បញ្ហា (The Problem)៖ បញ្ហាកង្វះថាមពលរ៉ាំរ៉ៃ (Chronic Energy Deficiency - CED) អំឡុងពេលមានផ្ទៃពោះ គឺជាកត្តាមួយដែលអាចបង្កើនហានិភ័យនៃការស្លាប់របស់មាតា និងទារក។ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងវិភាគកត្តាកំណត់នៃបញ្ហា CED លើស្ត្រីមានផ្ទៃពោះ ដើម្បីជួយដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះអាហារូបត្ថម្ភឱ្យបានទាន់ពេលវេលា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រអង្កេតវិភាគដោយមានអភិក្រមបែបកាត់ទទឹង (Cross-sectional approach) នៅមណ្ឌលសុខភាពចំនួន៤ ក្នុងស្រុក Lumajang ចន្លោះខែសីហាដល់កញ្ញា ឆ្នាំ២០២៣។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Bivariate Analysis (Chi-Square Test) ការវិភាគពីរអថេរ (Bivariate Analysis) ដោយប្រើតេស្ត Chi-Square |
អាចកំណត់ទំនាក់ទំនងដាច់ដោយឡែករវាងអថេរឯករាជ្យនីមួយៗ (ឧទាហរណ៍៖ អាយុ, កម្រិតវប្បធម៌) ជាមួយនឹងការកើតមានបញ្ហា CED បានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ ងាយស្រួលក្នុងការគណនា និងបកស្រាយទិន្នន័យបឋម។ | មិនអាចគ្រប់គ្រងអថេររំខាន (Confounding variables) ឬវាយតម្លៃពីឥទ្ធិពលរួមបញ្ចូលគ្នានៃកត្តាច្រើនក្នុងពេលតែមួយបានទេ។ | បានរកឃើញថាការអប់រំ ការមានផ្ទៃពោះ (Gravida) ចំនួនកូន គម្លាតនៃការមានផ្ទៃពោះ និងការគាំទ្រពីស្វាមី មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងសំខាន់ (p<0.05)។ |
| Multivariate Analysis (Logistic Regression) ការវិភាគពហុអថេរ (Multivariate Analysis) ដោយប្រើតំរែតំរង់ឡូជីស្ទិក |
អាចច្រោះរកកត្តាដែលជះឥទ្ធិពលខ្លាំងជាងគេបំផុត (Most dominant factor) ដោយពិចារណាលើអថេរដែលពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ក្នុងពេលតែមួយ។ | ទាមទារទំហំគំរូទិន្នន័យធំគ្រប់គ្រាន់ និងតម្រូវឱ្យមានការជ្រើសរើសអថេរដែលជាប់ទាក់ទងពីការវិភាគពីរអថេរជាមុន ទើបអាចដំណើរការបាន។ | បានរកឃើញថាស្ត្រីមានផ្ទៃពោះលើកដំបូង (Primigravida) គឺជាកត្តាចម្បងបំផុតដែលបង្កឱ្យមាន CED ក្នុងអត្រា ៦.៣១៤ ដងធៀបនឹងស្ត្រីធ្លាប់មានផ្ទៃពោះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការចំណាយធនធានមិនត្រូវបានបញ្ជាក់លម្អិតនៅក្នុងឯកសារនោះទេ ប៉ុន្តែការសិក្សានេះទាមទារធនធានមនុស្ស ឧបករណ៍វាស់ស្ទង់ជាក់លាក់ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យសុខាភិបាល។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងស្រុក Lumajang ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ដោយប្រើប្រាស់គំរូទិន្នន័យស្ត្រីមានផ្ទៃពោះចំនួន ១៩៤ នាក់។ ចំណុចខ្វះខាតធំមួយគឺទិន្នន័យទាក់ទងនឹងការគាំទ្រពីសង្គម (ឧទាហរណ៍ ការគាំទ្រពីស្វាមី និងគ្រូពេទ្យ) ត្រូវបានប្រមូលតាមរយៈការយល់ឃើញរបស់ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះតែម្ខាងប៉ុណ្ណោះ (Self-reporting bias) ដោយមិនមានការសាកសួរផ្ទាល់ទៅកាន់ស្វាមី ឬគ្រូពេទ្យនោះទេ។ នេះជារឿងសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះការវាយតម្លៃអន្តរាគមន៍សុខភាពនៅតាមសហគមន៍ជនបទ ទាមទារឱ្យមានការផ្ទៀងផ្ទាត់ព័ត៌មានពីភាគីពាក់ព័ន្ធច្រើនដើម្បីធានាបាននូវភាពសុក្រឹតនៃការស្រាវជ្រាវ។
