បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតទិន្នន័យទាក់ទងនឹងវត្តមាន និងស្ថានភាពអភិរក្សថនិកសត្វនៅក្នុងឧទ្យានជាតិបទុមសាគរ ដែលកំពុងរងការគំរាមកំហែងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពីសកម្មភាពមិននិរន្តរភាពរបស់មនុស្ស។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រមូលនិងចងក្រងទិន្នន័យវត្តមានថនិកសត្វតាមរយៈការសង្កេតផ្ទាល់ និងភស្តុតាងផ្សេងៗចន្លោះខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០៥ ដល់ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០០៩ ដោយក្រុមការងារ Frontier-Cambodia។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Direct Observation & Confiscations ការសង្កេតផ្ទាល់ និងការកត់ត្រាសត្វដែលរឹបអូសបាន |
ផ្តល់ភស្តុតាងជាក់ស្តែង និងអាចសង្គ្រោះសត្វពីការបរបាញ់បានភ្លាមៗ។ អនុញ្ញាតឱ្យពិនិត្យលក្ខណៈរូបសាស្ត្រ ឬកំណត់អត្តសញ្ញាណបានច្បាស់លាស់។ | ពឹងផ្អែកលើឱកាសចៃដន្យ និងសកម្មភាពល្បាត ដែលអាចមានភាពលម្អៀងទៅរកសត្វដែលមានទំហំធំ ឬរងការបរបាញ់ខ្លាំង។ | បានបញ្ជាក់វត្តមានសត្វកម្រដូចជា ពង្រូល (Manis javanica) ខ្លាឃ្មុំតូច (Helarctos malayanus) និងភេអណ្ដើក (Lutra sumatrana)។ |
| Camera Trapping ការប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនថតស្វ័យប្រវត្តិ |
អាចដំណើរការបាន២៤ម៉ោងដោយមិនរំខានដល់សត្វព្រៃ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់សម្រាប់សត្វដែលចេញរកស៊ីពេលយប់ ឬសត្វកម្រដែលពិបាកជួប។ | ទាមទារការចំណាយខ្ពស់ក្នុងការទិញឧបករណ៍ ការថែទាំ ព្រមទាំងប្រឈមនឹងការខូចខាតឬការលួច។ | ទទួលបានរូបថតបញ្ជាក់ពីវត្តមានសំពោចធំ (Viverra megaspila) និងភេកោករោមរលោង (Lutrogale perspicillata)។ |
| Tracks and Scats Analysis ការវិភាគលើដានជើង និងលាមក |
ចំណាយតិច និងមានប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់តាមដានសត្វដែលពិបាកជួបផ្ទាល់ដោយភ្នែកនៅក្នុងព្រៃក្រាស់។ | ទាមទារជំនាញ និងបទពិសោធន៍ខ្ពស់ក្នុងការបែងចែកប្រភេទសត្វដែលមានដានស្រដៀងគ្នា។ | បានកំណត់អត្តសញ្ញាណសត្វឆ្កែព្រៃ (Cuon alpinus) និងប្រើស (Rusa unicolor) តាមរយៈការតាមដាន។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការចំណាយលើសម្ភារៈចុះវាល ពេលវេលាអង្កេតរយៈពេលយូរ និងកិច្ចសហការយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយអាជ្ញាធរនិងអង្គការដៃគូ។
