បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះផ្តោតលើការស្រាវជ្រាវអំពីភាពចម្រុះ ភាពសំបូរបែប និងរបាយនៃស្មៅសមុទ្រ ដែលជាទីជម្រកដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីសមុទ្រ ប៉ុន្តែកំពុងរងការគំរាមកំហែងពីការអភិវឌ្ឍតំបន់ឆ្នេរ និងការនេសាទខុសច្បាប់ក្នុងខេត្តកំពត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅចន្លោះខែមិថុនា ដល់ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១ ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រអង្កេតតាមខ្សែបន្ទាត់កាត់ទទឹងតំបន់មាត់ឆ្នេរ និងការចុះពិនិត្យទីតាំងជាក់ស្តែងនៅក្នុងសហគមន៍នេសាទចំនួនបី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Intertidal fixed transects and quadrats ការដាក់ប្រឡោះការ៉េតាមខ្សែបន្ទាត់កាត់ទទឹងតំបន់មាត់ឆ្នេរទឹករាក់ |
ផ្តល់ទិន្នន័យលម្អិត និងច្បាស់លាស់អំពីភាពចម្រុះនៃប្រភេទស្មៅសមុទ្រ និងការប៉ាន់ស្មានភាគរយនៃការគ្របដណ្ដប់ រួមទាំងប្រភេទសារាយដុះតោង។ | ត្រូវការពេលវេលា និងកម្លាំងពលកម្មច្រើន ហើយអាចអនុវត្តបានតែនៅក្នុងតំបន់ទឹករាក់ (ជម្រៅតិចជាង ១,៥ ម៉ែត្រ) ប៉ុណ្ណោះ ដែលធ្វើឱ្យខ្វះទិន្នន័យនៅតំបន់ទឹកជ្រៅ។ | រកឃើញស្មៅសមុទ្រចំនួន ៧ ប្រភេទនៅក្នុងប្រឡោះការ៉េ និងបានវាយតម្លៃអត្រាគ្របដណ្ដប់ជាមធ្យមពី ២៨,២% ទៅ ៤៦,៥% នៅក្នុងសហគមន៍ទាំង៣។ |
| Spot-checks along line transects ការចុះពិនិត្យទីតាំងជាក់ស្តែងតាមចន្លោះខ្សែបន្ទាត់កាត់ទទឹង |
អនុញ្ញាតឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវអាចវាយតម្លៃរបាយស្មៅសមុទ្រក្នុងផ្ទៃដីដ៏ធំទូលាយ និងអាចគ្របដណ្ដប់តំបន់ទឹកជ្រៅជាងជម្រៅ ១,៥ ម៉ែត្របានយ៉ាងរហ័ស។ | មិនផ្តល់ទិន្នន័យលម្អិតស៊ីជម្រៅអំពីដង់ស៊ីតេ និងភាពសំបូរបែបនៃប្រភេទនីមួយៗ (Species abundance) ដូចការប្រើប្រាស់ប្រឡោះការ៉េឡើយ។ | ជួយគូសផែនទីកំណត់ព្រំដែន និងបង្ហាញផ្ទៃដីស្មៅសមុទ្រសរុប ១.៤៨៨ ហិកតា នៅក្នុងសហគមន៍នេសាទទាំង៣។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកម្រិតមធ្យម ដែលរួមមានឧបករណ៍វាស់វែងនៅទីវាល និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យ និងគូសផែនទី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តតែនៅក្នុងសហគមន៍នេសាទចំនួន៣ប៉ុណ្ណោះ ក្នុងខេត្តកំពត ដោយផ្តោតខ្លាំងលើតំបន់ទឹករាក់ (ជម្រៅតិចជាង ១,៥ ម៉ែត្រ) សម្រាប់ការប្រមូលទិន្នន័យតាមប្រឡោះការ៉េ។ ការកំណត់ទីតាំងបែបនេះអាចរំលងទិន្នន័យនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីស្មៅសមុទ្រនៅតំបន់ទឹកជ្រៅ និងពុំទាន់អាចតំណាងឱ្យស្ថានភាពស្មៅសមុទ្រទាំងមូលនៅទូទាំងតំបន់ឆ្នេរនៃប្រទេសកម្ពុជាបានឡើយ។ ការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ ព្រោះវាទាមទារឱ្យមានការសិក្សាបន្ថែមនៅតាមបណ្តាខេត្តផ្សេងៗទៀត ដូចជាកែប ព្រះសីហនុ និងកោះកុង ដើម្បីធានាបាននូវការវាយតម្លៃច្បាស់លាស់សម្រាប់ការអភិរក្សថ្នាក់ជាតិ។
វិធីសាស្ត្រអង្កេត និងលទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកទៅអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងធនធានសមុទ្រ និងការរៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍន៍តំបន់ឆ្នេរនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃការសិក្សានេះនឹងជួយស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធក្នុងការរក្សាតុល្យភាពរវាងសកម្មភាពអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចតំបន់ឆ្នេរ និងការធានាបាននូវនិរន្តរភាពនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីសមុទ្រ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Seagrass meadows | តំបន់ដែលគ្របដណ្ដប់ដោយរុក្ខជាតិមានផ្កាដុះក្រោមទឹកសមុទ្ររាក់ៗ ដែលដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការផលិតអុកស៊ីហ្សែន ផ្ទុកកាបូន និងផ្តល់ជាទីជម្រក កន្លែងរកចំណី និងកន្លែងបន្តពូជសម្រាប់មច្ឆជាតិសមុទ្រ។ | ប្រៀបដូចជាវាលស្មៅដ៏ធំនៅក្រោមបាតសមុទ្រ ដែលជាផ្ទះ និងជាកន្លែងលាក់ខ្លួនដ៏មានសុវត្ថិភាពរបស់កូនត្រី ក្តាម និងសត្វសមុទ្រផ្សេងៗទៀត។ |
| Marine angiosperms | រុក្ខជាតិសមុទ្រដែលមានផ្កា និងបង្កើតគ្រាប់ពូជ ដែលមានប្រព័ន្ធឫស ដើម និងស្លឹកពិតប្រាកដសម្រាប់ស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹម ខុសប្លែកពីសារាយសមុទ្រទូទៅដែលគ្មានឫសនិងសរសៃឈាម។ | ដូចជារុក្ខជាតិមានផ្កាដែលយើងដាំនៅលើគោកដែរ គ្រាន់តែវាមានសមត្ថភាពពិសេសអាចរស់នៅ និងលូតលាស់នៅក្រោមទឹកប្រៃបានយ៉ាងល្អ។ |
| Intertidal fixed transect | វិធីសាស្ត្រសិក្សាស្រាវជ្រាវដោយការទាញខ្សែបន្ទាត់ត្រង់កាត់ទទឹងតំបន់ឆ្នេរ (ពីតំបន់ទឹកជោរទៅតំបន់ទឹកនាច) នៅទីតាំងកំណត់ថេរ ដើម្បីកត់ត្រានិងតាមដានការប្រែប្រួលនៃធនធានស្មៅសមុទ្រតាមពេលវេលា។ | ដូចជាការគូសបន្ទាត់មួយខ្សែនៅលើដី ហើយដើរពិនិត្យមើលរាប់ចំនួនដើមឈើឬសត្វដែលនៅតាមបណ្តោយបន្ទាត់នោះជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដើម្បីមើលថាវាមានការប្រែប្រួលយ៉ាងណាខ្លះ។ |
