បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងតាមដាន និងវាយតម្លៃកម្រិតអង់ស៊ីមកូលីនអេស្តេរ៉ាស (Cholinesterase) នៅក្នុងឈាមរបស់កសិករដាំកប្បាស ដែលងាយរងគ្រោះពីការពុលដោយសារការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត (ជាពិសេសពពួក Organophosphate និង Carbamate) នៅក្នុងខេត្តសុខោទ័យ ប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយការប្រមូលសំណាកឈាមពីកសិករដាំកប្បាស ដើម្បីយកមកវិភាគរកកម្រិតអង់ស៊ីម និងប្រៀបធៀបទិន្នន័យតាមដំណាក់កាលចំនួន ៤ ផ្សេងគ្នានៃរដូវដាំដុះ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Colorimetric Method (Spectrophotometry - Biggs et al., 1958) វិធីសាស្ត្រវាស់កម្រិតពន្លឺ និងពណ៌ (Colorimetric Method) ដើម្បីរកកម្រិតអង់ស៊ីម |
ផ្តល់លទ្ធផលច្បាស់លាស់ និងអាចវាស់កម្រិតសកម្មភាពរបស់អង់ស៊ីម Cholinesterase ក្នុងឈាមបានយ៉ាងសុក្រឹតតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រ។ | ទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ស្មុគស្មាញ (Spectrophotometer) សារធាតុគីមីច្រើន និងទាមទារអ្នកជំនាញបច្ចេកទេសក្នុងការអនុវត្ត។ | រកឃើញថាកម្រិតអង់ស៊ីមបានធ្លាក់ចុះជាលំដាប់ពី ៧២.២ មក ៥៧.០០ ChE units ក្នុងកំឡុងពេលរដូវដាំដុះ។ |
| Questionnaire and Interview Method វិធីសាស្ត្រប្រមូលទិន្នន័យតាមរយៈកម្រងសំណួរ និងការសម្ភាសន៍ |
ងាយស្រួលអនុវត្ត ចំណាយតិច និងជួយឲ្យយល់យ៉ាងច្បាស់ពីប្រវត្តិ ប្រភេទថ្នាំ និងទម្លាប់នៃការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតរបស់កសិករ។ | អាចមានភាពលំអៀងដោយសារការចងចាំរបស់កសិករ (Recall bias) និងមិនអាចបញ្ជាក់ពីកម្រិតពុលក្នុងរាងកាយដោយផ្ទាល់បានទេ។ | បានកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងចងក្រងប្រវត្តិការប្រើប្រាស់ថ្នាំពុលក្នុងរដូវដាំដុះកប្បាសជា ៤ ដំណាក់កាលផ្សេងគ្នា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍គីមីកម្រិតមធ្យម សារធាតុគីមីជាក់លាក់ដើម្បីវិភាគឈាម និងធនធានមនុស្សដែលមានជំនាញ។
ការសិក្សានេះធ្វើឡើងនៅខេត្តសុខោទ័យ ប្រទេសថៃ តាំងពីឆ្នាំ ១៩៨៣ លើកសិករដាំកប្បាសតែ ២៣ នាក់ប៉ុណ្ណោះ ដែលជាទំហំសំណាកតូច និងហួសសម័យ។ ទោះជាយ៉ាងណា លក្ខខណ្ឌកសិកម្ម អាកាសធាតុ និងទម្លាប់ប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត (Organophosphates/Carbamates) ដោយមិនមានឧបករណ៍ការពារត្រឹមត្រូវ គឺស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងកសិករនៅប្រទេសកម្ពុជានាពេលបច្ចុប្បន្ន ដែលធ្វើឲ្យទិន្នន័យនេះនៅតែមានតម្លៃសម្រាប់ជាមូលដ្ឋានប្រៀបធៀប។
វិធីសាស្ត្រនៃការតាមដានកម្រិតអង់ស៊ីម Cholinesterase នេះ មានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អនៅក្នុងបរិបទវិស័យកសិកម្ម និងសុខភាពសាធារណៈនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការតាមដានអង់ស៊ីម Cholinesterase គឺជាឧបករណ៍ដ៏មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការព្រមានជាមុនពីហានិភ័យនៃការពុលថ្នាំកសិកម្មក្នុងរាងកាយ មុនពេលរោគសញ្ញាធ្ងន់ធ្ងរលេចឡើង ដែលកម្ពុជាគួរយកចិត្តទុកដាក់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Cholinesterase (កូលីនអេស្តេរ៉ាស / អង់ស៊ីម Cholinesterase) | ជាអង់ស៊ីមមួយប្រភេទដែលមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងនៅក្នុងប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទ ជួយបំបែកសារធាតុបញ្ជូនសរសៃប្រសាទ (Acetylcholine) ក្រោយពេលវាបញ្ជូនសាររួចរាល់ ដើម្បីកុំឱ្យសាច់ដុំកន្ត្រាក់ខ្លាំងពេក។ ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតមួយចំនួនចូលទៅរារាំងដំណើរការនេះ ដែលធ្វើឱ្យពុលដល់រាងកាយនិងប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទ។ | ដូចជាប៉ូលីសចរាចរណ៍ដែលជួយសម្រួលការកកស្ទះយានយន្តនៅតាមផ្លូវប្រសព្វ ប្រសិនបើគ្មានពួកគេទេ យានយន្តនឹងរត់បុកគ្នា ឬកកស្ទះពេញផ្លូវ។ |