ការសិក្សានេះផ្តោតតែលើតំបន់ឧទ្យានជាតិបទុមសាគរចន្លោះឆ្នាំ ២០០៥ ដល់ ២០០៩ និងពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការកត់ត្រាសត្វដែលត្រូវបានរឹបអូសពីអ្នកបរបាញ់ ឬជួបប្រទះដោយចៃដន្យ ដែលនាំឱ្យមានកង្វះខាតទិន្នន័យសម្រាប់ប្រភេទថនិកសត្វតូចៗ (ដូចជាប្រចៀវ និងកណ្តុរ)។ ការយល់ដឹងពីចំណុចខ្វះខាតនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីរៀបចំការអង្កេតជាប្រព័ន្ធបន្ថែមទៀត និងធានាបាននូវទិន្នន័យជីវចម្រុះពេញលេញ។
ទិន្នន័យនិងវិធីសាស្ត្រក្នុងការស្រាវជ្រាវនេះមានតម្លៃយ៉ាងធំធេងសម្រាប់ការងារអភិរក្សជីវចម្រុះនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ការរកឃើញនេះគូសបញ្ជាក់ពីភាពបន្ទាន់ក្នុងការដាក់ចេញនូវវិធានការការពារតឹងរ៉ឹង និងការអនុវត្តច្បាប់ ដើម្បីថែរក្សាសត្វព្រៃដែលជិតផុតពូជនៅក្នុងតំបន់ព្រៃលិចទឹកនិងតំបន់ឆ្នេរនៃប្រទេសកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| IUCN Endangered | ចំណាត់ថ្នាក់នៃបញ្ជីក្រហមរបស់អង្គការ IUCN (សហភាពអន្តរជាតិដើម្បីការអភិរក្សធម្មជាតិ) ដែលកំណត់ថាប្រភេទសត្វឬរុក្ខជាតិណាមួយកំពុងប្រឈមនឹងហានិភ័យខ្ពស់បំផុតក្នុងការផុតពូជពីធម្មជាតិក្នុងពេលដ៏ខ្លីខាងមុខ ប្រសិនបើគ្មានវិធានការការពារនិងសង្គ្រោះបន្ទាន់នោះទេ។ | ដូចជាអ្នកជំងឺសង្គ្រោះបន្ទាន់ដែលត្រូវការការព្យាបាលជាប្រញាប់បំផុត បើមិនដូច្នេះទេនឹងត្រូវបាត់បង់ជីវិត។ |
| riparian profile | ទម្រង់អេកូឡូស៊ីនៃព្រៃឈើនិងរុក្ខជាតិដែលដុះនៅតាមបណ្តោយមាត់ទន្លេ ស្ទឹង ឬប្រភពទឹក ដែលវាដើរតួជាទីជម្រកដ៏សំខាន់សម្រាប់សត្វព្រៃក្នុងការស្វែងរកចំណី ទឹកផឹក និងជាផ្លូវដើររបស់សត្វ (Wildlife corridor)។ | ដូចជាតំបន់អូអេស៊ីស (Oasis) កណ្តាលវាលខ្សាច់ដែលសត្វគ្រប់ប្រភេទតែងតែមកជុំគ្នាដើម្បីស្វែងរកទឹកសន្សើមនិងចំណី។ |
| pelage | ស្រទាប់រោមដែលគ្របដណ្ដប់លើដងខ្លួនទាំងមូលរបស់ថនិកសត្វ ដែលជួយការពារកម្តៅ ផ្តល់ពណ៌សម្បុរសម្រាប់បន្លំខ្លួនពីសត្រូវ និងជាលក្ខណៈរូបសាស្ត្រចម្បងដែលអ្នកស្រាវជ្រាវប្រើដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទសត្វ (ឧទាហរណ៍ការបែងចែកសត្វឆ្កែព្រៃពីសត្វឆ្កែស្រុក)។ | ដូចជាសម្លៀកបំពាក់ឬអាវធំដែលសត្វពាក់ជាប្រចាំដើម្បីការពារខ្លួននិងបញ្ជាក់ប្រាប់គេថាពួកវាជានរណា។ |
