បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះលើកឡើងពីបញ្ហានៃការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៅតំបន់ជួរភ្នំក្រវាញ ដោយសារការលួចកាប់ដើមម្រះព្រៅភ្នំ (Cinnamomum parthenoxylon) ដើម្បីចម្រាញ់យកប្រេងសាប្រូល (Safrole oil) ដែលជាសារធាតុផ្សំសម្រាប់ផលិតគ្រឿងញៀនប្រភេទអេស្តាស៊ី (MDMA)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការអន្តរាគមន៍ដោះស្រាយបញ្ហានេះ ត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈកិច្ចសហការប្រតិបត្តិការចម្រុះរវាងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល អាជ្ញាធរជាតិ និងសហគមន៍មូលដ្ឋាន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Ground Patrols and Law Enforcement Raids ការល្បាតផ្ទាល់ និងការចុះបង្ក្រាបដោយកម្លាំងចម្រុះ |
អាចចុះបំផ្លាញទីតាំងកែច្នៃ (ខ្ទះរំងាស់ធំៗ) រឹបអូសវត្ថុតាង និងចាប់ខ្លួនជនល្មើសបានដោយផ្ទាល់។ | មានហានិភ័យខ្ពស់ដោយសារក្រុមឧក្រិដ្ឋជនមានប្រដាប់អាវុធ (AK47) និងមានបង្កៃគ្រាប់មីន ខណៈដែលមន្ត្រីឧទ្យានុរក្សមានចំនួនតិច និងខ្វះខាតថវិកា។ | បានរឹបអូស និងបំផ្លាញប្រេងសាប្រូលរាប់សិបតោន ព្រមទាំងឧបករណ៍កែច្នៃជាច្រើនក្នុងរយៈពេល ៤ ឆ្នាំ។ |
| Aerial Searches ការអង្កេត និងរុករកពីលើអាកាស |
អាចគ្របដណ្ដប់ផ្ទៃដីព្រៃក្រាស់ៗបានយ៉ាងទូលំទូលាយ និងឆាប់រហ័ស ជាពិសេសងាយស្រួលរកទីតាំងរោងចក្រដែលមានផ្សែង។ | ត្រូវការចំណាយថវិកាខ្ពស់ក្នុងការហោះហើរ និងអាចរកឃើញតែទីតាំងដែលកំពុងដំណើរការ ឬអាចមើលឃើញពីលើអាកាសប៉ុណ្ណោះ។ | បានរកឃើញថាចំនួនរោងចក្រចម្រាញ់សកម្មបានធ្លាក់ចុះពី ៧៥ កន្លែង (ក្នុងឆ្នាំ២០០៦) មកនៅសូន្យ (នៅចុងឆ្នាំ២០០៧ និង២០០៨)។ |
| Community Reporting / Intelligence Gathering ការរាយការណ៍ និងការប្រមូលព័ត៌មានពីសហគមន៍មូលដ្ឋាន |
ទទួលបានព័ត៌មានច្បាស់លាស់ពីទីតាំងបទល្មើស ដោយពឹងផ្អែកលើអ្នកភូមិដែលស្គាល់ភូមិសាស្ត្រព្រៃច្បាស់ (ឧទាហរណ៍៖ អ្នកដើរបេះក្រវាញ)។ | អាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់សុវត្ថិភាពរបស់អ្នកភូមិ ប្រសិនបើក្រុមឧក្រិដ្ឋជនដឹងខ្លួន។ | នៅឆ្នាំ២០០៦ សហគមន៍បានផ្តល់ព័ត៌មានអំពីទីតាំងរោងចក្រខុសច្បាប់របស់ជនជាតិវៀតណាមចំនួន ១៦ កន្លែង នៅក្នុងតំបន់ព្រៃក្រវាញទំហំ ១១.០០០ ហិកតា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ប្រតិបត្តិការបង្ក្រាបទ្រង់ទ្រាយធំនេះទាមទារនូវកិច្ចសហការអន្តរស្ថាប័នកម្រិតខ្ពស់ កម្លាំងមនុស្ស និងធនធានហិរញ្ញវត្ថុជាប្រចាំ ដើម្បីគាំទ្រដល់មន្ត្រីឧទ្យានុរក្ស។
