បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការបំពុលដោយប្រេងកាតនៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទឹក ដោយស្វែងរកប្រភេទអតិសុខុមប្រាណក្នុងស្រុកដែលមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការបំបែកប្រេងឆៅដើម្បីប្រើប្រាស់សម្រាប់ការស្តារបរិស្ថាន (Bioremediation)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការញែក និងបណ្តុះបាក់តេរីព្រមទាំងផ្សិតចេញពីទឹកទន្លេចំនួនពីរ និងទឹកសំណល់រោងចក្រ ដើម្បីសាកល្បងសមត្ថភាពរបស់ពួកវាក្នុងការរស់រាន និងបំបែកប្រេងឆៅពីរប្រភេទរបស់នីហ្សេរីយ៉ា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Single Microbial Cultures វប្បធម៌អតិសុខុមប្រាណទោល |
បង្ហាញអត្រាកំណើនខ្ពស់ និងមានសមត្ថភាពប្រើប្រាស់សមាសធាតុប្រេងឆៅបានយ៉ាងល្អប្រសើរ។ ងាយស្រួលក្នុងការសិក្សានិងគ្រប់គ្រងកត្តាបរិស្ថានពិសោធន៍។ | ត្រូវការពេលវេលាសម្របខ្លួនយូរ (Lag phase) ជាពិសេសប្រសិនបើអតិសុខុមប្រាណត្រូវបានញែកចេញពីបរិស្ថានដែលមិនធ្លាប់មានការបំពុលប្រេងពីមុនមក។ | ប្រភេទបាក់តេរី Bacillus spp. និងផ្សិត Penicillium spp. បង្ហាញកម្រិតដង់ស៊ីតេអុបទិក (OD) ខ្ពស់បំផុត ដែលបញ្ជាក់ពីការបំបែកប្រេងកាតបានល្អជាងគេ។ |
| Mixed Microbial Cultures វប្បធម៌អតិសុខុមប្រាណចម្រុះ |
តាមទ្រឹស្តីអាចមានសក្តានុពលបំបែកសមាសធាតុប្រេងបានច្រើនប្រភេទជាង ដោយសារសកម្មភាពរួមបញ្ចូលគ្នា (Synergistic effect) នៃអតិសុខុមប្រាណចម្រុះ។ | នៅក្នុងការសិក្សានេះ វប្បធម៌ចម្រុះបង្ហាញសក្តានុពលនៃការបំបែកប្រេងទាបជាងវប្បធម៌ទោល ដែលអាចបណ្តាលមកពីការប្រកួតប្រជែងគ្នាក្នុងការទាញយកសារធាតុចិញ្ចឹម និងអុកស៊ីហ្សែន។ | មានម៉ាស់ជីវសាស្ត្រ (Biomass) និងអត្រាលូតលាស់ទាបជាងការប្រើប្រាស់វប្បធម៌អតិសុខុមប្រាណទោលយ៉ាងច្បាស់លាស់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះតម្រូវឱ្យមានឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍មីក្រូជីវសាស្ត្រមូលដ្ឋាន និងសារធាតុគីមីសម្រាប់បណ្តុះកោសិកាជាចាំបាច់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ Niger Delta ប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដោយប្រើប្រាស់គំរូទឹកទន្លេក្នុងស្រុក និងប្រេងឆៅប្រភេទ Bonny Light និង Medium។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះទោះបីជាយើងមានអាកាសធាតុត្រូពិកស្រដៀងគ្នាក៏ដោយ ប៉ុន្តែប្រភេទអតិសុខុមប្រាណក្នុងបរិស្ថានទឹកនៅកម្ពុជា និងសមាសធាតុប្រេងដែលកំពប់អាចមានភាពខុសគ្នា ដែលទាមទារឱ្យមានការសិក្សាដោយផ្ទាល់នៅលើគំរូក្នុងស្រុក។
វិធីសាស្ត្រនៃការញែក និងប្រើប្រាស់អតិសុខុមប្រាណសម្រាប់ការបំបែកប្រេងនេះ គឺមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការស្តារបរិស្ថាន (Bioremediation) នៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការអភិវឌ្ឍបណ្ដុំអតិសុខុមប្រាណបំបែកប្រេងដែលមានប្រភពក្នុងស្រុក គឺជាដំណោះស្រាយជីវសាស្ត្រដ៏មានប្រសិទ្ធភាព និងចំណាយទាប ដើម្បីការពារធនធានទឹកនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Biodegradation (ការបំបែកដោយជីវសាស្ត្រ) | ដំណើរការដែលអតិសុខុមប្រាណ (ដូចជាបាក់តេរី ឬផ្សិត) ប្រើប្រាស់អង់ស៊ីមរបស់វាដើម្បីបំបែកសារធាតុគីមីសាំញ៉ាំ ឬកាកសំណល់ពុល (ដូចជាប្រេងកាត) ទៅជាសារធាតុសាមញ្ញ និងគ្មានគ្រោះថ្នាក់។ | ដូចជាការដែលអតិសុខុមប្រាណស៊ីប្រេងកាតជាចំណី ហើយបញ្ចេញមកវិញនូវទឹក និងឧស្ម័នកាបូនិច។ |
