បញ្ហា (The Problem)៖ ធនធានជលផលនៅក្នុងតំបន់ Bankao Kium ខេត្ត Trang កំពុងមានការថយចុះដោយសារការនេសាទហួសកម្រិត ការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ខុសច្បាប់ ការកើនឡើងនៃកាកសំណល់ និងការខូចខាតគុណភាពទឹក ដែលទាមទារឱ្យមានការចូលរួមគ្រប់គ្រងពីសហគមន៍ជាបន្ទាន់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការស្រាវជ្រាវសកម្មភាពចូលរួម (Participant Action Research) ដោយការប្រមូលទិន្នន័យពីប្រជាជនក្នុងមូលដ្ឋាន និងការរៀបចំផែនការយុទ្ធសាស្ត្រ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Top-down Government Management ការគ្រប់គ្រងតាមបែបបញ្ជាពីស្ថាប័នរដ្ឋ (មុនពេលមានគម្រោង) |
មានច្បាប់ និងបទប្បញ្ញត្តិច្បាស់លាស់ពីថ្នាក់ជាតិ ដែលជាគោលការណ៍ណែនាំទូទៅ។ | ខ្វះការចូលរួមពីប្រជាជនមូលដ្ឋាន នាំឱ្យមានការលួចប្រើប្រាស់ឧបករណ៍នេសាទខុសច្បាប់ និងមិនសូវមានការអនុវត្តតាមច្បាប់។ | ធនធានជលផល និងបរិស្ថានត្រូវបានថយចុះយ៉ាងខ្លាំង ដោយសារតែការនេសាទហួសកម្រិត។ |
| Participant Action Research (PAR) & Co-management ការស្រាវជ្រាវសកម្មភាពចូលរួម និងការគ្រប់គ្រងរួមគ្នា (ស្នើឡើងដោយការសិក្សា) |
ផ្តល់សិទ្ធិអំណាចដល់ប្រជាជនមូលដ្ឋានក្នុងការសម្រេចចិត្ត និងឆ្លើយតបចំតម្រូវការជាក់ស្តែង (ឧ. ការធ្វើថ្មប៉ប្រះទឹកសិប្បនិម្មិត និងដាំព្រៃកោងកាង)។ | ទាមទារពេលវេលាយូរក្នុងការកសាងទំនុកចិត្ត ការផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិត និងតម្រូវឱ្យមានការសម្របសម្រួលខ្លាំងពីអាជ្ញាធរ។ | អ្នកភូមិ ៤៥.៣% យល់ថាខ្លួនត្រូវមានការទទួលខុសត្រូវខ្ពស់ក្នុងការគ្រប់គ្រង ហើយសហគមន៍បានបង្កើតយុទ្ធសាស្ត្រស្នូលចំនួន ៣ ចំណុច។ |
| SWOT Analysis & Brainstorming Workshops ការវិភាគ SWOT និងសិក្ខាសាលាប្រមូលផ្តុំគំនិត |
ជួយឱ្យសហគមន៍មើលឃើញពីចំណុចខ្លាំង ចំណុចខ្សោយ ឱកាស និងការគំរាមកំហែងរៀងៗខ្លួនបានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | ទាមទារឱ្យមានអ្នកជំនាញសម្របសម្រួលដើម្បីដឹកនាំកិច្ចពិភាក្សា ដើម្បីចៀសវាងការវង្វេងប្រធានបទ។ | បានរកឃើញបញ្ហាស្នូល (ដូចជាការខ្វះប្រភពទឹកសាប និងទីផ្សារ) ដើម្បីរៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍន៍សហគមន៍បានត្រឹមត្រូវ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនទាមទារឧបករណ៍បច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់នោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារពេលវេលាច្រើន ការចូលរួមពីសហគមន៍ និងការសម្របសម្រួលយ៉ាងសកម្មពីសំណាក់អ្នកស្រាវជ្រាវ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងយ៉ាងជាក់លាក់នៅក្នុងតំបន់ឆ្នេរនៃស្រុក Kantang ខេត្ត Trang ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើអ្នកនេសាទចំនួន ៧៥ នាក់ ដែលភាគច្រើនជាបុរស (៧០.៧%) មានអាយុ ៣៦-៤៥ ឆ្នាំ និងមានកម្រិតវប្បធម៌ត្រឹមបឋមសិក្សា។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទនៃសហគមន៍ឆ្នេរសមុទ្រខ្នាតតូច ដែលវាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការស្វែងយល់ពីឥរិយាបថ និងបញ្ហាជីវភាពរបស់អ្នកនេសាទស្រដៀងគ្នានៅតាមតំបន់ឆ្នេររបស់យើង។
