បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ របាយការណ៍នេះពិភាក្សាអំពីបញ្ហាប្រឈមធំៗទាក់ទងនឹងសមុទ្រវៀតណាម និងសមុទ្រចិនខាងត្បូង (Biển Đông) ដែលរួមមានការរិចរិលប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ហានិភ័យភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងការកើនឡើងកម្ពស់ទឹកសមុទ្រដោយសារការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រុះ រួមមានការគណនាសូចនាករតម្លៃបរិស្ថាន ការទាញយកទិន្នន័យផ្កាយរណប និងការវិភាគទិន្នន័យជលសាស្ត្រក្នុងរយៈពេលវែង។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញពីការថយចុះនៃចីរភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីសមុទ្រដោយសារសកម្មភាពមនុស្ស ក៏ដូចជាបញ្ហាប្រឈមផ្នែកភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងបរិស្ថាននៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង។ លើសពីនេះ ទិន្នន័យបានបង្ហាញពីអត្រានៃការកើនឡើងកម្ពស់ទឹកសមុទ្រគួរឱ្យព្រួយបារម្ភ ដែលជំរុញដោយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងបាតុភូតមហាសមុទ្រ។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ការធ្លាក់ចុះចីរភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី (Ecosystem Sustainability Decline) | ព្រៃកោងកាងនៅតំបន់ភាគខាងជើងប្រទេសវៀតណាមបានផ្លាស់ប្តូរពីកម្រិតមានចីរភាព ទៅជាគ្មានចីរភាព ដោយសារការបំប្លែងផ្ទៃដីព្រៃទៅជាស្រះចិញ្ចឹមវារីសត្វ (Aquaculture)។ | ការវិភាគសូចនាករក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨៩-២០០៧ បានបញ្ជាក់ពីការថយចុះនេះយ៉ាងច្បាស់លាស់។ |
| ការកើនឡើងកម្ពស់ទឹកសមុទ្រ (Sea Level Rise) | កម្ពស់ទឹកសមុទ្រជាមធ្យមនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង (South China Sea) មានការកើនឡើងយ៉ាងកត់សម្គាល់ ដែលជាហានិភ័យដ៏ធំសម្រាប់តំបន់ឆ្នេរ។ | ទិន្នន័យផ្កាយរណប (Satellite Altimetry) បង្ហាញពីអត្រាកើនឡើង ៤,៤២ ± ០,២៥ មីលីម៉ែត្រក្នុងមួយឆ្នាំ គិតចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៩៣ ដល់ ២០១៦។ |
| ព្រឹត្តិការណ៍កម្ពស់ទឹកសមុទ្រឡើងខ្ពស់ខ្លាំង (Extreme Sea Level Events) | បាតុភូតអាកាសធាតុសកលដូចជា La Niña និងរលកកម្តៅមហាសមុទ្រ បានជំរុញឱ្យមានព្រឹត្តិការណ៍កម្ពស់ទឹកសមុទ្រឡើងខ្ពស់ខុសធម្មតានៅតំបន់ឆ្នេរ។ | ក្នុងឆ្នាំ ២០១១-២០១២ កម្ពស់ទឹកសមុទ្របានឡើងខ្ពស់ខុសធម្មតាដល់ ៨៥,២ មីលីម៉ែត្រ ដែលរងឥទ្ធិពលពី La Niña (២៨,២%) និង PDO អវិជ្ជមាន (៥១,៣%)។ |
| ការគំរាមកំហែងដល់ជីវចម្រុះនិងសន្តិសុខស្បៀង (Biodiversity & Food Security Threats) | សកម្មភាពនេសាទខុសច្បាប់ និងការសាងសង់កោះសិប្បនិម្មិតនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង កំពុងបំផ្លាញប្រព័ន្ធថ្មប៉ប្រះទឹក និងគំរាមកំហែងដល់ប្រភពប្រូតេអ៊ីនប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាជនរាប់លាននាក់។ | ប្រជាជនប្រមាណ ៧០០ លាននាក់ពឹងផ្អែកលើសមុទ្រចិនខាងត្បូង ដែលផ្គត់ផ្គង់ ៨-១០% នៃទិន្នផលត្រីសកល ខណៈប្រព័ន្ធថ្មប៉ប្រះទឹកជាច្រើនត្រូវបានបំផ្លាញ។ |
