បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលពីការអនុវត្តគំរូសេដ្ឋកិច្ចជីវសាស្រ្ត-ចរន្ត-បៃតង (BCG) របស់ប្រទេសថៃ ដើម្បីកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នកាបូនិក និងជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយចីរភាព បើប្រៀបធៀបទៅនឹងយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ប្រទេសដទៃទៀត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការវិភាគឯកសារ របាយការណ៍ និងការវិភាគចំណុចខ្លាំង ចំណុចខ្សោយ ឱកាស និងការគំរាមកំហែង (SWOT Analysis) ដើម្បីវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់លើសេដ្ឋកិច្ច បរិស្ថាន និងការរៀបចំគោលនយោបាយថាមពល។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Bio-Circular-Green (BCG) Model (Thailand) គំរូសេដ្ឋកិច្ចជីវសាស្រ្ត-ចរន្ត-បៃតង (BCG) របស់ប្រទេសថៃ |
ផ្តោតលើវិស័យស្នូលដូចជា កសិកម្ម ទេសចរណ៍ និងជីវថាមពល ដែលប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍មានសក្តានុពលស្រាប់។ ជួយកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នកាបូនិក និងបង្កើតតម្លៃបន្ថែមខ្ពស់ដល់កសិផល។ | ទាមទារធនធានមនុស្សដែលមានជំនាញបច្ចេកទេសកម្រិតខ្ពស់ និងទុនវិនិយោគដំបូងច្រើន។ ប្រឈមនឹងការខ្វះខាតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាក្នុងស្រុក និងភាពរអាក់រអួលនៃវត្ថុធាតុដើមដោយសារបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ។ | មានគោលដៅបង្កើនផសស (GDP) ចំនួន ១ ទ្រីលានបាត និងគាំទ្រការងារចំនួន ២០ លានកន្លែងត្រឹមឆ្នាំ២០២៦។ |
| Circular Economy Development Strategy Action Plan (China) ផែនការសកម្មភាពយុទ្ធសាស្ត្រអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចចរន្តរបស់ប្រទេសចិន |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកែច្នៃកាកសំណល់ឧស្សាហកម្មធុនធ្ងន់ និងការទាញយកធនធានរ៉ែមកប្រើប្រាស់ឡើងវិញ។ មានប្រព័ន្ធច្បាប់រឹងមាំគាំទ្រការអនុវត្តតាំងពីឆ្នាំ២០០៨ ក៏ដូចជាការរួមបញ្ចូលសួនឧស្សាហកម្មនិងវិស័យកសិកម្ម (ឧ. Guigang Eco-Industrial Park)។ | ផ្តោតខ្លាំងលើការកែច្នៃឡើងវិញនូវលោហៈ និងសម្ភារៈសំណង់ ដែលអាចមិនសូវស័ក្តិសមទាំងស្រុងសម្រាប់ប្រទេសដែលពឹងផ្អែកលើវិស័យកសិកម្មជាចម្បង។ | គោលដៅបង្កើនផលិតភាពធនធាន ២០% និងប្រើប្រាស់កាកសំណល់កសិកម្ម (crop stalk) ឱ្យបានលើសពី ៨៦% ត្រឹមឆ្នាំ២០៥០។ |
| Circular Bioeconomy Strategy (European Union/Finland) យុទ្ធសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ចជីវសាស្រ្តចរន្តរបស់សហភាពអឺរ៉ុប និងប្រទេសហ្វាំងឡង់ |
