បញ្ហា (The Problem)៖ ការកំពប់ប្រេង និងផលិតផលប្រេងពីធុងស្តុកក្រោមដីបានបណ្តាលឱ្យមានការបំពុលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ទឹកក្រោមដីដោយសារធាតុសរីរាង្គកខ្វក់ដែលមានភាពរលាយទាប និងងាយតោងជាប់នឹងដី ដែលធ្វើឱ្យវាមានការលំបាកក្នុងការកម្ចាត់ចេញ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានអនុវត្តការពិសោធន៍ជាស៊េរី (Batch studies) និងតាមជួរឈរ (Column experiments) ដើម្បីវាយតម្លៃសមត្ថភាពរបស់សូលុយស្យុង CMCD ក្នុងការបង្កើនភាពរលាយនៃសារធាតុកខ្វក់កម្រិតប៉ូលទាបនៅក្នុងដី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Standard Flushing (0.01 N NaNO3) ការលាងសម្អាតដោយប្រើសូលុយស្យុងស្តង់ដារ (0.01 N NaNO3) |
ងាយស្រួលរៀបចំ និងជាវិធីសាស្ត្រមូលដ្ឋានដែលមានតម្លៃថោកសម្រាប់ការពិសោធន៍។ | មានប្រសិទ្ធភាពទាបខ្លាំងក្នុងការកម្ចាត់សារធាតុកខ្វក់ប្រភេទ Hydrophobic (មិនចូលចិត្តទឹក) ដែលតោងជាប់នឹងដី។ | កម្ចាត់ Naphthalene បានត្រឹមតែ ៣២% និង 2,4-DNT បាន ៤០% ប៉ុណ្ណោះ។ |
| CMCD Enhanced Flushing (2 g/L CMCD) ការលាងសម្អាតដោយប្រើសូលុយស្យុង Carboxymethyl-β-Cyclodextrin (CMCD) |
មិនមានជាតិពុល អាចបំបែកដោយធម្មជាតិ មិនបង្កើតជាសារធាតុខាប់ (Non-emulsifying) និងមិនរំខានដល់សកម្មភាពមីក្រូសរីរាង្គធម្មជាតិនៅក្នុងដីឡើយ។ | ត្រូវការការកំណត់កំហាប់ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ និងអាចមានតម្លៃចំណាយខ្ពស់ជាងសារធាតុរំលាយធម្មតាសម្រាប់ការអនុវត្តក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ។ | កម្ចាត់ Naphthalene បាន ៧០% និង 2,4-DNT បាន ៧២% (និងកើនដល់ ៧២% សម្រាប់ Naphthalene ពេលប្រើកំហាប់ ៥ ក្រាម/លីត្រ)។ |
| Synthetic Surfactants and Cosolvents ការប្រើប្រាស់សារធាតុរំលាយ (Cosolvents) និង Surfactants សិប្បនិម្មិត |
អាចបង្កើនការរំដោះសារធាតុកខ្វក់ចេញពីដីបានមួយកម្រិត។ | ត្រូវការបរិមាណច្រើន (លើសពី១០%) បង្កើតជាសារធាតុខាប់ដែលពិបាកលាងចេញពីដី និងរារាំងសកម្មភាពមីក្រូសរីរាង្គ។ | ត្រូវបានលើកឡើងពីគុណវិបត្តិនៅក្នុងសេចក្តីផ្តើម (មិនមែនជាលទ្ធផលពិសោធន៍ផ្ទាល់ក្នុងឯកសារនេះទេ)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារសម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍គីមីបរិស្ថានកម្រិតមធ្យម និងឧបករណ៍វិភាគឯកទេសសម្រាប់វាស់ស្ទង់កំហាប់សារធាតុកខ្វក់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍នៃសាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ប្រភេទដី Sandy loam (ដីខ្សាច់លាយល្បាប់) ដែលមានធាតុដីឥដ្ឋត្រឹមតែ ៧.៤% និងកាបូនសរីរាង្គ ២.២% ប៉ុណ្ណោះ។ នេះមានន័យថា លទ្ធផលប្រសិទ្ធភាពនៃការលាងសម្អាតអាចនឹងប្រែប្រួល ប្រសិនបើអនុវត្តផ្ទាល់នៅការដ្ឋានជាក់ស្តែង (In-situ) ឬលើប្រភេទដីផ្សេងទៀតនៅកម្ពុជា ដែលអាចមានរចនាសម្ព័ន្ធដីស្មុគស្មាញជាងនេះ។