ការសិក្សានេះផ្ដោតសំខាន់តែទៅលើតំបន់ជួរភ្នំក្រវាញ (ភាគនិរតីនៃប្រទេសកម្ពុជា) ពិសេសនៅឃុំអូរសោម និងដែនជម្រកសត្វព្រៃភ្នំសំកុស ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ២០០៤ ដល់ ២០០៨។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះវាបង្ហាញពីទម្រង់នៃឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែន ដែលអាចនឹងផ្លាស់ប្តូរទីតាំងទៅកាន់តំបន់ព្រៃផ្សេងទៀត ប្រសិនបើគ្មានការអនុវត្តច្បាប់ឱ្យបានស្មើភាព និងតឹងរ៉ឹងទូទាំងប្រទេស។
យុទ្ធសាស្ត្រនៃការអនុវត្តច្បាប់ចម្រុះ និងការចូលរួមពីសហគមន៍ដែលបង្ហាញក្នុងឯកសារនេះ គឺពិតជាអាចយកមកអនុវត្តជាគំរូដ៏ល្អសម្រាប់ការការពារធនធានធម្មជាតិនៅកម្ពុជា។
ការថែរក្សាកិច្ចសហការអន្តរស្ថាប័នដ៏រឹងមាំ និងការផ្តល់តម្លៃដល់ព័ត៌មានពីសហគមន៍មូលដ្ឋាន គឺជាគន្លឹះឆ្ពោះទៅរកភាពជោគជ័យយូរអង្វែងក្នុងការការពារព្រៃឈើ និងទប់ស្កាត់ឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែននៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Safrole oil | ជាប្រភេទប្រេងម្យ៉ាងដែលចម្រាញ់ចេញពីឫស និងគល់នៃរុក្ខជាតិមួយចំនួន (ដូចជាម្រះព្រៅភ្នំ) ដែលត្រូវក្រុមឧក្រិដ្ឋជនយកទៅប្រើប្រាស់ជាធាតុផ្សំចម្បងក្នុងការផលិតថ្នាំញៀនប្រភេទអេស្តាស៊ី (MDMA) ទោះបីជាវាមានការប្រើប្រាស់ស្របច្បាប់ខ្លះៗនៅក្នុងឧស្សាហកម្មផលិតថ្នាំដុសធ្មេញ និងថ្នាំលាបពណ៌ក៏ដោយ។ | ដូចជាម្សៅមីដែលគេយកមកធ្វើជានំប៉័ងអញ្ចឹងដែរ ប្រេងនេះគឺជាវត្ថុធាតុដើមដ៏សំខាន់សម្រាប់យកទៅផលិតជាគ្រឿងញៀន។ |
| Methylenedioxymethamphetamine (MDMA) | ជាសារធាតុញៀនសំយោគខុសច្បាប់មួយប្រភេទ ដែលគេស្គាល់ជាទូទៅថាជាថ្នាំគ្រាប់ "អេស្តាស៊ី (Ecstasy)" ដែលជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់ប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទកណ្តាល ធ្វើឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់មានអារម្មណ៍រវើរវាយ និងញៀន។ | គឺជាឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រពិតប្រាកដរបស់ថ្នាំញៀនអេស្តាស៊ី (Ecstasy) ដែលឧក្រិដ្ឋជនផលិតឡើងដើម្បីលក់លើទីផ្សារងងឹត។ |