វិធីសាស្ត្រនៃការគ្រប់គ្រងធនធានបែបចូលរួមនេះ គឺពិតជាមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់សហគមន៍នេសាទនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម គំរូនៃការរៀបចំផែនការដោយប្រើការវិភាគ SWOT និងការចូលរួមពីប្រជាពលរដ្ឋមូលដ្ឋាន គឺជាគន្លឹះដ៏រឹងមាំមួយសម្រាប់ធានាបាននូវចីរភាពធនធានជលផលនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Participant Action Research (PAR) | វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវដែលអនុញ្ញាតឱ្យប្រជាជននៅក្នុងសហគមន៍ចូលរួមដោយផ្ទាល់ក្នុងគ្រប់ដំណាក់កាលនៃការសិក្សា ចាប់ពីការកំណត់បញ្ហា រហូតដល់ការរកដំណោះស្រាយ និងការអនុវត្ត។ | ដូចជាការហៅអ្នកភូមិទាំងអស់មកជុំគ្នាដើម្បីរកមូលហេតុដែលធ្វើឱ្យត្រីបាត់បង់ និងរួមគ្នាបង្កើតច្បាប់ការពារភូមិខ្លួនឯង ជំនួសឱ្យការរង់ចាំតែអ្នកជំនាញពីខាងក្រៅមកប្រាប់។ |
| Subsistence Fishery | ការនេសាទខ្នាតតូចដែលធ្វើឡើងជាចម្បងដើម្បីយកផលនេសាទមកផ្គត់ផ្គង់ជីវភាព និងធ្វើជាម្ហូបអាហារប្រចាំថ្ងៃក្នុងគ្រួសារ ជាជាងការនេសាទក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំដើម្បីលក់យកប្រាក់ចំណេញ។ | ដូចជាការដាំបន្លែនៅជុំវិញផ្ទះសម្រាប់តែហូបខ្លួនឯង និងគ្រួសារ មិនមែនដាំរាប់ហិចតាដើម្បីយកទៅលក់បោះដុំនៅទីផ្សារនោះទេ។ |
| Artificial Reef | រចនាសម្ព័ន្ធសិប្បនិម្មិត (ដូចជាប្លុកបេតុង ឬកង់ឡានចាស់ៗ) ដែលត្រូវបានទម្លាក់ចូលទៅក្នុងបាតសមុទ្រដើម្បីបង្កើតជាទីជម្រក កន្លែងលាក់ខ្លួន និងកន្លែងពងកូនសម្រាប់ត្រី និងសត្វសមុទ្រផ្សេងៗ។ | ដូចជាការសាងសង់ផ្ទះ ឬខុនដូថ្មីៗនៅក្រោមទឹក ដើម្បីទាក់ទាញឱ្យត្រីចូលមករស់នៅ និងបន្តពូជ។ |
| SWOT Analysis | ឧបករណ៍សម្រាប់វិភាគផែនការយុទ្ធសាស្ត្រដោយវាយតម្លៃលើ ចំណុចខ្លាំង (Strengths) ចំណុចខ្សោយ (Weaknesses) ឱកាស (Opportunities) និងការគំរាមកំហែង (Threats) របស់សហគមន៍ ឬស្ថាប័នណាមួយ។ | ដូចជាការពិនិត្យមើលសុខភាពខ្លួនឯងថា តើកន្លែងណាខ្លាំង កន្លែងណាខ្សោយ និងតើមានឱកាសថ្នាំព្យាបាល ឬមានមេរោគអ្វីខ្លះដែលកំពុងគំរាមកំហែងពីខាងក្រៅ។ |
| Restoration Ecology | ដំណើរការនៃការជួយស្តារឡើងវិញនូវប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដែលត្រូវបានបំផ្លាញ ឬខូចខាត (ដូចជាព្រៃកោងកាង ឬតំបន់ផ្កាថ្ម) ឱ្យត្រលប់មកមានភាពសម្បូរបែប និងមានតុល្យភាពតាមបែបធម្មជាតិវិញ។ | ដូចជាការជួសជុលផ្ទះដែលចាស់ទ្រុឌទ្រោម និងខូចខាតដោយសារខ្យល់ព្យុះ ឱ្យត្រលប់មកជារឹងមាំ និងស្រស់ស្អាតដូចដើមវិញ។ |
| Aquaculture | ការចិញ្ចឹមរុក្ខជាតិ ឬសត្វក្នុងទឹក (ដូចជា ត្រី បង្គា ឬខ្យង) ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អ្នកថែរក្សា ដើម្បីបង្កើនទិន្នផលសម្រាប់បរិភោគ ឬលក់ជាលក្ខណៈពាណិជ្ជកម្ម។ | ដូចជាការធ្វើកសិកម្មដាំស្រូវ និងចិញ្ចឹមគោនៅលើគោក គ្រាន់តែនេះជាការចិញ្ចឹមសត្វ និងដាំរុក្ខជាតិនៅក្នុងទឹកជំនួសវិញ។ |
| Co-management | ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងដែលអំណាច និងការទទួលខុសត្រូវក្នុងការថែរក្សាធនធាន (ដូចជាធនធានជលផល) ត្រូវបានចែករំលែករវាងរដ្ឋាភិបាលកណ្តាល និងសហគមន៍មូលដ្ឋានផ្ទាល់។ | ដូចជាការដែលឪពុកម្តាយ (រដ្ឋាភិបាល) និងកូនៗ (សហគមន៍) ចែករំលែកភារកិច្ចគ្នា និងសម្រេចចិត្តរួមគ្នាក្នុងការរៀបចំផ្ទះឱ្យមានសណ្តាប់ធ្នាប់ មិនមែនពឹងតែលើឪពុកម្តាយជាអ្នកបញ្ជាតែម្ខាងនោះទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