មានការគាំទ្រមូលនិធិស្រាវជ្រាវដ៏ធំ និងផ្តោតលើនវានុវត្តន៍បច្ចេកវិទ្យាបៃតងកម្រិតខ្ពស់។ មានការរៀបចំផែនទីបង្ហាញផ្លូវច្បាស់លាស់ (Roadmap) សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងកាកសំណល់សរីរាង្គ ការបិទជុំវដ្តជីវជាតិ និងផលិតកម្មជីវថាមពល។ | ទាមទារហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធប្រមូលកាកសំណល់ដាច់ដោយឡែកដ៏ស្មុគស្មាញ និងការចូលរួមយល់ដឹងកម្រិតខ្ពស់ពីប្រជាពលរដ្ឋក្នុងការញែកសំរាមតាំងពីប្រភពដើម។ | សហភាពអឺរ៉ុបបានវិនិយោគជិត ១ ប៊ីលានអឺរ៉ូទៅលើការស្រាវជ្រាវ និងនវានុវត្តន៍គម្រោងសេដ្ឋកិច្ចចរន្តក្នុងរយៈពេលពីរឆ្នាំកន្លងមក។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តគំរូសេដ្ឋកិច្ច BCG ទាមទារការវិនិយោគហិរញ្ញវត្ថុយ៉ាងច្រើន ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាកម្រិតខ្ពស់ និងធនធានមនុស្សដែលមានជំនាញពិតប្រាកដ។
ការសិក្សានេះគឺជាការពិនិត្យប្រៀបធៀបឯកសារគោលនយោបាយ និងយុទ្ធសាស្ត្ររបស់រដ្ឋាភិបាលប្រទេសថៃ ចិន និងបណ្តាប្រទេសនៅអឺរ៉ុប ដោយមិនមានទិន្នន័យពិសោធន៍ផ្ទាល់នោះទេ។ ដោយសារប្រទេសថៃមានបរិបទភូមិសាស្ត្រ អាកាសធាតុ និងវិស័យកសិកម្មស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជា ទិន្នន័យនេះមានតម្លៃ និងភាពពាក់ព័ន្ធខ្ពស់សម្រាប់ការរៀបចំគោលនយោបាយនៅកម្ពុជា ទោះបីជាកម្ពុជាអាចមានកម្រិតខុសគ្នានៃការត្រៀមខ្លួនផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា និងទុនវិនិយោគក៏ដោយ។
គំរូសេដ្ឋកិច្ច BCG នេះពិតជាមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការកែច្នៃកាកសំណល់កសិកម្មឱ្យទៅជាថាមពល និងការអភិវឌ្ឍន៍ដោយចីរភាព។
ជារួម ការអនុវត្តគំរូនេះទាមទារឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបង្កើតយន្តការលើកទឹកចិត្តច្បាស់លាស់ និងជំរុញកិច្ចសហការរវាងសាកលវិទ្យាល័យនិងវិស័យឯកជន ដើម្បីប្រែក្លាយបញ្ហាកាកសំណល់ទៅជាឱកាសសេដ្ឋកិច្ច។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Bio-Circular Green (BCG) Economy (សេដ្ឋកិច្ចជីវសាស្រ្ត-ចរន្ត-បៃតង) | ជាគំរូសេដ្ឋកិច្ចដែលរួមបញ្ចូលផ្នែកបីគឺ ការប្រើប្រាស់ធនធានជីវសាស្រ្ត (Bio) ការកែច្នៃប្រើប្រាស់ឡើងវិញឱ្យអស់លទ្ធភាពដោយគ្មានកាកសំណល់ (Circular) និងការអភិវឌ្ឍដោយមិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន (Green) ដើម្បីបង្កើតកំណើនសេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយចីរភាព។ | ដូចជាការដាំដើមឈើហូបផ្លែ ដែលយើងហូបផ្លែ (Bio) យកសម្បកទៅធ្វើជី (Circular) និងរក្សាដើមឈើឱ្យផ្តល់ម្លប់ដល់បរិស្ថាន (Green)។ |
