បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាការបាត់បង់ និងការរិចរិលនៃទីជម្រកឆ្នេរខ្សាច់សម្រាប់ពងកូនរបស់ប្រភេទអណ្តើកហ្លួង (Batagur affinis) ដែលកំពុងរងការគំរាមកំហែងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ នៅក្នុងប្រព័ន្ធទន្លេស្រែអំបិល ដោយសារសកម្មភាពបូមខ្សាច់ និងការដុះទ្រុបទ្រុលនៃរុក្ខជាតិ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការចុះអង្កេតផ្ទាល់ដល់ទីតាំងឆ្នេរខ្សាច់ចាស់ៗដែលធ្លាប់បានកត់ត្រាកាលពីឆ្នាំ ២០០១-២០០២ ដើម្បីវាយតម្លៃស្ថានភាព និងភាពស័ក្តិសមជាទីជម្រកបច្ចុប្បន្ន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Natural Sandbank Protection & Management ការអភិរក្ស និងគ្រប់គ្រងឆ្នេរខ្សាច់ធម្មជាតិ |
ជាទីជម្រកដើមតាមធម្មជាតិដែលមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ និងស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់អណ្តើកហ្លួង។ | ងាយរងការគំរាមកំហែងពីសកម្មភាពបូមខ្សាច់ខុសច្បាប់ និងទាមទារការកាប់ឆ្ការរុក្ខជាតិរំខានជារៀងរាល់ឆ្នាំ (ដូចជាបន្លាព្រះខែ)។ | ឆ្នេរខ្សាច់ចំនួន ១០ ក្នុងចំណោម ១២ ត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញ ប៉ុន្តែ ៦០% ទាមទារការគ្រប់គ្រងបំបាត់ស្មៅយ៉ាងបន្ទាន់។ |
| Utilization of Artificial Nesting Sites (Spoil deposits/Pastures) ការប្រើប្រាស់ទីតាំងពងកូនសិប្បនិម្មិត ឬតំបន់កែច្នៃដោយមនុស្ស |
អាចផ្តល់ជាជម្រកជំនួសក្នុងករណីឆ្នេរធម្មជាតិបាត់បង់ និងងាយស្រួលក្នុងការបង្កើតឡើងវិញដោយប្រើប្រាស់ខ្សាច់ដែលបានពីការបូម។ | មិនមាននិរន្តរភាពយូរអង្វែង និងពឹងផ្អែកលើកត្តាខាងក្រៅ (ឧទាហរណ៍ ការស៊ីស្មៅរបស់សត្វពាហនៈដើម្បីកុំឱ្យដុះស៊ុបទ្រុប)។ | រកឃើញសំបុកពងអណ្តើកចំនួន ២ នៅលើគំនរខ្សាច់បូម (ឆ្នាំ២០២០) និង ១ សំបុកនៅតំបន់វាលស្មៅសត្វក្របី (ឆ្នាំ២០២២)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះផ្អែកលើការចុះអង្កេតផ្ទាល់នៅតាមដងទន្លេ ដែលទាមទារធនធានបុគ្គលិក ឧបករណ៍វាស់ស្ទង់ភូមិសាស្ត្រ និងការគាំទ្រផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុពីស្ថាប័នអភិរក្ស។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តយ៉ាងជាក់លាក់នៅក្នុងប្រព័ន្ធទន្លេស្រែអំបិល និងទន្លេកំពង់លើ ខេត្តកោះកុង ដែលជាជម្រកចុងក្រោយរបស់អណ្តើកហ្លួងនៅកម្ពុជា។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៃតំបន់តែមួយ (Site-specific) ដែលមានសារៈសំខាន់បំផុតសម្រាប់ការរស់រានរបស់ប្រភេទសត្វនេះ ប៉ុន្តែប្រហែលជាមិនអាចយកទៅអនុវត្តផ្ទាល់នៅតំបន់ទន្លេធំៗផ្សេងទៀតដោយមិនមានការកែសម្រួលឡើយ។
ការវាយតម្លៃ និងវិធីសាស្ត្រទប់ស្កាត់ការបាត់បង់ទីជម្រកនេះ មានសារៈសំខាន់បំផុតសម្រាប់គម្រោងអភិរក្សជីវចម្រុះនៅតាមដងទន្លេក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការសិក្សានេះផ្តល់នូវយុទ្ធសាស្ត្រជាក់ស្តែងក្នុងការស្តារ និងថែរក្សាទីជម្រកពងកូន ដែលជាក្តីសង្ឃឹមតែមួយគត់សម្រាប់ការរស់រានរបស់ប្រភេទអណ្តើកដែលកំពុងរងគ្រោះថ្នាក់ជិតផុតពូជនេះ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Batagur affinis edwardmolli | ជាប្រភេទអណ្តើកទឹកសាបទន្លេ (អណ្តើកហ្លួង) ដែលកំពុងរងគ្រោះថ្នាក់ជិតផុតពូជបំផុតនៅលើពិភពលោក។ ពួកវាត្រូវការឆ្នេរខ្សាច់តាមដងទន្លេដែលគ្មានរុក្ខជាតិដុះស៊ុបទ្រុប ដើម្បីឡើងមកកាយពងកូននៅរដូវប្រាំង។ | ប្រៀបដូចជាដាយណូស័រដែលនៅរស់រានមានជីវិតចុងក្រោយ ដែលត្រូវការទីជម្រកពិសេសដើម្បីបន្តពូជ កុំឱ្យផុតពូជពីផែនដី។ |
