បញ្ហា (The Problem)៖ តំបន់ឆ្នេរខាងលិចនៃដែនដីសណ្ដទន្លេមេគង្គកំពុងប្រឈមនឹងការប្រែប្រួលកម្ពស់ទឹកដោយសារការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ការស្រុតដី និងសកម្មភាពមនុស្ស ដែលបណ្ដាលឱ្យមានបាតុភូតទឹកហូរហៀររំលងទំនប់ការពារសមុទ្រ (កម្ពស់រចនា +៣ម៉ែត្រ) ក្នុងឆ្នាំ២០១៩ និង២០២២។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យវាស់ស្ទង់ជាក់ស្តែង រួមផ្សំជាមួយវិធីសាស្រ្តវិភាគស្ថិតិ និងម៉ូដែលគណិតវិទ្យា ដើម្បីកំណត់បរិមាណនៃកត្តានីមួយៗដែលជះឥទ្ធិពលដល់កម្ពស់ទឹក។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Harmonic Analysis (UTide) ការវិភាគអាម៉ូនិកនៃជំនោរដោយប្រើឧបករណ៍ UTide |
អាចកំណត់យ៉ាងច្បាស់នូវធាតុផ្សំនៃជំនោរតារាសាស្ត្រ (Astronomical tides) និងភាគរយនៃការចូលរួមចំណែករបស់វានៅក្នុងកម្ពស់ទឹកសរុប។ | មិនអាចចាប់យកកត្តាប្រែប្រួលផ្សេងៗដូចជា កត្តាឧតុនិយម (ខ្យល់ រលក) និងកត្តាភូមិសាស្ត្រ (ការស្រុតដី) នោះទេ។ | បានបង្ហាញថាជំនោរតារាសាស្ត្រចូលរួមចំណែកតិចជាង ២២% ប៉ុណ្ណោះ នៃកម្ពស់ទឹកកម្រិតខ្ពស់ (+៣ម៉ែត្រ) នៅតំបន់ Cống Kênh Mới។ |
| Wavelet Analysis ការវិភាគរលកសញ្ញា Wavelet |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណវដ្តនៃរំញ័ររយៈពេលវែង និងសញ្ញាដែលមិនថេរ (Non-stationary) ដូចជាឥទ្ធិពល ENSO ឬរដូវកាល។ | ទាមទារទិន្នន័យវាស់ស្ទង់ជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងរយៈពេលវែង (ឧទាហរណ៍ ឯកសារនេះប្រើទិន្នន័យ ២៧ឆ្នាំ) ដើម្បីទទួលបានលទ្ធផលសុក្រឹត។ | បានរកឃើញថាបាតុភូត La Niña អាចធ្វើឱ្យកម្ពស់ទឹកកើនឡើងបន្ថែមពី ១២ ទៅ ១៥ សង់ទីម៉ែត្រ ខណៈរំញ័រតាមរដូវមានទំហំ ៣៥-៤០ សង់ទីម៉ែត្រ។ |
| Non-hydrostatic wave modeling (XBeach) ការក្លែងធ្វើម៉ូដែលរលកមិនមែនអ៊ីដ្រូស្តាទិច XBeach |
អាចក្លែងធ្វើដំណើរការរាលដាលនៃរលក ការបោកបក់ និងការហូរហៀររំលងទំនប់នៅក្នុងតំបន់ទឹកសមុទ្ររាក់បានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | ត្រូវការកម្លាំងម៉ាស៊ីនកុំព្យូទ័រខ្លាំងក្នុងការគណនា និងទាមទារទិន្នន័យលម្អិតអំពីសណ្ឋានដីបាតសមុទ្រ និងលក្ខខណ្ឌព្រំដែន (ខ្យល់ រលក ជំនោរ)។ | បញ្ជាក់ថាប្រព័ន្ធទំនប់កាត់បន្ថយរលកបច្ចុប្បន្នអាចកាត់បន្ថយថាមពលរលកបានត្រឹមតែ ៤០% ប៉ុណ្ណោះ ដែលនាំឱ្យមានការហូរហៀររំលងទំនប់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារទិន្នន័យកម្ពស់ទឹករយៈពេលវែង