បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះរំលេចអំពីបញ្ហានៃការគំរាមកំហែងដល់ភាពចម្រុះនៃសត្វព្រៃ ដោយសារតែនគរូបនីយកម្ម និងការបំពុលបរិស្ថាននៅក្នុងតំបន់បរិវេណសាកលវិទ្យាល័យកសិសាស្រ្ត (Kasetsart University) សាខាស្រីរាជា ប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្រ្តចម្រុះដើម្បីប្រមូលទិន្នន័យ និងធ្វើជំរឿនសត្វព្រៃនៅក្នុងព្រៃរបោះចម្រុះដែលកំពុងលូតលាស់ជាថ្មី (Secondary mixed-deciduous forest)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Permanent roadside counts / Direct observation ការរាប់សត្វតាមដងផ្លូវអចិន្ត្រៃយ៍ / ការសង្កេតផ្ទាល់ |
មានភាពសាមញ្ញ ចំណាយតិច និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកត់ត្រាសត្វដែលសកម្មនៅពេលថ្ងៃ ជាពិសេសសត្វស្លាប។ | ទាមទារអ្នកសង្កេតដែលមានជំនាញច្បាស់លាស់ ហើយងាយនឹងមើលរំលងសត្វដែលពូកែលាក់ខ្លួន ឬសត្វដែលរកស៊ីនៅពេលយប់។ | ជួយដល់ការកត់ត្រាសត្វស្លាបបានចំនួន ១២៨ ប្រភេទ និងការកត់ត្រាសត្វព្រៃសកម្មពេលថ្ងៃដទៃទៀត។ |
| Live traps and Pitfall traps ការប្រើប្រាស់អន្ទាក់រស់ និងអន្ទាក់រណ្តៅ |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការចាប់សត្វឆ្អឹងកងតូចៗ (ថលជលិក ល្មូន និងថនិកសត្វតូចៗ) ដោយសុវត្ថិភាពដើម្បីធ្វើការកំណត់អត្តសញ្ញាណបានច្បាស់លាស់។ | ត្រូវការកម្លាំងពលកម្មច្រើនដើម្បីតាមដានពិនិត្យអន្ទាក់យ៉ាងហោចណាស់ ២ ដងក្នុងមួយថ្ងៃ និងមានវិសាលភាពគ្របដណ្តប់ទីតាំងបានតូច។ | បានរកឃើញសត្វថលជលិក ១០ ប្រភេទ សត្វល្មូន ១៣ ប្រភេទ និងថនិកសត្វតូចៗមួយចំនួន។ |
| Automatic camera traps ការបំពាក់ម៉ាស៊ីនថតស្វ័យប្រវត្តិ |
អាចប្រតិបត្តិការបាន ២៤ ម៉ោងដោយមិនរំខានដល់សត្វព្រៃ និងមានប្រសិទ្ធភាពបំផុតសម្រាប់ថតសត្វថនិកសត្វដែលកម្រចេញមុខ ឬសត្វរកស៊ីពេលយប់។ | ឧបករណ៍មានតម្លៃថ្លៃ ងាយរងការខូចខាត ឬបាត់បង់ និងអាស្រ័យទៅលើការជ្រើសរើសទីតាំងបំពាក់ (ឧទាហរណ៍តាមប្រភពទឹក ឬដើមឈើមានផ្លែ)។ | ថតបានរូបភាពថនិកសត្វរស់នៅតាមដីទំហំតូចទៅមធ្យម ដូចជា សត្វសំពោច និងសត្វស្វា (Macaca fascicularis)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការប្តេជ្ញាចិត្តរយៈពេលយូរ (ជាង ២ ឆ្នាំ) ព្រមទាំងការវិនិយោគលើឧបករណ៍ស្រាវជ្រាវទីវាល និងជំនាញក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណសត្វព្រៃ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ព្រៃរបោះចម្រុះក្នុងបរិវេណសាកលវិទ្យាល័យ Si Racha ដែលហ៊ុំព័ទ្ធដោយរោងចក្រចម្រាញ់ប្រេង និងតំបន់ឧស្សាហកម្ម Lam Chabang ក្នុងប្រទេសថៃ។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដែលរងការរំខានខ្លាំងពីនគរូបនីយកម្ម និងការបំពុល ដែលមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងការយល់ដឹងពីផលប៉ះពាល់នៃការអភិវឌ្ឍទីក្រុងទៅលើជីវចម្រុះក្នុងស្រុក។
វិធីសាស្ត្រអង្កេតចម្រុះនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់ការវាយតម្លៃ និងតាមដានជីវចម្រុះនៅក្នុងតំបន់ទីក្រុង និងជាយក្រុងនៃប្រទេសកម្ពុជាដែលកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។