ដើម្បីធានាបាននូវការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព របាយការណ៍បានផ្តល់អនុសាសន៍ឱ្យពង្រឹងការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ ការគ្រប់គ្រងទិន្នន័យ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល និងស្ថាប័នស្រាវជ្រាវ (Government & Research Institutions) | ត្រូវអភិវឌ្ឍនិងកែលម្អប្រព័ន្ធសូចនាករបរិមាណ (Quantitative Indicators) ដូចជាទម្រង់ DPSIR ដើម្បីវាយតម្លៃចីរភាពនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីតំបន់ឆ្នេរឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ | ខ្ពស់ (High) |
| សមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (ASEAN & Regional Governments) | ពង្រឹងក្របខ័ណ្ឌច្បាប់ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការតំបន់ ដើម្បីដោះស្រាយជម្លោះ ការពារធនធានជលផល និងទប់ស្កាត់ការនេសាទខុសច្បាប់ (IUU Fishing) ។ | ខ្ពស់ (High) |
| ស្ថាប័នវិទ្យាសាស្ត្រ និងអង្គការអន្តរជាតិ (Scientific Bodies & International Orgs) | វិនិយោគលើប្រព័ន្ធសង្កេតមហាសមុទ្រ និងជំរុញការចែករំលែកទិន្នន័យ (Data Sharing) ជាសកល ស្របតាមទិសដៅនៃទសវត្សរ៍វិទ្យាសាស្ត្រមហាសមុទ្ររបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ។ | មធ្យម (Medium) |
ទោះបីជារបាយការណ៍នេះផ្តោតលើប្រទេសវៀតណាម និងសមុទ្រចិនខាងត្បូងក៏ដោយ ប៉ុន្តែកម្ពុជាដែលជាប្រទេសជាប់ឈូងសមុទ្រថៃ ក៏កំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាស្រដៀងគ្នា ដូចជាការបាត់បង់ព្រៃកោងកាង ការនេសាទហួសកម្រិត និងការគំរាមកំហែងពីការកើនឡើងកម្ពស់ទឹកសមុទ្រ។ ការយល់ដឹងពីការស្រាវជ្រាវនេះ គឺមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការរៀបចំគោលនយោបាយឆ្នេរសមុទ្ររបស់កម្ពុជា។
កម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើសមាហរណកម្មការត្រួតពិនិត្យបរិស្ថានតាមបែបបរិមាណ (Quantitative Monitoring) និងពង្រឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសន្តិសុខលម្ហសមុទ្រតំបន់ ទៅក្នុងយុទ្ធសាស្ត្រអភិវឌ្ឍន៍តំបន់ឆ្នេរជាតិរបស់ខ្លួន ដើម្បីធានាភាពធន់រឹងមាំនាពេលអនាគត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| DPSIR (Driver-Pressure-State-Impact-Response) | ជាក្របខ័ណ្ឌវាយតម្លៃបរិស្ថានដែលជួយកំណត់ពីមូលហេតុដើម (Drivers) សម្ពាធ (Pressures) ស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន (State) ផលប៉ះពាល់ (Impacts) និងការឆ្លើយតបផ្នែកគោលនយោបាយ (Responses) ដើម្បីគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិ និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព។ | ដូចជាការចុះពិនិត្យជំងឺ ដោយរកមើលមូលហេតុ អាការៈ ផលវិបាក និងការចេញវេជ្ជបញ្ជាព្យាបាលឱ្យចំគោលដៅ។ |
| SDG 14 | គោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាពទី១៤ របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ (Life Below Water) ដែលផ្តោតលើការអភិរក្ស និងការប្រើប្រាស់មហាសមុទ្រ សមុទ្រ និងធនធានសមុទ្រប្រកបដោយចីរភាពសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍ។ | ជាការសន្យារបស់ពិភពលោកក្នុងការថែរក្សាសមុទ្រឱ្យមានភាពស្រស់បំព្រង និងសម្បូរត្រីសម្រាប់កូនចៅជំនាន់ក្រោយ។ |
| SLA (Sea Level Anomaly) | ភាពមិនប្រក្រតីនៃកម្ពស់ទឹកសមុទ្រ គឺជារង្វាស់នៃភាពខុសគ្នារវាងកម្ពស់ទឹកសមុទ្រជាក់ស្តែងនៅពេលវេលាមួយ ធៀបនឹងកម្ពស់ទឹកសមុទ្រមធ្យមក្នុងរយៈពេលវែង ដែលវាជួយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រតាមដានការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ | ដូចជាការវាស់កម្ពស់ទឹកជំនន់ធៀបនឹងកម្រិតទឹកធម្មតានៅរដូវប្រាំង ដើម្បីដឹងថាទឹកឡើងខុសធម្មតាប៉ុនណា។ |
| PDO (Pacific Decadal Oscillation) | លំយោលអាកាសធាតុទសវត្សរ៍ប៉ាស៊ីហ្វិក ជាបាតុភូតប្រែប្រួលសីតុណ្ហភាពផ្ទៃសមុទ្រនៅមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក ដែលកើតឡើងក្នុងវដ្តរាប់សិបឆ្នាំ (២០ ទៅ ៣០ឆ្នាំ) ហើយជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់អាកាសធាតុ និងកម្ពស់ទឹកសមុទ្រទូទាំងតំបន់។ | ដូចជារដូវក្តៅ និងរដូវរងា ប៉ុន្តែវាគឺជាវដ្តដែលផ្លាស់ប្តូរម្តងរៀងរាល់ ២០ ទៅ ៣០ឆ្នាំម្តងនៅក្នុងមហាសមុទ្រ។ |
| Blue economy | សេដ្ឋកិច្ចពណ៌ខៀវ គឺជាការប្រើប្រាស់ធនធានមហាសមុទ្រប្រកបដោយចីរភាពសម្រាប់កំណើនសេដ្ឋកិច្ច ការកែលម្អជីវភាពរស់នៅ និងការងារ ខណៈពេលដែលរក្សាបាននូវសុខភាពនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីសមុទ្រប្រឆាំងនឹងការនេសាទហួសកម្រិត ឬការបំពុល។ | ដូចជាការធ្វើអាជីវកម្មទេសចរណ៍ និងនេសាទ ដោយរក្សាប្រាក់ចំណេញ តែមិនបំផ្លាញជម្រកត្រី និងផ្កាថ្ម។ |
| UNCLOS | អនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រឆ្នាំ១៩៨២ ដែលជាក្របខ័ណ្ឌច្បាប់អន្តរជាតិសម្រាប់គ្រប់គ្រងសិទ្ធិ អំណាចយុត្តាធិការ និងការទទួលខុសត្រូវរបស់ប្រជាជាតិក្នុងការប្រើប្រាស់មហាសមុទ្រ និងធនធានធម្មជាតិ។ | ដូចជាច្បាប់ចរាចរណ៍អន្តរជាតិ ប៉ុន្តែសម្រាប់កំណត់ព្រំដែនទឹក និងសិទ្ធិប្រើប្រាស់សមុទ្ររវាងប្រទេសនីមួយៗ។ |
| Steric | ពាក់ព័ន្ធនឹងការប្រែប្រួលកម្ពស់ទឹកសមុទ្រ ដែលបណ្តាលមកពីការប្រែប្រួលដង់ស៊ីតេទឹកសមុទ្រ ដែលជាលទ្ធផលនៃការផ្លាស់ប្តូរសីតុណ្ហភាព (ការពង្រីកមាឌដោយកម្តៅ) និងកំហាប់អំបិល មិនមែនដោយសារការកើនឡើងនៃបរិមាណទឹកនោះទេ។ | ដូចជាទឹកដាំពុះដែលរីកមាឌពេញឆ្នាំង ពេលសមុទ្រឡើងកម្តៅ ទឹកក៏រីកមាឌធ្វើឱ្យកម្ពស់ទឹកកើនឡើង ទោះបីជាគ្មានទឹកបន្ថែមចូលក៏ដោយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