និងកម្លាំងម៉ាស៊ីនកុំព្យូទ័រសម្រាប់ដំណើរការម៉ូដែល ប៉ុន្តែប្រើប្រាស់កម្មវិធីកូដបើកចំហ (Open-source) ជាចម្បង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ឆ្នេរខាងលិចនៃដែនដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ (ខេត្ត Cà Mau ប្រទេសវៀតណាម) ដែលជាតំបន់ដីល្បាប់សំបូរភក់ និងរងការស្រុតដីយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយសារសកម្មភាពមនុស្ស។ ទោះបីជាភូមិសាស្ត្រឆ្នេរកម្ពុជាមិនមានការស្រុតដីធ្ងន់ធ្ងរដូចតំបន់នេះក៏ដោយ ប៉ុន្តែឥទ្ធិពលនៃបាតុភូតអាកាសធាតុ (ENSO) និងរលកសមុទ្រក្នុងឈូងសមុទ្រថៃ គឺមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា ដែលកម្ពុជាត្រូវតែយកចិត្តទុកដាក់។
វិធីសាស្ត្រនៃការវាយតម្លៃកត្តាចម្រុះនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការរៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍន៍ និងការពារឆ្នេរសមុទ្រនៅកម្ពុជា។
ការរួមបញ្ចូលកត្តារលក ការស្រុតដី និងបាតុភូតអាកាសធាតុ (ENSO) បន្ថែមពីលើជំនោរធម្មតា នឹងជួយឱ្យកម្ពុជាអភិវឌ្ឍតំបន់ឆ្នេរបានប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងធន់នឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Relative Sea level rise | កំណើនកម្ពស់ទឹកសមុទ្រធៀប គឺជាការវាស់វែងការកើនឡើងនៃកម្ពស់ទឹកសមុទ្រដោយគិតបញ្ចូលទាំងការកើនឡើងនៃបរិមាណទឹកសមុទ្រជាសកល និងការស្រុតចុះនៃផ្ទៃដីនៅតំបន់ជាក់លាក់ណាមួយ (សរុបបញ្ចូលគ្នា)។ | ដូចជាការវាស់កម្ពស់ទឹកក្នុងកែវដែលកំពុងតែហូរចូលបណ្ដើរ ហើយបាតកែវក៏កំពុងតែលិចចុះបណ្ដើរ ដែលធ្វើឱ្យទឹកមើលទៅហាក់ដូចជាឡើងលឿនជាងមុន។ |
| ENSO (El Niño Southern Oscillation) | បាតុភូតអាកាសធាតុដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការប្រែប្រួលសីតុណ្ហភាពផ្ទៃទឹកសមុទ្រនៅមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក ដែលបែងចែកជាដំណាក់កាលក្ដៅ (El Niño) និងត្រជាក់ (La Niña) ដោយជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់របបខ្យល់ ទឹកភ្លៀង និងកម្ពស់ទឹកសមុទ្រជុំវិញពិភពលោក។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនត្រជាក់របស់ផែនដីដែលខូចប្រព័ន្ធកម្តៅ ជួនកាលផ្លុំខ្យល់ក្ដៅខ្លាំង ជួនកាលផ្លុំខ្យល់ត្រជាក់ខ្លាំង ធ្វើឱ្យអាកាសធាតុរញ៉េរញ៉ៃខុសប្រក្រតី។ |
