បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវពីផលប៉ះពាល់នៃការផ្លាស់ប្តូរទៅរកប្រព័ន្ធកសិរុក្ខកម្មកាហ្វេ (Agroforestry coffee systems) លើនិរន្តរភាពនៃជីវភាពរស់នៅរបស់កសិករខ្នាតតូចនៅក្នុងតំបន់អភិរក្សធម្មជាតិ Cerro de Kuskawás ប្រទេសនីការ៉ាហ្គា ធៀបនឹងការដាំដុះដំណាំប្រពៃណី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រុះ (Mixed-methods) ដោយពឹងផ្អែកលើឧបករណ៍វាយតម្លៃសមិទ្ធផលកសិអេកូឡូស៊ី TAPE (Tool for Agroecology Performance Evaluation) របស់អង្គការ FAO។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Agriculture (Maize and Beans) កសិកម្មប្រពៃណី (ការដាំពោត និងសណ្តែក) |
មានហានិភ័យហិរញ្ញវត្ថុទាបក្នុងការចាប់ផ្តើម និងធានាបាននូវសន្តិសុខស្បៀងប្រចាំថ្ងៃសម្រាប់គ្រួសារកសិករ។ វាក៏មិនសូវពឹងផ្អែកទៅលើក្រុមហ៊ុនខាងក្រៅផងដែរ។ | ផ្តល់ទិន្នផលនិងប្រាក់ចំណូលទាបបំផុត ព្រមទាំងងាយរងគ្រោះដោយសារការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមីធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សុខភាពដីយ៉ាងខ្លាំង។ | មានអត្រាផលិតភាពទាបបំផុត និងត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ថាគ្មាននិរន្តរភាព (Unsustainable) ក្នុងការប្រើប្រាស់ថ្នាំកសិកម្ម។ |
| Established Agroforestry with Private Support (EXPASA) កសិរុក្ខកម្មពេញវ័យដែលមានការគាំទ្រពីក្រុមហ៊ុនឯកជន (EXPASA) |
មានផលិតភាពខ្ពស់ និងទទួលបានប្រាក់ចំណូលច្រើនតាមរយៈការចូលទីផ្សារដែលមានតម្លៃខ្ពស់។ ធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវជីវចម្រុះ សុខភាពដី និងផ្តល់អំណាចដល់ស្ត្រី។ | បង្កើតការពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំង (Dependency) ទៅលើក្រុមហ៊ុនម៉ៅការសម្រាប់ការផ្គត់ផ្គង់បច្ចេកទេស និងទីផ្សារ ដែលធ្វើឱ្យកសិករខ្វះស្វ័យភាពក្នុងការសម្រេចចិត្ត។ | ទទួលបានពិន្ទុខ្ពស់បំផុតលើផលិតភាពក្នុងមួយហិកតា និងមានសន្ទស្សន៍អំណាចស្ត្រីកម្រិតល្អ (Desirable WEAI) ព្រមទាំងតម្លៃបន្ថែមសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់។ |
| Established Agroforestry without EXPASA (Independent/NGO) កសិរុក្ខកម្មពេញវ័យឯករាជ្យ (គ្មានការគាំទ្រពី EXPASA) |
មានភាពសម្បូរបែបនៃដំណាំខ្ពស់បំផុត និងមិនមានការពឹងផ្អែកខ្លាំងលើក្រុមហ៊ុនឯកជន។ សុខភាពដីល្អប្រសើរដោយសារមិនប្រើប្រាស់ធាតុចូលគីមី។ | ផលិតភាពកាហ្វេទាបជាងប្រព័ន្ធដែលមានការគាំទ្រពីក្រុមហ៊ុន និងជួបប្រទះការលំបាកក្នុងការស្វែងរកទីផ្សារដែលមានតម្លៃខ្ពស់ដោយខ្លួនឯង។ | មានភាពសម្បូរបែបនៃរបបអាហារខ្ពស់ជាងគេ (Highest dietary diversity) និងពិន្ទុជីវចម្រុះក្នុងកសិដ្ឋានល្អប្រសើរ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់ប្រព័ន្ធកសិរុក្ខកម្មទាមទារនូវការវិនិយោគដើមខ្ពស់ កម្លាំងពលកម្មច្រើន និងចំណេះដឹងបច្ចេកទេសជំនាញ ដែលជាឧបសគ្គចម្បងសម្រាប់កសិករខ្នាតតូច។