ជារួម ការសិក្សានេះផ្តល់ជាគំរូដ៏ល្អមួយសម្រាប់ការរៀបចំផែនការអភិរក្សជីវចម្រុះនៅក្នុងតំបន់ដែលមានការអភិវឌ្ឍន៍ខ្ពស់ ដើម្បីធានាបាននូវតុល្យភាពរវាងនគរូបនីយកម្ម និងនិរន្តរភាពបរិស្ថាននៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Fragmented habitat (ជម្រកដែលត្រូវបែងចែកជាកង់ៗ) | ការបំបែកទីជម្រកធម្មជាតិធំៗឱ្យទៅជាបំណែកតូចៗ និងដាច់ពីគ្នា ដែលច្រើនតែបណ្តាលមកពីការអភិវឌ្ឍរបស់មនុស្សដូចជា ការសាងសង់ផ្លូវថ្នល់ ទីក្រុង ឬតំបន់ឧស្សាហកម្ម ដែលធ្វើឱ្យសត្វពិបាកក្នុងការធ្វើដំណើររកចំណី ឬបន្តពូជ។ | ដូចជាការយកកន្ត្រៃកាត់រូបថតធំមួយជាបំណែកតូចៗ ធ្វើឱ្យរូបភាពនោះលែងពេញលេញ និងមើលលែងសូវយល់។ |
| Local extinction / Extirpated (ការផុតពូជក្នុងតំបន់) | ស្ថានភាពដែលប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិណាមួយបានបាត់បង់ និងលែងមានវត្តមាននៅក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ណាមួយ (ឧទាហរណ៍ ក្នុងបរិវេណសាលា) ប៉ុន្តែពួកវានៅតែមានរស់រានមានជីវិតនៅកន្លែងផ្សេងទៀតនៅលើពិភពលោក។ | ដូចជាទំនិញមួយប្រភេទដែលឈប់លក់នៅក្នុងផ្សារក្បែរផ្ទះរបស់អ្នក ប៉ុន្តែអ្នកនៅតែអាចរកទិញវាបាននៅផ្សារធំក្នុងទីក្រុង។ |
| Indicator species (ប្រភេទសត្វចង្អុលបង្ហាញ) | ប្រភេទសត្វដែលងាយរងគ្រោះពីការប្រែប្រួលបរិស្ថាន ដែលវត្តមាន អវត្តមាន ឬភាពសម្បូរបែបរបស់ពួកវាអាចត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ដើម្បីវាយតម្លៃពីស្ថានភាពសុខភាពទូទៅនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនៅក្នុងតំបន់នោះ។ | ដូចជាឧបករណ៍វាស់កម្តៅដែលប្រាប់យើងថាតើខ្លួនប្រាណយើងកំពុងក្តៅខ្លួន ឬមានសុខភាពធម្មតា។ |
| Pitfall traps (អន្ទាក់រណ្តៅ) | វិធីសាស្រ្តចាប់សត្វសម្រាប់គោលបំណងស្រាវជ្រាវ ដោយការកាយដីកប់ធុង ឬកំប៉ុងឱ្យស្មើផ្ទៃដី ដើម្បីឱ្យសត្វល្អិត ឬសត្វឆ្អឹងកងតូចៗរស់លើដី (ដូចជាកង្កែប ជីងចក់) ដើរធ្លាក់ចូលដោយចៃដន្យ ហើយមិនអាចឡើងមកវិញបាន។ | ដូចជាការជីករណ្តៅលាក់អន្ទាក់ក្នុងរឿងព្រេងនិទាន ដើម្បីចាប់សត្វព្រៃដែលដើរដោយមិនប្រុងប្រយ័ត្ន។ |
| Camera traps (ម៉ាស៊ីនថតស្វ័យប្រវត្តិ) | កាមេរ៉ាដែលបំពាក់សេនស័រចាប់សញ្ញាកម្តៅ និងចលនា ដែលត្រូវបានចងភ្ជាប់នឹងដើមឈើដើម្បីថតរូបសត្វព្រៃដោយស្វ័យប្រវត្តិនៅពេលពួកវាដើរកាត់ ដោយមិនរំខានដល់សកម្មភាពធម្មជាតិរបស់ពួកវា។ | ដូចជាកាមេរ៉ាសុវត្ថិភាព (CCTV) ដែលចាប់ផ្តើមថតវីដេអូដោយស្វ័យប្រវត្តិនៅពេលមានចោរដើរកាត់មុខផ្ទះ។ |
| Carrying capacity (សមត្ថភាពទ្រទ្រង់នៃជម្រក) | ចំនួនអតិបរមានៃបុគ្គលក្នុងប្រភេទសត្វណាមួយ ដែលបរិស្ថាន ឬទីជម្រកមួយអាចទ្រទ្រង់ និងផ្គត់ផ្គង់ធនធាន (ចំណី ទឹក កន្លែងរស់នៅ) បានជារៀងរហូតដោយមិនធ្វើឱ្យខូចខាតដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនោះ។ | ដូចជាចំណុះអតិបរមានៃរថយន្តក្រុងមួយ ប្រសិនបើផ្ទុកមនុស្សលើសចំណុះ រថយន្តនឹងចង្អៀតពិបាកដកដង្ហើម ហើយអាចនឹងខូចខាត។ |
| Secondary mixed-deciduous forest (ព្រៃរបោះចម្រុះកំពុងលូតលាស់ថ្មី) | ព្រៃឈើដែលដុះលូតលាស់ឡើងវិញតាមធម្មជាតិ បន្ទាប់ពីព្រៃដើមត្រូវបានកាប់បំផ្លាញ ឬរងការរំខានខ្លាំង ដោយប្រភេទឈើភាគច្រើននៅក្នុងព្រៃនេះតែងតែជ្រុះស្លឹកនៅរដូវប្រាំង។ | ដូចជាសក់ដែលដុះចេញមកវិញបណ្តើរៗ បន្ទាប់ពីយើងបានកោរសក់រហូតដល់ទំពែក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