| camera trap | ឧបករណ៍ថតរូបដែលបំពាក់សេនស័រចាប់សកម្មភាព (Motion sensor) ឬកម្តៅ ប្រើសម្រាប់បង្កប់នៅតាមដើមឈើក្នុងព្រៃ ដើម្បីផ្តិតយករូបភាពសត្វព្រៃដោយស្វ័យប្រវត្តិនៅពេលពួកវាដើរកាត់ ដោយមិនរំខានដល់សកម្មភាពធម្មជាតិរបស់ពួកវា និងផ្តល់ភស្តុតាងជាក់ស្តែងពីវត្តមានសត្វកម្រ។ | ដូចជាកាមេរ៉ាសុវត្ថិភាព (CCTV) របស់ប៉ូលិសដែលលាក់ទុកក្នុងព្រៃ ដើម្បីលួចថតសកម្មភាពសត្វព្រៃពេលវាមិនដឹងខ្លួន។ |
| dewclaws | ក្រញាំចំហៀង ឬក្រចកខ្លីៗដែលស្ថិតនៅខ្ពស់ជាងបាតជើងបន្តិចរបស់សត្វមានចំពាមជើង (ដូចជាជ្រូកព្រៃ ឬឈ្លូស) ដែលជារឿយៗមិនប៉ះដីពេលវាដើរ ប៉ុន្តែនឹងបន្សល់ទុកស្នាមដាននៅពេលដើរលើដីផុក ឬពេលរត់លឿន ដែលជាសញ្ញាជួយអ្នកស្រាវជ្រាវក្នុងការបែងចែកប្រភេទដានជើងសត្វ។ | ដូចជាមេដៃតូចមួយនៅចំហៀងជើង ដែលមិនសូវប្រើសម្រាប់ដើរ តែជួយរក្សាលំនឹងនិងបន្សល់ទុកស្នាមក្រចកពេលដើរជាន់ភក់។ |
| ungulates | ក្រុមថនិកសត្វមានទំហំធំៗដែលស៊ីរុក្ខជាតិជាអាហារ និងមានចំពាមជើងឬក្រចកជើងរឹង (ឧទាហរណ៍៖ ប្រើស ឈ្លូស ជ្រូកព្រៃ) ដែលដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីជាអ្នកស៊ីរុក្ខជាតិ និងជាប្រភពអាហារ (Prey) ចម្បងសម្រាប់សត្វស៊ីសាច់ធំៗ (Carnivores)។ | ដូចជាក្រុមសត្វពាក់ស្បែកជើងកវែងរឹងៗ ដើរក្នុងព្រៃដើម្បីរកស៊ីស្មៅនិងស្លឹកឈើ។ |
| viverrids | អំបូរថនិកសត្វតូចៗទៅមធ្យម (Viverridae) រួមមានក្រុមសំពោច ដែលភាគច្រើនចេញរកស៊ីនៅពេលយប់ រស់នៅតាមដើមឈើ និងស៊ីសាច់ឬផ្លែឈើជាអាហារ ដែលពួកវាដើរតួសំខាន់ក្នុងការបំបែកគ្រាប់ពូជរុក្ខជាតិក្នុងព្រៃ។ | ដូចជាក្រុមចោរព្រៃតូចៗពាក់ម៉ាស់ចេញរកស៊ីពេលយប់ ដែលពូកែឡើងដើមឈើនិងជួយផ្សព្វផ្សាយគ្រាប់ពូជផ្លែឈើដែលវាស៊ីរួចទៅតំបន់ផ្សេង។ |
| Data Deficient | ចំណាត់ថ្នាក់នៃបញ្ជីក្រហមរបស់ស្ថាប័ន IUCN សម្រាប់ប្រភេទសត្វឬរុក្ខជាតិដែលមិនទាន់មានព័ត៌មាននិងទិន្នន័យស្រាវជ្រាវគ្រប់គ្រាន់អំពីទំហំចំនួន ឬរបាយនៃការរស់នៅរបស់វា ដើម្បីឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអាចវាយតម្លៃពីកម្រិតហានិភ័យនៃការផុតពូជបានត្រឹមត្រូវ។ | ដូចជាសិស្សដែលអវត្តមាននិងមិនបានប្រឡង ធ្វើឱ្យគ្រូមិនអាចវាយតម្លៃពីកម្រិតសមត្ថភាពពិតប្រាកដរបស់គេបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