ការសិក្សានេះធ្វើឡើងតែនៅក្នុងតំបន់ទ្រនាប់នៃតំបន់អភិរក្ស Cerro de Kuskawás ប្រទេសនីការ៉ាហ្គា ដោយជ្រើសរើសកសិករខ្នាតតូចត្រឹមតែ ១៥នាក់ តាមបែបចេតនា (Purposive Sampling) ដែលមិនតំណាងឱ្យកសិករទូទាំងប្រទេសឡើយ។ ភាគច្រើននៃទិន្នន័យត្រូវបានដកស្រង់ពីក្រុមដែលស្ថិតក្រោមគម្រោងគាំទ្ររបស់ក្រុមហ៊ុនឯកជនតែមួយ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ចំណុចនេះមានសារៈសំខាន់ ព្រោះគម្រោងកសិកម្មតាមកិច្ចសន្យា (Contract Farming) នៅកម្ពុជាអាចមានលក្ខណៈខុសប្លែកគ្នាទាំងផ្នែកច្បាប់ វប្បធម៌ជនជាតិដើមភាគតិច និងរចនាសម្ព័ន្ធដីធ្លី។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃ TAPE និងគំរូនៃការផ្លាស់ប្តូរទៅរកកសិរុក្ខកម្មនេះ គឺមានសារៈប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការតម្រង់ទិសវិស័យកសិកម្មឱ្យមាននិរន្តរភាព។
ការយកក្របខ័ណ្ឌវាយតម្លៃពហុវិមាត្រមកអនុវត្ត អាចជួយអ្នកបង្កើតគោលនយោបាយកម្ពុជាធានាបានថា អន្តរាគមន៍កសិកម្មពិតជាផ្តល់ប្រយោជន៍ដល់កសិករខ្នាតតូច ទាំងលើផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងបរិស្ថានយ៉ាងពិតប្រាកដ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Agroforestry | ជាប្រព័ន្ធកសិកម្មមួយដែលរួមបញ្ចូលការដាំដុះដើមឈើធំៗ ឬឈើហូបផ្លែ ទៅក្នុងចម្ការដំណាំ ឬកន្លែងចិញ្ចឹមសត្វ ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ទៅវិញទៅមកលើផ្នែកបរិស្ថាន និងសេដ្ឋកិច្ច ដូចជាការរក្សាសំណើមដី ការកែលម្អសុខភាពដី និងការផ្តល់ម្លប់។ | ដូចជាការបង្កើត "ព្រៃសិប្បនិម្មិត" តូចមួយនៅក្នុងចម្ការ ដែលមានទាំងដើមឈើធំផ្តល់ម្លប់ និងដំណាំដែលយើងអាចប្រមូលផលបានក្នុងពេលតែមួយ។ |
| Tool for Agroecology Performance Evaluation (TAPE) | ជាឧបករណ៍វាយតម្លៃមួយបង្កើតឡើងដោយអង្គការស្បៀងអាហារនិងកសិកម្មសហប្រជាជាតិ (FAO) សម្រាប់វាស់ស្ទង់កម្រិតភាពជោគជ័យនិងនិរន្តរភាពនៃការធ្វើកសិអេកូឡូស៊ី ដោយផ្អែកលើវិមាត្រចំនួន៥ គឺ សេដ្ឋកិច្ច សង្គម បរិស្ថាន សុខភាព/អាហារូបត្ថម្ភ និងអភិបាលកិច្ច។ | ប្រៀបបាននឹងសៀវភៅកត់ពិន្ទុសុខភាពប្រចាំឆ្នាំរបស់កសិដ្ឋាន ដែលប្រាប់យើងថាវាមានសុខភាពល្អកម្រិតណាទាំងលើដី មនុស្ស និងប្រាក់ចំណូល។ |
