បញ្ហា (The Problem)៖ ទោះបីជាត្រូវបានចាត់តាំងជាដែនជម្រកសត្វព្រៃតាំងពីឆ្នាំ១៩៩៣ តំបន់គូលែនព្រហ្មទេពនៅតែខ្វះខាតទិន្នន័យស្រាវជ្រាវអំពីថនិកសត្វ ខណៈពេលដែលសត្វព្រៃនៅក្នុងតំបន់នេះកំពុងរងការគំរាមកំហែងយ៉ាងខ្លាំងពីការអភិវឌ្ឍន៍ដីសម្បទាន និងសកម្មភាពខុសច្បាប់របស់មនុស្ស។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការអង្កេតជីវចម្រុះទ្រង់ទ្រាយធំចាប់ពីខែមករា ដល់ខែសីហា ឆ្នាំ២០១១ ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រុះដើម្បីចងក្រងបញ្ជីសារពើភណ្ឌថនិកសត្វ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Camera Trapping ការដាក់ម៉ាស៊ីនថតស្វ័យប្រវត្តិ |
អាចប្រមូលទិន្នន័យបាន២៤ម៉ោងដោយមិនរំខានសត្វ និងទទួលបានរូបភាពច្បាស់លាស់។ មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកត់ត្រាថនិកសត្វធំៗ និងមធ្យមនៅកម្ពុជា។ | ចំណាយថវិកាខ្ពស់លើការទិញឧបករណ៍ និងអាចប្រឈមនឹងការខូចខាត ឬបាត់បង់ដោយសារមនុស្ស។ មិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ថនិកសត្វតូចៗ ឬសត្វរស់នៅតាមចុងឈើ។ | ប្រតិបត្តិការ ៩០៤ យប់ (Trap nights) ទទួលបានរូបភាពថនិកសត្វព្រៃចំនួន ១៤៦០ សន្លឹក (ចំនួន ១៣ ប្រភេទរួមមានសត្វទន្សោង Bos gaurus និងខ្លាឃ្មុំ Helarctos malayanus)។ |
| Sherman and Pitfall Traps ការដាក់អន្ទាក់ចាប់សត្វតូចៗ |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការចាប់ និងកត់ត្រាប្រភេទសត្វកកេរ និងថនិកសត្វតូចៗដែលរស់នៅតាមផ្ទៃដី។ អនុញ្ញាតឱ្យមានការវាស់វែង និងកំណត់អត្តសញ្ញាណសត្វបានជាក់លាក់។ | ទាមទារការត្រួតពិនិត្យជាប្រចាំរាល់ព្រឹកព្រលឹម ដើម្បីកុំឱ្យសត្វងាប់។ ត្រូវការកម្លាំងពលកម្មច្រើនក្នុងការជីករណ្តៅ ដាក់នុយ និងកំណត់ទីតាំង។ | ប្រតិបត្តិការ ២៧០០ យប់សរុប (១៣៥០ Sherman និង ១៣៥០ Pitfall) ចាប់បានថនិកសត្វតូចៗចំនួន ៨ ប្រភេទ។ |
| Night Transect Surveys ការដើរអង្កេតនៅពេលយប់ដោយប្រើភ្លើងពិល |
ចំណាយតិច ងាយស្រួលអនុវត្ត និងមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការរកឃើញប្រភេទសត្វសកម្មរាត្រីដែលរស់នៅតាមមែកឈើ (Arboreal) ដូចជាសត្វល្មាំងជាដើម។ | ទទួលបានលទ្ធផលតិចតួចបំផុតក្នុងការអង្កេតនេះ។ អាចធ្វើឱ្យសត្វផ្អើលរត់ និងពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការអង្កេតភ្នែកសត្វ (Eye shine) របស់អ្នកស្រាវជ្រាវ។ | ដើរអង្កេតចម្ងាយសរុប ៣៩ គីឡូម៉ែត្រ រកឃើញសត្វល្មាំង (Nycticebus bengalensis) ៣ក្បាល និងសំពោច (Common palm civet) ៤ក្បាល។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការចំណាយធនធានខ្ពស់លើឧបករណ៍បច្ចេកទេស និងកម្លាំងពលកម្មដើម្បីចុះធ្វើការផ្ទាល់នៅទីវាលរយៈពេល ៨ ខែ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតែនៅក្នុងផ្នែកខេត្តឧត្តរមានជ័យនៃដែនជម្រកសត្វព្រៃគូលែនព្រហ្មទេព ក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែ ៨ ខែប៉ុណ្ណោះ។ ទិន្នន័យនេះមិនមានរួមបញ្ចូលការអង្កេតប្រភេទសត្វប្រចៀវ (Bat surveys) ដែលអាចធ្វើឱ្យចំនួនថនិកសត្វសរុបទាបជាងការពិត។ សម្រាប់កម្ពុជា ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងការបង្ហាញឱ្យឃើញពីផលប៉ះពាល់ភ្លាមៗនៃការផ្តល់ដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចដើម្បីដាំកៅស៊ូ និងសកម្មភាពកាប់ឈើខុសច្បាប់ទៅលើជម្រកសត្វព្រៃកម្រ។
វិធីសាស្ត្រអង្កេតចម្រុះនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកទៅអនុវត្តបានយ៉ាងទូលំទូលាយសម្រាប់ការវាយតម្លៃការអភិរក្សជីវចម្រុះនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ការរួមបញ្ចូលវិធីសាស្ត្រអង្កេតទាំងនេះ ផ្តល់នូវមូលដ្ឋានទិន្នន័យរឹងមាំសម្រាប់ការរៀបចំផែនការអភិរក្ស និងការតស៊ូមតិប្រឆាំងនឹងសកម្មភាពបំផ្លាញទីជម្រកសត្វព្រៃ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Camera trap | ឧបករណ៍ថតរូបដែលបំពាក់សេនស័រចាប់ចលនា និងកម្តៅ ដែលវានឹងថតរូបដោយស្វ័យប្រវត្តិនៅពេលមានសត្វដើរកាត់។ វាត្រូវបានប្រើដើម្បីតាមដានសត្វព្រៃដោយមិនរំខានពួកវា និងអាចដំណើរការបានពេញ ២៤ម៉ោង។ | ដូចជាកាមេរ៉ាសុវត្ថិភាពលាក់កំបាំងនៅក្នុងព្រៃ ដែលចាំថតរូបសត្វព្រៃពេលពួកវាដើរកាត់ទីនោះដោយមិនឱ្យសត្វដឹងខ្លួន។ |
| Relative Abundance Indices (RAI) | ជារង្វាស់ស្ថិតិដែលប្រើដើម្បីប្រៀបធៀបបរិមាណ ឬភាពញឹកញាប់នៃការលេចឡើងរបស់ប្រភេទសត្វណាមួយ ធៀបនឹងការខិតខំប្រឹងប្រែងនៃការអង្កេត (ឧ. គណនាជាចំនួនរូបភាពសត្វក្នុង ១០០ យប់-អន្ទាក់)។ | ដូចជាការគណនាថាតើមានអតិថិជនប៉ុន្មាននាក់ដើរចូលហាងរបស់អ្នកក្នុងមួយសប្តាហ៍ ដើម្បីដឹងថាហាងនេះមានមនុស្សចូលច្រើនកម្រិតណា។ |