វិធីសាស្ត្រប្រើប្រាស់ CMCD នេះមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់កម្ពុជា ក្នុងការស្តារគុណភាពដីដែលរងការបំពុលដោយសារធាតុគីមី ឬប្រេងឥន្ធនៈដោយសុវត្ថិភាព។
ជារួម បច្ចេកវិទ្យានេះផ្តល់នូវជម្រើសដ៏មានសុវត្ថិភាព និងមិនប៉ះពាល់បរិស្ថានសម្រាប់ការលាងសម្អាតដីកខ្វក់នៅកម្ពុជា បើទោះបីជាត្រូវការការសិក្សាបន្ថែមលើតម្លៃ និងការអនុវត្តក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ (Field scale) ក៏ដោយ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Carboxymethyl-β-Cyclodextrin (CMCD) (កាបុកស៊ីមេទីល-បេតា-ស៊ីក្លូដិចស្ត្រ៊ីន) | គឺជាសារធាតុបន្ថែមម៉្យាងដែលផលិតចេញពីម្សៅដោយបាក់តេរី ដែលគេប្រើសម្រាប់បង្កើនភាពរលាយនៃសារធាតុកខ្វក់ដែលមិនចូលចិត្តទឹក ធ្វើឱ្យវាងាយរលាយក្នុងសូលុយស្យុង និងងាយលាងសម្អាតចេញពីដី។ | វាប្រៀបដូចជាសាប៊ូពិសេសមួយប្រភេទ (ម៉ូលេគុលតាក់ស៊ី) ដែលអាចចាប់យកស្នាមប្រឡាក់ប្រេងក្នុងដី ដែលទឹកធម្មតាមិនអាចលាងជ្រះបាន។ |
| Partition Coefficient (មេគុណបែងចែក) | ជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីរបៀបដែលសារធាតុគីមីមួយបែងចែក និងបម្លាស់ទីខ្លួនវារវាងមជ្ឈដ្ឋានពីរផ្សេងគ្នា (ឧទាហរណ៍៖ រវាងភាគល្អិតដី និងទឹក ឬរវាងទឹក និង CMCD) នៅពេលវាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពលំនឹង។ | វាដូចជាតារាងស្ទង់មតិមួយដែលបង្ហាញថា តើសារធាតុកខ្វក់នោះចូលចិត្តតោងជាប់នឹងដី ឬក៏ចូលចិត្តហែលទៅតាមទឹកជាង។ |
| Adsorption Isotherm (អ៊ីសូទែមនៃការស្រូបយក / ខ្សែកោងនៃការស្រូបយក) | ជាទម្រង់សមីការគណិតវិទ្យា (ដូចជា Freundlich និង Langmuir) ដែលពិពណ៌នាអំពីទំនាក់ទំនងនៃបរិមាណសារធាតុដែលតោងជាប់នឹងផ្ទៃដី ធៀបនឹងកំហាប់របស់វានៅក្នុងសូលុយស្យុងរាវ ក្នុងកម្រិតសីតុណ្ហភាពថេរ។ | វាប្រៀបដូចជាការវាស់ស្ទង់មើលថា តើអេប៉ុងមួយអាចបឺតស្រូបទឹកបានកម្រិតណា មុនពេលវាលែងអាចបឺតស្រូបទឹកចូលបានទៀត (ឆ្អែត)។ |
| Hydrophobic (លក្ខណៈមិនចូលចិត្តទឹក / ជៀសទឹក) | ជាលក្ខណៈរបស់ម៉ូលេគុលសារធាតុគីមីដែលរុញច្រានទឹកចេញ ហើយចូលចិត្តតោងជាប់នឹងសារធាតុមិនមានប៉ូលផ្សេងទៀត ដូចជាប្រេង ឬសារធាតុសរីរាង្គនៅក្នុងដី ជាហេតុធ្វើឱ្យវាពិបាករលាយក្នុងទឹក។ | វាដូចជាតំណក់ប្រេងដែលរត់ផ្តុំគ្នា និងអណ្តែតដាច់ដោយឡែកពីទឹកនៅក្នុងចានស៊ុប ដោយមិនព្រមរលាយចូលគ្នាឡើយ។ |
| In-situ Technologies (បច្ចេកវិទ្យាស្តារទីតាំងផ្ទាល់) | ជាបច្ចេកទេស និងវិធីសាស្ត្រលាងសម្អាតដី ឬទឹកក្រោមដីដែលរងការបំពុល ដោយអនុវត្តផ្ទាល់នៅកន្លែងកើតហេតុ ដោយមិនចាំបាច់ជីកកកាយ ឬដឹកជញ្ជូនដីចេញទៅកន្លែងផ្សេងឡើយ។ | វាដូចជាការហៅគ្រូពេទ្យមកព្យាបាលជំងឺដល់ផ្ទះអ្នកជំងឺផ្ទាល់ ដោយមិនចាំបាច់រើ ឬដឹកអ្នកជំងឺទៅកាន់មន្ទីរពេទ្យ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
