បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការខ្វះខាតវិធីសាស្ត្ររួមបញ្ចូលគ្នានិងសមស្រប ដើម្បីវាយតម្លៃកម្រិតសន្តិសុខធនធានទឹកសម្រាប់គាំទ្រដល់ការរៀបចំគោលនយោបាយនៅប្រទេសវៀតណាម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានធ្វើការពិនិត្យ និងប្រៀបធៀបក្របខ័ណ្ឌវាយតម្លៃសន្តិសុខទឹកអន្តរជាតិសំខាន់ៗ ដើម្បីជ្រើសរើសនិងកែសម្រួលជម្រើសដែលល្អបំផុតសម្រាប់ការអនុវត្តជាក់ស្តែង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Asian Development Bank (ADB) Framework - AWDO 2016 ក្របខ័ណ្ឌវាយតម្លៃរបស់ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី (ADB) ឆ្នាំ ២០១៦ |
គ្របដណ្តប់ទូលំទូលាយលើវិមាត្រទាំង ៥ (គ្រួសារ សេដ្ឋកិច្ច ទីក្រុង បរិស្ថាន គ្រោះមហន្តរាយ) ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីទិដ្ឋភាពរួមនៃសន្តិសុខទឹកជាតិ។ | ទាមទារទិន្នន័យច្រើនប្រភេទពីវិស័យផ្សេងៗគ្នា (សេដ្ឋកិច្ច បរិស្ថាន អាកាសធាតុ) ដែលអាចពិបាកក្នុងការប្រមូលឱ្យបានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ។ | ត្រូវបានជ្រើសរើសជាវិធីសាស្ត្រល្អបំផុត និងស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់អនុវត្តនៅប្រទេសវៀតណាម តាមរយៈការគណនាសូចនាករសន្តិសុខទឹករួម (Water Security Index - WSI)។ |
| UNU INWEH Global Water Security Assessment ការវាយតម្លៃសន្តិសុខទឹកសកលដោយវិទ្យាស្ថាន UNU INWEH |
ផ្តល់នូវការវាយតម្លៃថ្នាក់ជាតិជារួមជាមួយនឹងសមាសធាតុចំនួន ១០ ដែលមានភាពងាយស្រួលសម្រាប់ការប្រៀបធៀបកម្រិតសកលលោក។ | អាចមានភាពទូទៅពេក និងមិនបានលម្អិតស៊ីជម្រៅទៅលើបញ្ហាជាក់លាក់នៃតំបន់ ឬអាងទន្លេតូចៗនោះទេ។ | ផ្តល់ពិន្ទុថ្នាក់ជាតិពី ១ ដល់ ១០០ ដើម្បីធ្វើចំណាត់ថ្នាក់សន្តិសុខទឹក (ពី 'មានសុវត្ថិភាព' ដល់ 'គ្មានសុវត្ថិភាពទាល់តែសោះ')។ |
| Basin-scale Framework (DPSIR Approach) ក្របខ័ណ្ឌវាយតម្លៃកម្រិតអាងទន្លេ (វិធីសាស្ត្រ DPSIR) |
ស័ក្តិសមសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងកម្រិតអាងទន្លេ (Basin scale) ដោយមានការវិភាគស៊ីជម្រៅទៅលើ កម្លាំងជំរុញ សម្ពាធ ស្ថានភាព ផលប៉ះពាល់ និងការឆ្លើយតប។ | ត្រូវការទិន្នន័យជាក់លាក់តាមទីតាំងភូមិសាស្ត្រយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ដែលពិបាកយកមកអនុវត្តសម្រាប់ការវាយតម្លៃជាលក្ខណៈទំហំថ្នាក់ជាតិជារួម។ | វាយតម្លៃលើសមាសធាតុចំនួន ៥ ដោយប្រើសូចនាករដែលផ្តល់ពិន្ទុពី ១ ដល់ ៥ សម្រាប់វាស់ស្ទង់ស្ថានភាពអាងទន្លេនីមួយៗ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការវាយតម្លៃសន្តិសុខទឹកតាមក្របខ័ណ្ឌ ADB ទាមទារឱ្យមានការប្រមូលទិន្នន័យចម្រុះ និងកិច្ចសហការពីស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធជាច្រើន ទោះបីជាមិនទាមទារផ្នែករឹងកុំព្យូទ័រធំដុំក៏ដោយ។
ការសិក្សានេះគឺជាការពិនិត្យឡើងវិញនូវឯកសារអន្តរជាតិ ប៉ុន្តែត្រូវបានកែសម្រួលសូចនាករជាពិសេសសម្រាប់បរិបទប្រទេសវៀតណាម (ឧទាហរណ៍៖ ការអនុវត្តនៅខេត្ត Ninh Thuan និងតំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ)។ នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះប្រទេសទាំងពីរស្ថិតនៅក្នុងអាងទន្លេមេគង្គរួមគ្នា និងប្រឈមនឹងបញ្ហាអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នា ដូចជាគ្រោះរាំងស្ងួត និងទឹកជំនន់។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃតាមរយៈវិមាត្រទាំង ៥ របស់ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី (ADB) គឺមានប្រយោជន៍ និងអាចយកមកកែសម្រួលអនុវត្តដោយផ្ទាល់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ការអនុវត្តក្របខ័ណ្ឌវាយតម្លៃនេះនឹងផ្តល់ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះវិទ្យាសាស្ត្រដ៏រឹងមាំសម្រាប់ក្រសួងធនធានទឹក និងឧតុនិយម ក្នុងការកំណត់គោលនយោបាយ និងការវិនិយោគចំគោលដៅដើម្បីធានានូវចីរភាពទឹកនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Water Security Index (WSI) | ជាសូចនាករសរុបដែលប្រើសម្រាប់វាស់ស្ទង់កម្រិតសុវត្ថិភាពនិងនិរន្តរភាពនៃធនធានទឹកនៅក្នុងតំបន់ ឬប្រទេសមួយ ដោយរួមបញ្ចូលកត្តាជាច្រើនដូចជា ការផ្គត់ផ្គង់ទឹកក្នុងផ្ទះ សេដ្ឋកិច្ច ទីក្រុង បរិស្ថាន និងភាពធន់នឹងគ្រោះមហន្តរាយ។ | ដូចជាកាតរបាយការណ៍សាលា (Report Card) ដែលបូកសរុបពិន្ទុគ្រប់មុខវិជ្ជា ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើសិស្សនោះពូកែនិងមានសមត្ថភាពកម្រិតណាជារួម។ |
| DPSIR Framework | ជាក្របខ័ណ្ឌវិភាគដែលបែងចែកជា កម្លាំងជំរុញ (Driving forces), សម្ពាធ (Pressures), ស្ថានភាព (State), ផលប៉ះពាល់ (Impacts), និងការឆ្លើយតប (Responses) ដើម្បីស្វែងយល់ពីទំនាក់ទំនង និងហេតុផលរវាងសកម្មភាពមនុស្សនិងការប្រែប្រួលបរិស្ថានធនធានទឹក។ | ដូចជាការរកមូលហេតុនៃជំងឺ ដោយមើលពីទម្លាប់រស់នៅមិនល្អ (កម្លាំងជំរុញ) ដែលធ្វើឱ្យរាងកាយខ្សោយ (សម្ពាធ) រហូតដល់ធ្លាក់ខ្លួនឈឺ (ស្ថានភាព) និងតម្រូវឱ្យមានការព្យាបាល (ការឆ្លើយតប)។ |
| Integrated Water Resources Management (IWRM) | ជាដំណើរការនៃការគ្រប់គ្រងនិងអភិវឌ្ឍធនធានទឹក ដី និងធនធានពាក់ព័ន្ធដោយសហការគ្នា រវាងស្ថាប័ននិងវិស័យផ្សេងៗ ដើម្បីទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គមអតិបរមា ដោយមិនធ្វើឱ្យខូចខាតដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ដូចជាការធ្វើការងារជាក្រុមក្នុងគម្រោងធំមួយ ដែលគ្រប់ផ្នែកទាំងអស់ត្រូវសហការគ្នាចែករំលែកធនធាន ដើម្បីសម្រេចគោលដៅរួមដោយគ្មានអ្នកណាម្នាក់ត្រូវខាតបង់។ |
| Water Stress | ស្ថានភាពដែលតម្រូវការនៃការប្រើប្រាស់ទឹកមានទំហំធំជាងបរិមាណទឹកសាបដែលអាចកកើតឡើងវិញបាននៅក្នុងតំបន់មួយ ក្នុងអំឡុងពេលណាមួយ ដែលបណ្តាលឱ្យមានកង្វះខាតទឹក ឬការប្រកួតប្រជែងក្នុងការប្រើប្រាស់។ | ដូចជាការចាយលុយលើសចំណូលប្រចាំខែ ដែលធ្វើឱ្យយើងប្រឈមនឹងការជំពាក់បំណុល និងខ្វះខាតលុយចាយវាយ។ |
| Risk-based Approach | ជាវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃនិងគ្រប់គ្រងដោយមិនត្រឹមតែមើលលើបរិមាណទឹកប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែផ្តោតលើការកំណត់អត្តសញ្ញាណកត្តាគ្រោះថ្នាក់ ភាពងាយរងគ្រោះ និងប្រូបាប៊ីលីតេនៃការកើតឡើងនូវផលវិបាកអវិជ្ជមាន ដើម្បីរៀបចំផែនការទប់ស្កាត់។ | ដូចជាការទិញធានារ៉ាប់រងសុខភាព និងត្រៀមប្រាក់បម្រុងទុកជាមុន ព្រោះយើងបានគិតនិងវាយតម្លៃទុកមុនពីហានិភ័យនៃជំងឺដែលអាចកើតមាននាពេលអនាគត។ |
| Water Productivity | ការវាស់ស្ទង់ប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ទឹក ដោយគិតជាតម្លៃសេដ្ឋកិច្ច ឬបរិមាណទិន្នផលដែលទទួលបានពីការប្រើប្រាស់ទឹកក្នុងមួយម៉ែត្រគូប សម្រាប់វិស័យកសិកម្ម ឧស្សាហកម្ម ឬពាណិជ្ជកម្ម។ | ដូចជាការវាស់ថាតើរថយន្តមួយគ្រឿងអាចជិះបានប៉ុន្មានគីឡូម៉ែត្រដោយប្រើប្រេងសាំងមួយលីត្រ (ប្រសិទ្ធភាពនៃការទាញយកផលចំណេញពីធនធាន)។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