| Sherman trap | ប្រអប់ដែកតូចមួយដែលមានទ្វារបិទដោយស្វ័យប្រវត្តិនៅពេលមានសត្វកកេរ ឬថនិកសត្វតូចៗចូលស៊ីនុយ។ វាត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីចាប់សត្វយកមកសិក្សាដោយរស់រានមានជីវិត (មិនធ្វើឱ្យពួកវាស្លាប់ ឬរបួស)។ | ដូចជាអន្ទាក់កណ្តុរនៅផ្ទះដែរ ប៉ុន្តែវាមិនធ្វើឱ្យកណ្តុរងាប់ ឬរបួសឡើយ គ្រាន់តែឃុំវាទុកដើម្បីឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវពិនិត្យមើលរួចលែងវិញ។ |
| Pitfall trap | អន្ទាក់ដែលធ្វើឡើងដោយការកប់ធុង (បោះចោលបាត ឬចោះរន្ធបង្ហូរទឹក) ចូលទៅក្នុងដីឱ្យមាត់ធុងស្មើនឹងផ្ទៃដី ដើម្បីឱ្យសត្វតូចៗដូចជាកណ្តុរព្រៃ ឬសត្វល្អិតដែលដើរនៅលើដីធ្លាក់ចូល ហើយមិនអាចឡើងមកវិញបាន។ | ដូចជារណ្តៅលាក់កំបាំងដែលព្រានព្រៃជីកសម្រាប់ចាប់សត្វធំៗ ប៉ុន្តែនេះក្នុងទំហំតូចដើម្បីចាប់សត្វកកេរតូចៗ។ |
| Transect | ខ្សែបន្ទាត់ ឬផ្លូវដើរដែលបានកំណត់ទិសដៅ និងចម្ងាយទុកជាមុន សម្រាប់ឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវដើរតាមដើម្បីរាប់ និងកត់ត្រាចំនួនសត្វ ឬរុក្ខជាតិដែលពួកគេមើលឃើញ ឬឮសំឡេងនៅតាមដងផ្លូវនោះ។ | ដូចជាការដើរតាមផ្លូវមួយខ្សែត្រង់ រួចរាប់ចំនួនរថយន្តដែលចតនៅអមសងខាងផ្លូវនោះ ដើម្បីប៉ាន់ស្មានពីចំនួនឡានសរុបនៅតំបន់នោះ។ |
| Geophagy | សកម្មភាពរបស់សត្វព្រៃមួយចំនួន (ដូចជាសត្វស្វា ឬសត្វក្រចកជើងចំពាម) ដែលស៊ីដី ឬលិទ្ធដីនៅតាមតំបន់ដីប្រៃ (Salt lick) ដើម្បីទទួលបានជាតិរ៉ែបន្ថែម និងជួយបន្សាបជាតិពុលពីរុក្ខជាតិដែលពួកវាបានស៊ី។ | ដូចជាមនុស្សញ៉ាំថ្នាំវីតាមីន ឬថ្នាំបន្សាបជាតិពុលបំប៉នសុខភាព តែសត្វព្រៃប្រើការលិទ្ធដីប្រៃក្នុងព្រៃជំនួសវិញ។ |
| IUCN Red List of Threatened Species | បញ្ជីចំណាត់ថ្នាក់សកលដែលវាយតម្លៃ និងចាត់ថ្នាក់កម្រិតហានិភ័យនៃការផុតពូជរបស់ប្រភេទសត្វ និងរុក្ខជាតិនៅលើពិភពលោក (ឧទាហរណ៍៖ ងាយរងគ្រោះ ជិតផុតពូជ ឬកំពុងរងការគំរាមកំហែងធ្ងន់ធ្ងរ)។ | ដូចជាបញ្ជីឈ្មោះអ្នកជំងឺនៅក្នុងមន្ទីរពេទ្យ ដែលបែងចែកអ្នកជំងឺតាមកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរ ដើម្បីដឹងថាអ្នកណាត្រូវការសង្គ្រោះបន្ទាន់មុនគេ។ |
| Trap-nights | ឯកតារង្វាស់នៃការខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងការស្រាវជ្រាវសត្វព្រៃ ដែលស្មើនឹងការដាក់អន្ទាក់ ឬកាមេរ៉ាមួយគ្រឿងដំណើរការក្នុងរយៈពេលមួយយប់។ បើដាក់អន្ទាក់ ១០ ក្នុងរយៈពេល ២យប់ គឺស្មើនឹង ២០ យប់-អន្ទាក់។ | ដូចជាការគិតថ្ងៃឈ្នួលធ្វើការរបស់កម្មករ បើកម្មករ៥នាក់ ធ្វើការ២ថ្ងៃ វាស្មើនឹងកម្លាំងពលកម្ម១០ថ្ងៃ-មនុស្ស។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