| Head-started turtles | គឺជាដំណើរការកម្មវិធីអភិរក្សដែលគេយកពងអណ្តើកទៅភ្ញាស់ និងចិញ្ចឹមកូនអណ្តើកក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលរហូតដល់វាធំរឹងមាំ (អាយុច្រើនឆ្នាំ) ទើបលែងចូលទៅក្នុងធម្មជាតិវិញ ដើម្បីធានាថាពួកវាអាចគេចផុតពីសត្រូវធម្មជាតិ និងមានអត្រារស់រានខ្ពស់។ | ដូចជាការបញ្ជូនក្មេងទន់ខ្សោយទៅសាលាមត្តេយ្យពិសេសរហូតដល់ពួកគេធំរឹងមាំអាចការពារខ្លួនឯងបាន ទើបអនុញ្ញាតឱ្យចេញទៅរស់នៅក្នុងសង្គមធំ។ |
| Anthropogenic disturbance | ការរំខានដោយសកម្មភាពមនុស្ស ដូចជាការបូមខ្សាច់ ការសាងសង់ ការចិញ្ចឹមសត្វ ឬការបើកបរទូក ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ទីជម្រកធម្មជាតិ និងធ្វើឱ្យសត្វព្រៃភ័យខ្លាចមិនហ៊ានមកបន្តពូជ។ | ដូចជាមានអ្នកជិតខាងមកចាក់ភ្លេងខ្លាំងៗ ឬវាយកម្ទេចរបងផ្ទះរបស់អ្នក ដែលធ្វើឱ្យអ្នកមិនអាចរស់នៅដោយស្ងប់ស្ងាត់បាន។ |
| Spoil deposit | គំនរខ្សាច់ ឬដីដែលសល់ពីការបូមកកាយចេញពីបាតទន្លេដោយម៉ាស៊ីនបូមខ្សាច់ ដែលជួនកាលត្រូវបានសត្វអណ្តើកប្រើប្រាស់ជាទីតាំងសិប្បនិម្មិតសម្រាប់កាយពងកូន នៅពេលដែលឆ្នេរខ្សាច់ធម្មជាតិរបស់វាត្រូវបានបាត់បង់។ | ដូចជាគំនរដីដែលគេជីកចេញពីការធ្វើផ្ទះ ហើយក្មេងៗយកមកលេងសង់ជាប្រាសាទដីខ្សាច់ជំនួសឱ្យការទៅលេងនៅមាត់សមុទ្រ។ |
| Mimosa pigra | ជារុក្ខជាតិរាតត្បាតក្រៅស្រុក (ដើមបន្លាព្រះខែ) ដែលមានបន្លា និងដុះលូតលាស់យ៉ាងលឿននៅតាមមាត់ទឹក។ វាដណ្តើមទីជម្រក និងរារាំងមិនឱ្យអណ្តើកឡើងមកពងកូននៅលើឆ្នេរខ្សាច់បាន ដោយគ្របដណ្តប់ផ្ទៃដីខ្សាច់ទាំងស្រុង។ | ដូចជាស្មៅអាក្រក់ដែលដុះពេញសួនច្បាររបស់អ្នក លឿនរហូតដល់អ្នកមិនអាចដាំផ្កា ឬបន្លែអ្វីផ្សេងបានឡើយ។ |
| Benthic communities | សហគមន៍សត្វនិងរុក្ខជាតិតូចៗដែលរស់នៅជាប់នឹងបាតទន្លេ ឬបាតសមុទ្រ (ដូចជា ខ្យង ខ្ចៅ ជន្លេនទឹក) ដែលជាប្រភពចំណីដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ ការបូមខ្សាច់តែងតែបំផ្លាញពួកវាទាំងស្រុង ដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់ខ្សែចង្វាក់អាហារ។ | ប្រៀបដូចជាគ្រឹះនៃផ្ទះ ឬឫសនៃដើមឈើ បើទោះជាយើងមើលមិនសូវឃើញ ប៉ុន្តែបើវាខូចខាត ផ្ទះឬដើមឈើទាំងមូលនឹងរលំ។ |
| Allelopathy | គឺជាបាតុភូតជីវសាស្ត្រដែលរុក្ខជាតិមួយប្រភេទ បញ្ចេញសារធាតុគីមីពីឫស ឬស្លឹកទៅក្នុងបរិស្ថានជុំវិញ ដើម្បីរារាំងការលូតលាស់ ឬសម្លាប់រុក្ខជាតិផ្សេងទៀតដែលដុះនៅក្បែរវា។ | ដូចជាអ្នកលក់ដូរម្នាក់ដែលប្រើល្បិចបាចទឹកស្អុយមុខតូបអ្នកដទៃ ដើម្បីកុំឱ្យមានអតិថិជនមកទិញ និងទុកឱ្យខ្លួនឯងលក់ដាច់តែម្នាក់ឯង។ |
| Straight-line carapace length (SCL) | រង្វាស់ស្តង់ដារដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើសម្រាប់វាស់ទំហំសត្វអណ្តើក ដោយប្រើដែកកាឡីប (Caliper) វាស់ជាបន្ទាត់ត្រង់ពីចុងស្នូកខាងមុខទៅចុងស្នូកខាងក្រោយ ដោយមិនគិតពីភាពកោងនៃស្នូកឡើយ។ | ដូចជាការវាស់កម្ពស់មនុស្សដោយឱ្យឈរត្រង់ខ្នងផ្អែកនឹងជញ្ជាំង មិនមែនយកខ្សែម៉ែត្រទៅវាស់វាងតាមទំហំពោះនោះទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
