បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតចំណេះដឹងជាក់លាក់ និងឯកសារទាក់ទងនឹងភាពចម្រុះ ការចែកចាយ និងស្ថានភាពអភិរក្សពិតប្រាកដនៃពពួកថនិកសត្វ (Mammalian fauna) នៅក្នុងតំបន់សំបូរជីវចម្រុះ Artvin ប្រទេសតួកគី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានចងក្រងបញ្ជីត្រួតពិនិត្យប្រភេទសត្វដ៏ទូលំទូលាយមួយដោយប្រើការរួមបញ្ចូលគ្នានៃការសង្កេតផ្ទាល់ ការសម្ភាសន៍ និងការពិនិត្យឯកសារចន្លោះឆ្នាំ ២០០០ ដល់ ២០០៩។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Direct Field Observations ការសង្កេតផ្ទាល់នៅទីវាល |
ផ្តល់ទិន្នន័យជាក់ស្តែង និងអាចបញ្ជាក់ពីវត្តមានសត្វពិតប្រាកដតាមរយៈការមើលឃើញ ដានជើង និងលាមក។ | ចំណាយពេលវេលាយូរ ត្រូវការកម្លាំងពលកម្មច្រើន និងពិបាកអនុវត្តសម្រាប់សត្វដែលកម្រ ខ្លាចមនុស្ស ឬចេញរកស៊ីពេលយប់។ | កំណត់អត្តសញ្ញាណថនិកសត្វបានចំនួន ២៩ ប្រភេទដោយផ្ទាល់នៅក្នុងតំបន់សិក្សា។ |
| Literature Review and Local Interviews ការពិនិត្យឯកសារ និងការសម្ភាសន៍អ្នកស្រុកមូលដ្ឋាន |
ជួយបំពេញចន្លោះខ្វះខាតទិន្នន័យបានយ៉ាងលឿន និងអាចទាញយកចំណេះដឹងពីសហគមន៍ដែលរស់នៅក្បែរតំបន់នោះ។ | អាចមានភាពលម្អៀង ឬការកំណត់អត្តសញ្ញាណខុសពីសំណាក់អ្នកភូមិ ហើយឯកសារចាស់ៗអាចហួសសម័យ។ | កំណត់បានវត្តមានថនិកសត្វចំនួន ២៦ ប្រភេទបន្ថែមទៀត ដែលទំនងជាមានវត្តមានផ្អែកលើប្រវត្តិ និងឯកសារ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនតម្រូវឱ្យមានឧបករណ៍បច្ចេកវិទ្យាស្មុគស្មាញខ្ពស់នោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារការចំណាយពេលវេលាច្រើនលើការចុះវាល និងជំនាញក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណសត្វព្រៃ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ Artvin ប្រទេសតួកគី ដែលមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ អាកាសធាតុ និងប្រភេទសត្វខុសពីតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ បញ្ហាប្រឈមនៃការបាត់បង់ជម្រកដោយសារការសាងសង់ទំនប់វារីអគ្គិសនីធំៗ (ដូចជាទំនប់តាមដងទន្លេ Coruh) គឺស្រដៀងគ្នាទៅនឹងបញ្ហាដែលកំពុងកើតមាននៅតំបន់ទន្លេមេគង្គ និងទន្លេសេសាននៅកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យការវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់នេះមានតម្លៃអាចយកមកប្រៀបធៀបបាន។
វិធីសាស្ត្រចម្រុះនៃការស្ទង់មតិជីវចម្រុះនេះ គឺមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងការរៀបចំផែនការអភិរក្សសត្វព្រៃនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការយកវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវនេះមកអនុវត្តនៅកម្ពុជា នឹងជួយពង្រឹងមូលដ្ឋានទិន្នន័យជីវចម្រុះជាតិ និងគាំទ្រដល់ការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តប្រកបដោយចីរភាពសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| IUCN Red List (បញ្ជីក្រហម IUCN) | ជាប្រព័ន្ធចាត់ថ្នាក់អន្តរជាតិដែលវាយតម្លៃហានិភ័យនៃការផុតពូជរបស់ប្រភេទសត្វ និងរុក្ខជាតិ ដើម្បីកំណត់អទិភាពក្នុងការអភិរក្សទូទាំងពិភពលោក។ | ដូចជាប្រព័ន្ធភ្លើងស្តុបចរាចរណ៍ដែលប្រាប់យើងថា សត្វមួយណាកំពុងស្ថិតក្នុងគ្រោះថ្នាក់ខ្លាំង (ភ្លើងក្រហម) និងសត្វណាដែលមានសុវត្ថិភាព (ភ្លើងបៃតង)។ |