| Biorefinery (រោងចក្រចម្រាញ់ជីវសាស្រ្ត) | ជារោងចក្រដែលប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាដើម្បីបំប្លែងរុក្ខជាតិ កាកសំណល់កសិកម្ម ឬជីវម៉ាសផ្សេងៗ ឱ្យទៅជាផលិតផលមានតម្លៃ ដូចជា ជីវឥន្ធនៈ ថាមពល ផ្លាស្ទិកជីវសាស្រ្ត និងសារធាតុគីមីផ្សេងៗ ជាជាងទុកឱ្យរលួយចោលទទេៗ។ | ដូចជារោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងកាតដែរ ប៉ុន្តែជំនួសឱ្យការប្រើប្រាស់ប្រេងពីក្រោមដី គេប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិ ឬកាកសំណល់កសិកម្មមកចម្រាញ់វិញ។ |
| Life Cycle Assessment (LCA) (ការវាយតម្លៃវដ្តជីវិត) | ជាវិធីសាស្ត្រមួយសម្រាប់វាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់បរិស្ថាននៃផលិតផលណាមួយ ដោយគិតរាប់បញ្ចូលតាំងពីការទាញយកវត្ថុធាតុដើម ការផលិត ការប្រើប្រាស់ រហូតដល់ការបោះចោលឬកែច្នៃឡើងវិញនៅពេលវាអស់អាយុកាល។ | ដូចជាការតាមដានប្រវត្តិរូបរបស់មនុស្សម្នាក់តាំងពីកើតរហូតដល់ស្លាប់ ដើម្បីមើលថាគាត់បានធ្វើសកម្មភាពអ្វីខ្លះដែលប៉ះពាល់ដល់សង្គមអ្នកជុំវិញខ្លួន។ |
| Material Flow Analysis (MFA) (ការវិភាគលំហូរវត្ថុធាតុ) | ជាការសិក្សាគណនាពីលំហូរនៃធនធាននិងសម្ភារៈនានាដែលចូល ឆ្លងកាត់ និងចេញពីប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច ឬឧស្សាហកម្មណាមួយ ដើម្បីស្វែងរកកន្លែងដែលមានការខ្ជះខ្ជាយ និងបង្កើនប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ធនធានទាំងនោះឡើងវិញ។ | ដូចជាការគូសផែនទីបំពង់ទឹកនៅក្នុងផ្ទះ ដើម្បីរកមើលថាតើទឹកហូរទៅណាខ្លះ និងមានលេចធ្លាយត្រង់ណាដែលអាចយកមកប្រើប្រាស់ឡើងវិញបាន។ |
| Biocatalysts (សារធាតុពន្លឿនប្រតិកម្មជីវសាស្រ្ត) | ជាអង់ស៊ីមឬអតិសុខុមប្រាណដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅក្នុងដំណើរការផលិតកម្មដើម្បីពន្លឿនប្រតិកម្មគីមី ជួយឱ្យការបំប្លែងវត្ថុធាតុដើមទៅជាផលិតផលជីវសាស្រ្តប្រព្រឹត្តទៅបានលឿននិងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ដោយមិនត្រូវការសីតុណ្ហភាពក្តៅខ្លាំង។ | ដូចជាការប្រើមេដំបែដើម្បីធ្វើឱ្យម្សៅនំប៉័ងឆាប់ឡើងប៉ោងលឿន ដោយមិនចាំបាច់រង់ចាំយូរ។ |
| Industrial Symbiosis (ភាពសហជីវិតនៃឧស្សាហកម្ម) | ជាការសហការគ្នារវាងរោងចក្រឬក្រុមហ៊ុនផ្សេងៗគ្នា ដោយយកកាកសំណល់ ឬអនុផលរបស់រោងចក្រមួយ ទៅធ្វើជាវត្ថុធាតុដើមសម្រាប់រោងចក្រមួយទៀត ដើម្បីកាត់បន្ថយការបោះចោលនិងកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិត។ | ដូចជាជាងឈើដែលយកកម្ទេចឈើដែលសល់ពីការធ្វើតុទូ ទៅលក់ឱ្យអ្នកធ្វើធ្យូងអនាម័យ ដើម្បីកុំឱ្យមានការខ្ជះខ្ជាយ។ |
| Carbon Neutrality (អព្យាក្រឹតភាពកាបូន) | ជាស្ថានភាពដែលបរិមាណឧស្ម័នកាបូនិក (CO2) ដែលត្រូវបានបញ្ចេញទៅក្នុងបរិយាកាស មានតុល្យភាពស្មើគ្នាជាមួយនឹងបរិមាណកាបូនដែលត្រូវបានស្រូបយកមកវិញ (ឧទាហរណ៍ តាមរយៈការដាំដើមឈើ ឬបច្ចេកវិទ្យាចាប់យកកាបូន)។ | ដូចជាការរកប្រាក់ចំណូលនិងការចំណាយស្មើគ្នា ធ្វើឱ្យតុល្យភាពសាច់ប្រាក់ប្រចាំខែមិនមានការជាប់បំណុល។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
