បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ និងការថយចុះគុណភាពដីដោយសារតែភាពក្រីក្រ (អត្រាភាពក្រីក្រ ៥០%) និងការពឹងផ្អែកខ្ពស់លើធនធានព្រៃឈើដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិតនៅក្នុងតំបន់អភិរក្សធម្មជាតិ Xuan Nha ប្រទេសវៀតណាម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់សូចនាករក្របខ័ណ្ឌការងារ និងការវិភាគទិន្នន័យចម្រុះ ដើម្បីវាយតម្លៃជម្រើសនៃជីវភាពរស់នៅ និងគោលនយោបាយគ្រប់គ្រងព្រៃឈើ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Annual Crop Production (Baseline) ការដាំដុះដំណាំប្រចាំឆ្នាំ (ពោត និងដំឡូងមី) |
ជាទម្លាប់ប្រពៃណីរបស់ប្រជាពលរដ្ឋមូលដ្ឋាន និងងាយស្រួលក្នុងការដាំដុះដោយមិនទាមទារបច្ចេកទេសខ្ពស់។ | ទិន្នផលថយចុះតាមពេលវេលា បណ្តាលឱ្យដីរិចរិល ងាយរងគ្រោះដោយគ្រោះរាំងស្ងួត និងជាមូលហេតុចម្បងនៃការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើដើម្បីពង្រីកផ្ទៃដី។ | ផ្តល់ចំណូលទាបចន្លោះពី ១០ ទៅ ១២ លានដុង ក្នុងមួយហិកតា។ |
| Fruit Orchards ការដាំចម្ការឈើហូបផ្លែ (ផ្លែព្រូន ផ្លែប៉េស មៀន) |
ផ្តល់ចំណូលខ្ពស់ ធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួតជាងដំណាំប្រចាំឆ្នាំ កាត់បន្ថយការរិចរិលដី និងអាចអនុវត្តបាននៅគ្រប់តំបន់ (តំបន់ទ្រនាប់ តំបន់ស្តារឡើងវិញ និងតំបន់ការពារតឹងរ៉ឹង)។ | ទាមទារដើមទុនវិនិយោគដំបូងច្រើន និងចំណេះដឹងបច្ចេកទេសថ្មីៗក្នុងការថែទាំ។ | ផ្តល់ចំណូលខ្ពស់ចន្លោះពី ៥០ ទៅ ៦០ លានដុង ក្នុងមួយហិកតា។ |
| Beekeeping ការចិញ្ចឹមឃ្មុំ |
មិនត្រូវការផ្ទៃដីធំ មិនពឹងផ្អែកលើគុណភាពដី ផ្តល់ផលចំណេញខ្ពស់ និងជួយដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីតាមរយៈការជួយបង្កាត់ពូជរុក្ខជាតិ។ | ទាមទារចំណេះដឹង និងបច្ចេកទេសលម្អិត (ជាមុខរបរពិបាកបំផុតសម្រាប់អ្នកស្រុក) ត្រូវការដើមទុនទិញសំបុកឃ្មុំ និងងាយរងគ្រោះដោយសារជំងឺ។ | ផ្តល់ចំណូល ៧ ទៅ ៨ លានដុង ក្នុងមួយឆ្នាំ សម្រាប់ការចិញ្ចឹមឃ្មុំ ៨ សំបុក។ |
| Local Pig Farming ការចិញ្ចឹមជ្រូកស្រុក (ជ្រូកខ្មៅ) |
អ្នកស្រុកមានបទពិសោធន៍ស្រាប់ អាចប្រើប្រាស់បន្លែបង្ការក្នុងស្រុកជាចំណី និងមានតម្រូវការទីផ្សារ និងតម្លៃខ្ពស់។ | ត្រូវការដើមទុនដើម្បីពង្រីកទំហំនៃការចិញ្ចឹមឱ្យក្លាយជាលក្ខណៈពាណិជ្ជកម្ម។ | តម្លៃលក់នៅលើទីផ្សារ ១៥០,០០០ ដុង ក្នុងមួយគីឡូក្រាម (ថ្លៃជាងជ្រូកសាច់ធម្មតាជិត ៣ ដង)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់ជម្រើសជីវភាពរស់នៅថ្មីៗទាំងនេះ ទាមទារឱ្យមានការគាំទ្រយ៉ាងសកម្មលើផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ ការបណ្តុះបណ្តាលបច្ចេកទេស និងការកែលម្អហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធពីសំណាក់រដ្ឋាភិបាល និងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់អភិរក្សធម្មជាតិ Xuan Nha ខេត្ត Son La ភាគពាយ័ព្យប្រទេសវៀតណាម ដែលជាតំបន់ភ្នំ មានប្រជាជនភាគតិចរស់នៅច្រើន និងមានអត្រាភាពក្រីក្រខ្ពស់ (៥០%)។ លក្ខខណ្ឌសង្គម-សេដ្ឋកិច្ចនេះមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចដែលរស់នៅក្នុង និងជុំវិញតំបន់ការពារធម្មជាតិនៅប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានតម្លៃយ៉ាងសំខាន់សម្រាប់ការអនុវត្តនៅកម្ពុជា។
ជម្រើសជីវភាពរស់នៅ និងក្របខ័ណ្ឌគោលនយោបាយដែលបានស្នើឡើងនៅក្នុងឯកសារនេះ គឺមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងតំបន់ការពារនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការផ្តល់ជម្រើសជីវភាពដែលមានតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ដល់ប្រជាសហគមន៍ គួបផ្សំនឹងការគាំទ្រគោលនយោបាយ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ គឺជាកត្តាស្នូលក្នុងការដោះស្រាយជម្លោះរវាងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងការអភិរក្សធនធានធម្មជាតិនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Advocacy Coalition Framework (ក្របខ័ណ្ឌចម្រុះនៃការតស៊ូមតិ) | វិធីសាស្ត្រវិភាគគោលនយោបាយដែលផ្តោតលើរបៀបដែលក្រុម ឬភាគីពាក់ព័ន្ធផ្សេងៗ (ដូចជាសហគមន៍ រដ្ឋាភិបាល អង្គការអភិរក្ស) ចងក្រងគ្នាជាសម្ព័ន្ធភាពដោយផ្អែកលើជំនឿរួម ដើម្បីជះឥទ្ធិពលដល់ការសម្រេចចិត្ត និងការផ្លាស់ប្តូរគោលនយោបាយណាមួយ។ | វាដូចជាការចងបណ្តាញនៃក្រុមមនុស្សដែលមានគំនិតនិងគោលដៅដូចគ្នា ដើម្បីរួមគ្នាជំរុញឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរច្បាប់ ឬគោលការណ៍អ្វីមួយនៅក្នុងសង្គម។ |
| Sustainable Livelihood Framework (ក្របខ័ណ្ឌជីវភាពរស់នៅប្រកបដោយនិរន្តរភាព) | ឧបករណ៍សម្រាប់វាយតម្លៃសមត្ថភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជន ដោយវិភាគលើធនធានមូលដ្ឋានចំនួន ៥យ៉ាងគឺ៖ ធនធានមនុស្ស សង្គម ធម្មជាតិ រូបវន្ត និងហិរញ្ញវត្ថុ ដើម្បីស្វែងរកយុទ្ធសាស្ត្រជួយពួកគេឱ្យរួចផុតពីភាពក្រីក្រ និងកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើព្រៃឈើ។ | វាដូចជាការពិនិត្យមើលកញ្ចប់ទុនទាំង៥ប្រភេទដែលគ្រួសារមួយមាន (ចំណេះដឹង បណ្តាញទំនាក់ទំនង ដីធ្លី សម្ភារៈ និងលុយកាក់) ដើម្បីជួយពួកគេរៀបចំផែនការរកស៊ីឱ្យមានបានយូរអង្វែង។ |