| Plasmids (ប្លាស្មីត) | កំណាត់សែន (DNA) រាងជារង្វង់តូចៗនៅក្នុងកោសិការបស់បាក់តេរី ដែលនៅដាច់ដោយឡែកពីក្រូម៉ូសូមគោល។ ពួកវាផ្ទុកព័ត៌មានសេនេទិចពិសេសៗ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យបាក់តេរីអាចបង្កើតអង់ស៊ីមដើម្បីរំលាយសារធាតុពុលផ្សេងៗ។ | ដូចជា "សៀវភៅមន្តអាគម" តូចមួយដែលបាក់តេរីអាចចម្លងចែករំលែកឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមក ដើម្បីរៀនពីវិធីស៊ីប្រេងកាតជាចំណី។ |
| Optical density (ដង់ស៊ីតេអុបទិក) | រង្វាស់នៃការស្រូបពន្លឺដោយវត្ថុរាវ ដើម្បីកំណត់បរិមាណកោសិកាអតិសុខុមប្រាណដែលមាននៅក្នុងនោះ។ កាលណាមានកោសិកាបាក់តេរីកាន់តែច្រើន ទឹកកាន់តែល្អក់ ហើយកម្រិតស្រូបពន្លឺ (OD) ក៏កាន់តែខ្ពស់ ដែលបញ្ជាក់ថាបាក់តេរីលូតលាស់បានល្អ។ | ដូចជាការបាញ់ពន្លឺពិលកាត់កែវទឹក បើក្នុងទឹកនោះមានមេរោគច្រើន ពន្លឺនឹងពិបាកឆ្លងកាត់ ហើយយើងដឹងថាទឹកនោះល្អក់ខ្លាំង។ |
| Effluent (ទឹកសំណល់ពីរោងចក្រ) | ទឹកសំណល់ដែលត្រូវបានបញ្ចេញចោលពីរោងចក្រឧស្សាហកម្មចូលទៅក្នុងប្រភពទឹកធម្មជាតិ។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ វាសំដៅលើទឹកសំណល់ពីរោងចក្រចម្រាញ់ប្រេង ដែលត្រូវបានយកមកប្រើដើម្បីញែករកបាក់តេរីដែលធ្លាប់ស៊ាំនឹងប្រេងរួចជាស្រេច។ | ដូចជាទឹកលូដែលហូរចេញពីរោងចក្រ បន្ទាប់ពីគេបានលាងសម្អាត ឬកែច្នៃវត្ថុធាតុដើមរួចរាល់។ |
| Asphaltenes (អាស្វាតទីន) | សមាសធាតុធ្ងន់ និងស្មុគស្មាញបំផុតដែលមាននៅក្នុងប្រេងឆៅ។ វាមានលក្ខណៈខាប់ស្អិត និងពិបាកខ្លាំងណាស់សម្រាប់អតិសុខុមប្រាណក្នុងការបំបែក ឬរំលាយវា បើប្រៀបធៀបទៅនឹងសមាសធាតុប្រេងស្រាលៗផ្សេងទៀត។ | ដូចជាកាកជ័រក្រាលថ្នល់ ដែលរឹង និងស្អិតជាប់រហូត ធ្វើឱ្យអតិសុខុមប្រាណពិបាកនឹងខាំស៊ីវាណាស់។ |
| Total viable count (ចំនួនកោសិការស់សរុប) | វិធីសាស្ត្រក្នុងការរាប់ចំនួនកោសិកាអតិសុខុមប្រាណ "ដែលនៅរស់ និងអាចបន្តពូជបាន" នៅក្នុងគំរូណាមួយ ដោយសង្កេតមើលការដុះលូតលាស់របស់វានៅលើចានបណ្តុះមេរោគក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ | ដូចជាការយកគ្រាប់ពូជទៅសាបក្នុងដី ហើយរាប់ចំនួនពន្លកដែលដុះចេញមក ដើម្បីដឹងថាមានគ្រាប់ពូជប៉ុន្មានដែលនៅមានជីវិតពិតប្រាកដ។ |
| Acclimatization (ការសម្របខ្លួន) | ដំណើរការដែលអតិសុខុមប្រាណផ្លាស់ប្តូរលក្ខណៈជីវសាស្ត្រ ឬសកម្មភាពអង់ស៊ីមរបស់វាបន្តិចម្តងៗ ដើម្បីអាចរស់រានមានជីវិត និងទាញយកប្រយោជន៍បាន នៅពេលវាប្រឈមមុខនឹងបរិស្ថានថ្មី ឬសារធាតុពុល (ដូចជាប្រេងកាត) ក្នុងរយៈពេលយូរ។ | ដូចជាមនុស្សដែលផ្លាស់ទៅរស់នៅប្រទេសដែលមានព្រិលធ្លាក់ ដំបូងរងាខ្លាំង ប៉ុន្តែយូរៗទៅរាងកាយក៏ស៊ាំនឹងអាកាសធាតុត្រជាក់នោះ។ |
| Monod kinetics (ស៊ីនេទិចម៉ូណូដ) | ទម្រង់គណិតវិទ្យាដែលពិពណ៌នាអំពីល្បឿននៃការលូតលាស់របស់អតិសុខុមប្រាណ ធៀបនឹងបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមដែលមានក្នុងបរិស្ថានរបស់វា។ វាបង្ហាញថាការលូតលាស់នឹងកើនឡើងដល់កម្រិតល្បឿនអតិបរមាមួយ រួចក៏ថេរនៅពេលដែលចំណីចាប់ផ្តើមខ្វះខាត។ | ដូចជាការបរិភោគអាហារប៊ូហ្វេ ពេលអាហារមានច្រើន អ្នកញ៉ាំយ៉ាងលឿន ប៉ុន្តែពេលអាហារជិតអស់ ហើយអ្នកជិតឆ្អែត អ្នកចាប់ផ្តើមញ៉ាំយឺតៗរហូតដល់ឈប់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
