បីរកមើលថាតើកន្លែងណាមានស្ទះចរាចរណ៍ខ្លាំងជាងគេ មុននឹងសម្រេចចិត្តជ្រើសរើសផ្លូវធ្វើដំណើរ។ |
| Peak flood | កម្រិតកម្ពស់ ឬបរិមាណលំហូរទឹកជំនន់ដែលឡើងដល់ចំណុចខ្ពស់បំផុតក្នុងកំឡុងពេលមានព្រឹត្តិការណ៍ទឹកជំនន់ណាមួយ។ | ដូចជាចំណុចកំពូលនៃរលកសមុទ្រមុនពេលវាបោកបក់មកលើច្រាំង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