| Outgrowers scheme | ជាទម្រង់នៃកសិកម្មតាមកិច្ចសន្យា ដែលក្រុមហ៊ុនឯកជនធំៗផ្តល់ការគាំទ្រផ្នែកបច្ចេកទេស ពូជដំណាំ និងធាតុចូលនានាដល់កសិករខ្នាតតូច ជាថ្នូរនឹងការទិញយកទិន្នផលមកវិញតាមលក្ខខណ្ឌនិងតម្លៃដែលបានព្រមព្រៀងគ្នាជាមុន។ | ដូចជាការខ្ចីទុននិងបច្ចេកទេសគេមករកស៊ីកសិកម្ម តែយើងជាប់កាតព្វកិច្ចត្រូវលក់ទំនិញដែលផលិតបានទៅឱ្យម្ចាស់បំណុលនោះវិញ។ |
| Characterization of Agroecological Transition (CAET) | ជាជំហានទី១នៃឧបករណ៍វាយតម្លៃ TAPE ដែលប្រើប្រាស់ដើម្បីវាស់ស្ទង់មើលថាតើកសិដ្ឋានមួយបានប្រែក្លាយខ្លួនពីការធ្វើកសិកម្មបែបគីមីប្រពៃណី មកជាកសិកម្មដែលស្របតាមគោលការណ៍អេកូឡូស៊ីបានកម្រិតណា។ | ដូចជាការវាស់កម្ពស់ដើមឈើ ដើម្បីដឹងថាវាលូតលាស់ចេញពីកូនសំណាបបានចម្ងាយប៉ុណ្ណាហើយនៅលើមាគ៌ាឆ្ពោះទៅកាន់ភាពធំពេញវ័យ។ |
| Women’s Empowerment in Agriculture Index (WEAI) | ជាសូចនាករសម្រាប់វាស់ស្ទង់កម្រិតអំណាចនិងការចូលរួមសម្រេចចិត្តរបស់ស្ត្រីនៅក្នុងសកម្មភាពកសិកម្ម ដូចជាការសម្រេចចិត្តលើការដាំដុះ ការគ្រប់គ្រងធនធាន និងការចាយវាយប្រាក់ចំណូលក្នុងគ្រួសារ។ | ដូចជាការដាក់ពិន្ទុទៅលើ "សិទ្ធិបញ្ចេញមតិ" របស់ម្តាយឬស្ត្រីនៅក្នុងគ្រួសារ ពេលមានការសម្រេចចិត្តទិញឬលក់របស់របរអ្វីមួយក្នុងផ្ទះ។ |
| Gini-Simpson index of diversity | ជារូបមន្តគណិតវិទ្យាប្រើសម្រាប់វាស់ស្ទង់ភាពចម្រុះនៃពូជដំណាំ និងសត្វនៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីមួយ។ សន្ទស្សន៍នេះបង្ហាញពីប្រូបាប៊ីលីតេដែលប្រភេទសត្វឬរុក្ខជាតិពីរដែលយើងជ្រើសរើសដោយចៃដន្យជារបស់ប្រភេទខុសគ្នា។ | ដូចជាការលូកដៃចាប់ស្ករគ្រាប់ក្នុងក្រឡ បើសិនជាចាប់២ដងបានពណ៌ខុសគ្នាជានិច្ច នោះមានន័យថាស្ករគ្រាប់នោះមានច្រើនពណ៌ចម្រុះគ្នាខ្លាំង (សន្ទស្សន៍ខ្ពស់)។ |
| Agricultural biodiversity | គឺជាភាពចម្រុះនិងភាពសម្បូរបែបនៃរុក្ខជាតិ សត្វ និងមីក្រូសរីរាង្គដែលមានវត្តមាននិងត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅក្នុងប្រព័ន្ធកសិកម្ម ដែលជួយរក្សាលំនឹងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនិងផ្តល់ភាពធន់នឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ | ប្រៀបបាននឹងការមានសមាជិកក្រុមការងារដែលមានជំនាញផ្សេងៗគ្នាជាច្រើន ដែលជួយឱ្យក្រុមទាំងមូលរឹងមាំនិងងាយស្រួលដោះស្រាយបញ្ហាចម្រុះ។ |
| Monoculture | ជាទម្រង់កសិកម្មដែលពឹងផ្អែកលើការដាំដុះដំណាំតែមួយប្រភេទលើផ្ទៃដីដ៏ធំ ដែលងាយនឹងធ្វើឱ្យដីបាត់បង់ជីវជាតិ និងងាយរងគ្រោះដោយសារសត្វល្អិតចង្រៃផ្ទុះឡើងក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ។ | ដូចជាការញ៉ាំម្ហូបតែមួយមុខដដែលៗរៀងរាល់ថ្ងៃ ដែលយូរៗទៅធ្វើឱ្យរាងកាយខ្វះជីវជាតិសព្វមុខនិងងាយមានជំងឺសោចសងខាង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