| Endemic species (ប្រភេទសត្វមានភូមិកំណើតតែមួយ) | ប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិណាមួយដែលមានវត្តមាន និងរស់នៅតែក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ណាមួយប៉ុណ្ណោះ ហើយមិនអាចរកឃើញរស់នៅតាមបែបធម្មជាតិនៅកន្លែងផ្សេងទៀតនៅលើពិភពលោកឡើយ។ | ដូចជានំបញ្ចុកទឹកសម្លប្រហុកដែលមានដើមកំណើត និងមានលក់តែនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាប៉ុណ្ណោះ។ |
| Anthropogenic reclamation (ការបំប្លែងដីដោយសារសកម្មភាពមនុស្ស) | ការផ្លាស់ប្តូរ ឬការទន្ទ្រានយកជម្រកធម្មជាតិរបស់សត្វព្រៃដើម្បីបម្រើដល់សកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច ឬការរស់នៅរបស់មនុស្ស ដូចជាការកាប់ឆ្ការព្រៃធ្វើកសិកម្ម ឬសាងសង់ទំនប់វារីអគ្គិសនី។ | ដូចជាការឈូសឆាយសួនច្បារធម្មជាតិដើម្បីសាងសង់ផ្សារទំនើប ឬចំណតរថយន្ត ដែលធ្វើឱ្យសត្វស្លាបគ្មានកន្លែងទុំ។ |
| Near threatened (NT) (ប្រភេទសត្វជិតរងការគំរាមកំហែង) | ចំណាត់ថ្នាក់មួយក្នុងបញ្ជីក្រហម IUCN សម្រាប់ប្រភេទសត្វដែលមិនទាន់ស្ថិតក្នុងគ្រោះថ្នាក់នៃការផុតពូជនៅពេលនេះ ប៉ុន្តែអាចនឹងប្រឈមមុខនឹងគ្រោះថ្នាក់នេះក្នុងពេលអនាគតដ៏ខ្លី ប្រសិនបើគ្មានវិធានការអភិរក្ស។ | ដូចជាសិស្សដែលទទួលបានពិន្ទុប្រហិតប្រហៀងនឹងធ្លាក់ ដែលទាមទារឱ្យប្រឹងប្រែងរៀនបន្ថែមដើម្បីកុំឱ្យធ្លាក់នៅខែក្រោយ។ |
| Vulnerable (VU) (ប្រភេទសត្វងាយរងគ្រោះ) | ចំណាត់ថ្នាក់បញ្ជីក្រហម IUCN សម្រាប់សត្វដែលមានហានិភ័យខ្ពស់ក្នុងការផុតពូជនៅក្នុងធម្មជាតិ ប្រសិនបើកត្តាគំរាមកំហែង (ដូចជាការបរបាញ់ ឬការបាត់បង់ជម្រក) នៅតែបន្ត។ | ដូចជាអ្នកជំងឺកំពុងសម្រាកនៅមន្ទីរពេទ្យដែលត្រូវការការថែទាំជាបន្ទាន់ បើមិនដូច្នោះទេស្ថានភាពនឹងកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។ |
| Biosphere Reserve (តំបន់អភិរក្សជីវមណ្ឌល) | តំបន់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិដោយអង្គការយូណេស្កូ ដើម្បីជំរុញការអភិរក្សជីវចម្រុះ ទន្ទឹមនឹងការអនុញ្ញាតឱ្យមានការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាពសម្រាប់សហគមន៍មូលដ្ឋាន។ | ដូចជាសួនច្បារធំមួយដែលចែកចេញជាតំបន់ហាមឃាត់មិនឱ្យប៉ះពាល់ និងតំបន់ខ្លះទៀតដែលអនុញ្ញាតឱ្យមនុស្សចូលកម្សាន្ត និងទាញយកផលដោយប្រុងប្រយ័ត្ន។ |
| Chiroptera (អំបូរប្រចៀវ និងជ្រឹង) | ជាលំដាប់ថ្នាក់ (Order) នៃថនិកសត្វតែមួយគត់ដែលអាចហោះហើរបាន ដែលភាគច្រើនប្រើប្រាស់រលកសំឡេង (Echolocation) ដើម្បីស្វែងរកចំណីនៅពេលយប់។ | ដូចជាយន្តហោះរ៉ាដាតូចៗដែលអាចហោះហើរ និងចាប់សញ្ញារកទីតាំងក្នុងទីងងឹតដោយមិនបុកទង្គិចអ្វីទាំងអស់។ |
| Direct observation (ការសង្កេតផ្ទាល់) | វិធីសាស្ត្រក្នុងការស្រាវជ្រាវជីវចម្រុះដោយចុះទៅដល់ទីតាំងផ្ទាល់ ដើម្បីមើលដោយផ្ទាល់ភ្នែក ថតរូប ឬពិនិត្យមើលដានជើង និងលាមកសត្វ ដើម្បីបញ្ជាក់ពីវត្តមានរបស់ពួកវានៅក្នុងធម្មជាតិពិតៗ។ | ដូចជាការធ្វើជាអ្នកស៊ើបអង្កេតដែលត្រូវចុះទៅកន្លែងកើតហេតុផ្ទាល់ដើម្បីស្វែងរកភស្តុតាងជាក់ស្តែង ជាជាងការស្តាប់ពាក្យចចាមអារ៉ាមតៗគ្នា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