| Quadrats | ឧបករណ៍រាងជាស៊ុមការ៉េ (ជាទូទៅមានទំហំ ០,២៥ ម៉ែត្រការ៉េ) ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវដាក់លើផ្ទៃបាតសមុទ្រតាមប្រវែងខ្សែបន្ទាត់វាស់វែង ដើម្បីកំណត់ព្រំដែនតូចមួយក្នុងការរាប់ចំនួនប្រភេទ និងប៉ាន់ស្មានភាគរយនៃការគ្របដណ្ដប់របស់ស្មៅសមុទ្រ។ | ដូចជាការយកស៊ុមរូបថតទៅដាក់លើវាលស្មៅ រួចរាប់ចំនួនដើមស្មៅតែនៅក្នុងស៊ុមនោះប៉ុណ្ណោះ ដើម្បីយកទិន្នន័យទៅប៉ាន់ស្មានចំនួនស្មៅទាំងអស់នៅលើវាលទាំងមូល។ |
| Epiphytic algae | ប្រភេទសារាយតូចៗដែលដុះតោងនៅលើផ្ទៃស្លឹករបស់ស្មៅសមុទ្រ ដែលនៅពេលវាដុះក្រាស់ពេកដោយសារការកើនឡើងនូវសារធាតុចិញ្ចឹម (ការបំពុល) វាអាចរារាំងពន្លឺព្រះអាទិត្យ ធ្វើឱ្យស្មៅសមុទ្រមិនអាចធ្វើរស្មីសំយោគបានល្អ។ | ប្រៀបដូចជាស្លែដែលដុះតោងជិតលើកញ្ចក់បង្អួច ដែលធ្វើឱ្យពន្លឺព្រះអាទិត្យមិនអាចជះចូលក្នុងផ្ទះបានពេញលេញ។ |
| Species richness | រង្វាស់ក្នុងអេកូឡូស៊ីដែលបង្ហាញពីចំនួនប្រភេទ (species) ខុសៗគ្នានៃជីវចម្រុះ ដែលមានវត្តមាននៅក្នុងតំបន់បរិស្ថានជាក់លាក់ណាមួយ ដើម្បីវាយតម្លៃពីភាពសំបូរបែបនៃទីជម្រកនោះ។ | ប្រៀបដូចជាការរាប់មើលថាតើនៅក្នុងសួនច្បារមួយមានផ្កាប៉ុន្មានប្រភេទខុសៗគ្នា (ឧ. ផ្កាម្លិះ ផ្កាកុលាប ផ្កាឈូក) មិនមែនការរាប់ចំនួនដើមផ្កាសរុបទាំងអស់នោះទេ។ |
| Bottom-trawling | សកម្មភាពនេសាទប្រើឧបករណ៍អួនអូសកៀរផ្ទាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរលើផ្ទៃបាតសមុទ្រ ដែលបំផ្លាញនិងកាយផ្តាច់ឫសរុក្ខជាតិបាតសមុទ្រ រួមទាំងទីជម្រកស្មៅសមុទ្រ និងផ្កាថ្ម ដែលត្រូវចំណាយពេលយូរទើបអាចស្តារឡើងវិញបាន។ | ដូចជាការយកនង្គ័លទៅភ្ជួររាស់លើវាលស្មៅដែលពោរពេញដោយសត្វល្អិតរស់នៅ ដែលធ្វើឱ្យខ្ទេចខ្ទីដល់ឫសស្មៅ និងបំផ្លាញផ្ទះរបស់សត្វទាំងនោះទាំងស្រុង។ |
| Kruskal-Wallis test | វិធីសាស្ត្រវិភាគស្ថិតិគ្មានប៉ារ៉ាម៉ែត្រ ដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីប្រៀបធៀបទិន្នន័យ (ដូចជាភាគរយគ្របដណ្តប់នៃស្មៅសមុទ្រ) រវាងក្រុមឯករាជ្យចំនួនបី ឬច្រើន ដើម្បីបញ្ជាក់ថាតើក្រុមទាំងនោះមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងពិតប្រាកដក្នុងន័យស្ថិតិដែរឬទេ។ | ដូចជាការប្រើរូបមន្តគណិតវិទ្យាដើម្បីបញ្ជាក់ឱ្យច្បាស់ថា ពិន្ទុប្រឡងរបស់សិស្សថ្នាក់ទី១០ចំនួនបីថ្នាក់ផ្សេងគ្នា ពិតជាមានកម្រិតខុសគ្នាពិតប្រាកដមែន ឬវាគ្រាន់តែជារឿងចៃដន្យ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