| Organophosphate (អ័រហ្កាណូហ្វូស្វាត) | ជាក្រុមសារធាតុគីមីដែលមានជាតិពុលខ្លាំង ដែលគេនិយមប្រើប្រាស់ជាថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតក្នុងវិស័យកសិកម្ម។ វាសម្លាប់សត្វល្អិត (រួមទាំងអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់មនុស្ស) ដោយការចូលទៅទប់ស្កាត់ដំណើរការរបស់អង់ស៊ីម Cholinesterase យ៉ាងតឹងរ៉ឹង ធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទដំណើរការខុសប្រក្រតី និងអាចបណ្តាលឱ្យស្លាប់បាន។ | ដូចជាកាវដែលទៅបិទជាប់ឧបករណ៍បញ្ជាម៉ាស៊ីន ធ្វើឱ្យម៉ាស៊ីននោះដំណើរការរហូតទាល់តែគាំងឬខូច។ |
| Carbamate (កាបាម៉ែត) | ជាប្រភេទថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតមួយក្រុមទៀតដែលមានយន្តការបង្កការពុលស្រដៀងទៅនឹង Organophosphate ដែរ ពោលគឺវាទៅរារាំងអង់ស៊ីម Cholinesterase។ ប៉ុន្តែឥទ្ធិពលនៃការទប់ស្កាត់របស់វាមានរយៈពេលខ្លីជាង ហើយរាងកាយអាចងើបឡើងវិញលឿនជាង និងមានគ្រោះថ្នាក់តិចជាងបន្តិចបើធៀបនឹង Organophosphate។ | ដូចជាការដាក់សោរចាក់កង់ឡានបណ្តោះអាសន្ន ពេលដោះសោរចេញ ឡានអាចបរបានធម្មតាវិញ លឿនជាងការធ្វើឱ្យខូចម៉ាស៊ីនទាំងស្រុង។ |
| Spectrophotometer (ម៉ាស៊ីនវាស់កម្រិតពន្លឺ Spectrophotometer) | ជាឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ដែលប្រើសម្រាប់វាស់បរិមាណពន្លឺដែលឆ្លងកាត់សូលុយស្យុងគីមីណាមួយ។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ គេប្រើវាដើម្បីវាស់ការប្រែប្រួលពណ៌នៃឈាមបន្ទាប់ពីលាយជាមួយសារធាតុគីមី ដើម្បីកំណត់ពីកម្រិតសកម្មភាពរបស់អង់ស៊ីម Cholinesterase។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនស្កេនភ្នែកដើម្បីពិនិត្យមើលកម្រិតពណ៌ ដែលអាចប្រាប់បានថាសូលុយស្យុងនោះមានជាតិពុលកម្រិតណាទៅតាមភាពចាស់ឬខ្ចីនៃពណ៌ដែលវាអានបាន។ |
| Acetylcholine (អាសេទីលកូលីន) | ជាសារធាតុគីមីបញ្ជូនសរសៃប្រសាទ (Neurotransmitter) ដែលបញ្ជូនសញ្ញាពីកោសិកាសរសៃប្រសាទមួយទៅកាន់កោសិកាសាច់ដុំ ឬក្រពេញផ្សេងៗដើម្បីឱ្យពួកវាធ្វើចលនា ឬបញ្ចេញសកម្មភាព។ នៅពេលវាបំពេញតួនាទីរួច វានឹងត្រូវបំបែកចោល។ | ដូចជាអ្នករត់សំបុត្រដែលយកសារពីខួរក្បាលទៅបញ្ជាសាច់ដុំឱ្យកន្ត្រាក់ ឬធ្វើចលនា។ |
| Bromthymol blue (ប្រូមទីម៉ុល ប្ល៊ូ / សារធាតុចង្អុលបង្ហាញពណ៌) | ជាសារធាតុគីមីចង្អុលបង្ហាញ (Indicator) ដែលផ្លាស់ប្តូរពណ៌ទៅតាមកម្រិត pH (អាស៊ីត-បាស) នៃសូលុយស្យុង។ ក្នុងប្រតិកម្មពិសោធន៍នេះ វាប្តូរពណ៌ពីខៀវទៅលឿងនៅពេលដែល Acetylcholine ត្រូវបានបំបែកទៅជាអាស៊ីតអាសេទិក ដែលសបញ្ជាក់ពីកម្រិតសកម្មភាពរបស់អង់ស៊ីម។ | ដូចជាក្រដាសតេស្តកូវីដដែលអាចប្តូរពណ៌នៅពេលវាចាប់បានមេរោគ ឬប្រតិកម្មគីមីជាក់លាក់ណាមួយ។ |
| Calibration curve (ខ្សែកោងស្តង់ដារ ឬខ្សែកោងក្រិត) | ជាបន្ទាត់ក្រាហ្វិកនៅក្នុងការវិភាគគីមី ដែលបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងរវាងកំហាប់នៃសារធាតុដែលយើងដឹងបរិមាណមុន និងលទ្ធផលដែលម៉ាស៊ីនអានបាន (ដូចជាកម្រិតស្រូបពន្លឺ)។ គេប្រើវាជាធ្នាក់ ឬជាបន្ទាត់វាស់ ដើម្បីគណនារកកំហាប់នៃសារធាតុនៅក្នុងសំណាកឈាមដែលគេមិនទាន់ស្គាល់។ | ដូចជាការគូសបន្ទាត់កម្ពស់នៅលើជញ្ជាំងទុកជាមុន ដើម្បីងាយស្រួលផ្ទៀងផ្ទាត់មើលថាតើក្មេងម្នាក់ៗដែលមកឈរវាស់ មានកម្ពស់ប៉ុន្មានម៉ែត្រពិតប្រាកដ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