| Subsidence | បាតុភូតនៃការស្រុតចុះនៃផ្ទៃដី ដែលជារឿយៗបណ្ដាលមកពីការបូមទឹកក្រោមដីច្រើនពេក ការសង្កត់ទម្ងន់ពីអគារហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ឬដំណើរការណែននៃដីល្បាប់តាមធម្មជាតិ។ | ដូចជាការអង្គុយលើពូកទន់ៗ ដែលទម្ងន់ខ្លួនរបស់យើង និងការខ្វះខ្យល់ខាងក្នុង ធ្វើឱ្យពូកនោះស្រុតចុះជាបណ្តើរៗ។ |
| Tidal datum | ចំណុចយោងគោលនៃកម្ពស់ទឹកជោរនាច ដែលត្រូវបានគណនាពីទិន្នន័យវាស់ស្ទង់ជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងរយៈពេលយូរ (ជាទូទៅជាង ១៨ឆ្នាំ) ដើម្បីប្រើប្រាស់ជាស្តង់ដារសម្រាប់វាស់កម្ពស់ទឹក ឬកំណត់កម្ពស់សាងសង់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធឆ្នេរ។ | ដូចជាគំនូសបន្ទាត់សូន្យនៅលើបន្ទាត់វាស់ ដែលយើងកំណត់យកដើម្បីវាស់កម្ពស់របស់អ្វីមួយឱ្យបានត្រឹមត្រូវជាស្តង់ដាររួម។ |
| Wavelet analysis | វិធីសាស្ត្រគណិតវិទ្យាសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យរលកសញ្ញា (ដូចជាទិន្នន័យកម្ពស់ទឹក) ដើម្បីស្វែងយល់ពីប្រេកង់ (Frequency) និងពេលវេលា (Time) នៃការកើតឡើងព្រមគ្នា ដែលជួយឱ្យគេចាប់បានសញ្ញាខុសប្រក្រតីដែលប្រែប្រួលមិនថេរតាមពេលវេលា។ | ដូចជាការពាក់វ៉ែនតាវេទមន្តដែលអាចមើលឃើញទាំងប្រភេទចម្រៀង និងពេលដែលឧបករណ៍ភ្លេងនីមួយៗចាប់ផ្តើមលេងនៅក្នុងបទភ្លេងដ៏ស្មុគស្មាញមួយ។ |
| Non-hydrostatic wave model | ម៉ូដែលកុំព្យូទ័រដែលប្រើសម្រាប់ក្លែងធ្វើចលនារបស់រលកដោយគិតបញ្ចូលទាំងសម្ពាធទឹកដែលផ្លាស់ប្តូររហ័សក្នុងទម្រង់ 3D ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការសិក្សាពីរលកបោកបក់ខ្លាំង ឬការហូរហៀររំលងទំនប់នៅតំបន់ទឹករាក់។ | ដូចជាកម្មវិធីហ្គេម 3D ដែលអាចគណនាយ៉ាងល្អិតល្អន់ថាតើទឹកនឹងខ្ទាតទៅណាខ្លះនៅពេលរលកបោកទង្គិចនឹងជញ្ជាំង។ |
| Wave run-up | កម្ពស់អតិបរមាដែលរលកសមុទ្រអាចវាយបោកឡើងទៅលើផ្ទៃជម្រាលនៃទំនប់ ឬឆ្នេរខ្សាច់ បន្ទាប់ពីរលកនោះបានបែក (Wave breaking) នៅក្បែរច្រាំង។ | ដូចជាស្នាមសើមដែលបន្សល់ទុកនៅលើផ្ទៃខ្សាច់ បន្ទាប់ពីរលកបានបោកបក់មកលើឆ្នេរហើយស្រកទៅវិញ។ |
| Harmonic analysis | បច្ចេកទេសគណិតវិទ្យាដែលប្រើដើម្បីបំបែកទិន្នន័យកម្ពស់ទឹកសរុប ទៅជាធាតុផ្សំតូចៗនៃជំនោរតារាសាស្ត្រ (ទាក់ទាញដោយព្រះច័ន្ទ និងព្រះអាទិត្យ) ដើម្បីព្យាករណ៍ និងយល់ពីវដ្តនៃទឹកជោរទឹកនាច។ | ដូចជាការញែករសជាតិទឹកក្រឡុកចម្រុះមួយកែវ ដើម្បីដឹងថាមានផ្លែឈើប៉ុន្មានមុខ និងបរិមាណប៉ុន្មានដែលគេបានដាក់ចូលកិន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