| Payment for Environmental Services (ការទូទាត់សេវាកម្មបរិស្ថាន) | យន្តការសេដ្ឋកិច្ចដែលអ្នកទទួលផលពីធនធានធម្មជាតិ (ដូចជាក្រុមហ៊ុនទឹកស្អាត ឬវារីអគ្គិសនី) ត្រូវបង់ប្រាក់ដោយផ្ទាល់ទៅឱ្យសហគមន៍មូលដ្ឋានដែលជាអ្នកជួយថែរក្សាការពារព្រៃឈើ និងប្រភពទឹកទាំងនោះ។ | វាដូចជាការជួលសន្តិសុខឱ្យយាមផ្ទះដែរ ពោលគឺរដ្ឋ ឬក្រុមហ៊ុន បង់លុយឱ្យអ្នកភូមិ ដើម្បីជាថ្នូរនឹងការថែរក្សាព្រៃឈើកុំឱ្យបាត់បង់។ |
| Strictly Protected Area (តំបន់ការពារតឹងរ៉ឹង) | តំបន់ស្នូលនៃតំបន់អភិរក្សដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រង និងការពារយ៉ាងតឹងរ៉ឹងបំផុត ដោយហាមឃាត់រាល់សកម្មភាពទាញយកធនធាន ឬការកាប់ឆ្ការព្រៃរបស់មនុស្ស ដើម្បីរក្សាប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងជីវចម្រុះក្នុងស្ថានភាពដើម។ | នេះគឺជា "តំបន់ហាមឃាត់ដាច់ខាត" នៅក្នុងព្រៃ ដែលគេទុកសម្រាប់តែសត្វព្រៃ និងរុក្ខជាតិរស់នៅ ដោយមិនអនុញ្ញាតឱ្យមនុស្សចូលទៅទាញយកផលប្រយោជន៍អ្វីទាំងអស់។ |
| Non-timber forest products (អនុផលព្រៃឈើ) | ផលិតផលទាំងអស់ដែលបានមកពីព្រៃឈើ ក្រៅពីឈើប្រណីតឬឈើអារ ដូចជា ទឹកឃ្មុំ ផ្សិត វល្លិ៍ ជ័រ ឫស្សី និងឱសថបុរាណ ដែលមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការទ្រទ្រង់ជីវភាពសហគមន៍មូលដ្ឋាន។ | ជាភោគផលដែលយើងអាចរកបានពីព្រៃដើម្បីយកមកហូប ឬលក់ ដោយមិនចាំបាច់កាប់រំលំដើមឈើធំៗ ដូចជាការបេះផ្លែឈើ ឬរកផ្សិត។ |
| Buffer zone (តំបន់ទ្រនាប់) | តំបន់ដែលនៅជាប់របង ឬព្រំប្រទល់នៃតំបន់ការពារស្នូល ដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច និងការរស់នៅរបស់ប្រជាជនក្នុងកម្រិតជាក់លាក់ណាមួយ ដើម្បីកាត់បន្ថយសម្ពាធ និងការគំរាមកំហែងចូលទៅកាន់តំបន់ស្នូល។ | វាប្រៀបដូចជា "របងរស់" ឬទីតាំងសម្រាំង ដែលនៅចន្លោះភូមិអ្នកស្រុក និងព្រៃជ្រៅ ដើម្បីទប់ស្កាត់កុំឱ្យសកម្មភាពមនុស្សរាលដាលចូលដល់តំបន់ហាមឃាត់។ |
| LIFE indicators (សូចនាករ LIFE) | សូចនាករវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់ដែលផ្តោតលើទិដ្ឋភាព៤សំខាន់ក្នុងការអភិវឌ្ឍសហគមន៍គឺ៖ ជីវភាពរស់នៅ (Livelihood) ប្រាក់ចំណូល (Income) ស្ថានភាពព្រៃឈើ (Forest condition) និងសមធម៌ (Equity)។ | វាគឺជាបញ្ជីរាយនាមត្រួតពិនិត្យ ដើម្បីវាស់ស្ទង់ថាតើគម្រោងមួយធ្វើឱ្យអ្នកភូមិមានហូបចុកគ្រប់គ្រាន់ សល់លុយ ព្រៃឈើមិនហិនហោច និងមានភាពយុត្តិធម៌សម្រាប់អ្នកគ្រប់គ្នាដែរឬទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