| Precursor | សារធាតុបុរេគីមី ឬសារធាតុដើម ដែលជាសមាសធាតុគីមីចាំបាច់ និងត្រូវឆ្លងកាត់ប្រតិកម្មគីមីដើម្បីបង្កើតទៅជាសមាសធាតុថ្មីមួយទៀត។ ក្នុងបរិបទនៃឯកសារនេះ គឺសំដៅលើប្រេងសាប្រូលដែលជាសារធាតុដើមមិនអាចខ្វះបានសម្រាប់លាយបញ្ចូលគ្នាផលិតជាគ្រឿងញៀន។ | ដូចជាស៊ីម៉ងត៍ដែលជា "សារធាតុដើម" សម្រាប់យកទៅលាយជាមួយខ្សាច់និងថ្មដើម្បីធ្វើជាបេតុងសាងសង់ផ្ទះ។ |
| Cinnamomum parthenoxylon | ជាឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រនៃដើម "ម្រះព្រៅភ្នំ" ដែលជារុក្ខជាតិព្រៃមានដុះនៅតំបន់ជួរភ្នំក្រវាញ ហើយត្រូវបានគេលួចកាប់ផ្តួលរំលំ និងជីកយកឫសដើម្បីយកទៅចម្រាញ់ជាប្រេងសាប្រូលខុសច្បាប់។ | គឺជាប្រភេទឈើព្រៃមួយប្រភេទដែលជនល្មើសតាមប្រមាញ់កាប់ និងគាស់យកឫស ដើម្បីយកទៅស្ងោរយកប្រេងលក់ក្នុងតម្លៃថ្លៃ។ |
| Data Deficient | ជាចំណាត់ថ្នាក់មួយរបស់អង្គការសហភាពអន្តរជាតិដើម្បីការអភិរក្សធម្មជាតិ (IUCN Red List) ដែលបញ្ជាក់ថាប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិណាមួយមិនទាន់មានព័ត៌មាន ឬការសិក្សាស្រាវជ្រាវគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីវាយតម្លៃពីហានិភ័យនៃការឈានទៅរកការផុតពូជនៅឡើយទេ។ | ដូចជាសិស្សចំណូលថ្មីដែលគ្រូមិនទាន់ស្គាល់ច្បាស់ ទើបមិនអាចវាយតម្លៃពីកម្រិតសមត្ថភាពពិតប្រាកដរបស់គេបាន។ |
| Distillation process | ជាដំណើរការបំបែកសារធាតុរាវដោយប្រើកម្តៅដើម្បីឱ្យពុះក្លាយជាចំហាយ រួចធ្វើឱ្យត្រជាក់វិញដើម្បីប្រែក្លាយជាវត្ថុរាវបរិសុទ្ធ។ ក្នុងករណីនេះ គេស្ងោរចំណិតឫសឈើក្នុងខ្ទះធំៗដោយប្រើអុសជាច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់រាប់ថ្ងៃ ដើម្បីចម្រាញ់យកប្រេងចេញពីសាច់ឈើ។ | ដូចជាការដាំទឹកឱ្យពុះ ហើយត្រងយកតំណក់ទឹកដែលហួតទើរលើគម្របឆ្នាំងអញ្ចឹងដែរ តែនេះគឺការស្ងោរឈើដើម្បីយកប្រេង។ |
| Endemic animals and plants | សំដៅលើប្រភេទសត្វ និងរុក្ខជាតិទាំងឡាយណាដែលមានវត្តមានរស់នៅ ឬដុះលូតលាស់តែនៅក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រណាមួយជាក់លាក់ប៉ុណ្ណោះ (ឧទាហរណ៍៖ មានតែនៅលើជួរភ្នំក្រវាញប្រទេសកម្ពុជា) ហើយមិនអាចរកបាននៅទីកន្លែងផ្សេងទៀតនៅលើពិភពលោកឡើយ។ | ដូចជាផលិតផល "ប្រចាំតំបន់" មួយដែលអ្នកអាចរកទិញបានតែនៅខេត្តមួយនេះប៉ុណ្ណោះ គ្មានលក់នៅកន្លែងផ្សេងទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