ការរកឃើញ និងទ្រឹស្តីកែប្រែនៅក្នុងការសិក្សានេះ មានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការរៀបចំគោលនយោបាយ និងអន្តរាគមន៍សុខភាពមាតានៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការអនុវត្តលទ្ធផលស្រាវជ្រាវនេះតាមរយៈការពង្រឹងការអប់រំ និងការគាំទ្រពីគ្រួសារ នឹងជួយកាត់បន្ថយអត្រាកង្វះអាហារូបត្ថម្ភ និងមរណភាពមាតា-ទារកនៅកម្ពុជាបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Chronic Energy Deficiency (CED) | ស្ថានភាពកង្វះថាមពល ប្រូតេអ៊ីន និងជាតិដែករ៉ាំរ៉ៃនៅក្នុងរាងកាយម្តាយ ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សុខភាពទាំងម្តាយ និងរារាំងការលូតលាស់របស់ទារកក្នុងផ្ទៃ ដែលអាចឈានដល់ការស្លាប់។ | ដូចជារថយន្តដែលត្រូវបើកបរផ្លូវឆ្ងាយ ប៉ុន្តែមានសាំងនិងប្រេងម៉ាស៊ីនមិនគ្រប់គ្រាន់ជាប្រចាំ ធ្វើឱ្យម៉ាស៊ីនខូចខាតបន្តិចម្តងៗ។ |
| Primigravida | ស្ថានភាពស្ត្រីដែលកំពុងមានផ្ទៃពោះជាលើកដំបូងបំផុត ដែលរាងកាយរបស់គាត់មិនទាន់ធ្លាប់សម្របខ្លួនទៅនឹងការផ្តល់និងបែងចែកថាមពលសម្រាប់ការលូតលាស់របស់ទារកនៅឡើយ ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យងាយប្រឈមនឹងបញ្ហា CED។ | ដូចជាអ្នកដែលទើបតែហាត់រត់ម៉ារ៉ាតុងជាលើកដំបូង ដែលរាងកាយនិងកម្លាំងមិនទាន់ស៊ាំនឹងការតម្រូវឱ្យប្រើប្រាស់ថាមពលច្រើនបែបនេះ។ |
| LILA tape measurements | ការវាស់រង្វង់ដើមដៃ (Mid-Upper Arm Circumference) ដោយប្រើខ្សែម៉ែត្រពិសេស ដើម្បីវាយតម្លៃស្ថានភាពអាហារូបត្ថម្ភ និងកម្រិតជាតិខ្លាញ់/សាច់ដុំរបស់ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះ (បើទំហំ <២៣.៥ សង់ទីម៉ែត្រ គឺចាត់ទុកថាមានបញ្ហា CED)។ | ដូចជាការយកខ្សែម៉ែត្រទៅវាស់ទំហំគល់ឈើ ដើម្បីចង់ដឹងថាដើមឈើនោះមានជីជាតិគ្រប់គ្រាន់ឬក៏ស្គមស្គាំងខ្វះទឹក។ |
| Logistic regression test | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិ (ការវិភាគពហុអថេរ) ដែលប្រើដើម្បីវាយតម្លៃ និងទស្សន៍ទាយឱកាសនៃការកើតមានលទ្ធផលណាមួយ (ដូចជាការកើតមាន CED) ដោយផ្អែកលើកត្តាជំរុញជាច្រើនក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីស្វែងរកកត្តាដែលជះឥទ្ធិពលខ្លាំងជាងគេបំផុត។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់តម្រងច្រើនជាន់ដើម្បីច្រោះរកមើលថា តើកត្តាមួយណា (ឧទាហរណ៍៖ អាយុ, កម្រិតវប្បធម៌, ឬការគាំទ្រពីស្វាមី) ដែលពិតជាធ្វើឱ្យទឹកល្អក់ខ្លាំងជាងគេ។ |
| Intrauterine growth restriction (IUGR) | បញ្ហាដែលទារកក្នុងផ្ទៃមិនអាចលូតលាស់បានតាមទំហំ ឬទម្ងន់ស្តង់ដារ ដោយសារតែម្តាយមានកង្វះអាហារូបត្ថម្ភរ៉ាំរ៉ៃ ឬបញ្ហាសុខភាពផ្សេងៗកំឡុងពេលពពោះ ដែលកាត់ផ្តាច់ការផ្គត់ផ្គង់សារធាតុចិញ្ចឹមទៅកាន់ទារក។ | ដូចជាការដាំគ្រាប់ពូជនៅក្នុងផើងដែលតូចពេក និងខ្វះជី ដែលធ្វើឱ្យកូនរុក្ខជាតិមិនអាចធំធាត់បានពេញលេញតាមអាយុកាលពិតប្រាកដរបស់វា។ |
| Predisposing factors | កត្តាជំរុញ ឬកត្តាមូលដ្ឋានពីខាងក្នុងបុគ្គលម្នាក់ៗ (ដូចជា ចំណេះដឹង កម្រិតវប្បធម៌ អាយុ និងអាកប្បកិរិយា) ដែលត្រៀមខ្លួនរួចជាស្រេចក្នុងការធ្វើឱ្យពួកគេងាយនឹងទទួលយក ឬបដិសេធការអនុវត្តការថែទាំសុខភាពណាមួយ។ | ដូចជាគ្រឹះនៃផ្ទះ ប្រសិនបើគ្រឹះ (ចំណេះដឹង/ការអប់រំ) រឹងមាំ ការសាងសង់ជញ្ជាំងនិងដំបូល (ការជ្រើសរើសរបបអាហារត្រឹមត្រូវ) នឹងមានភាពងាយស្រួលនិងមិនងាយដួលរលំ។ |
| Parity | ចំនួនដងដែលស្ត្រីម្នាក់ធ្លាប់សម្រាលកូន (គិតត្រឹមកូនដែលរស់រានមានជីវិតពេលកើត) ដែលវាជះឥទ្ធិពលផ្ទាល់ដល់កម្រិតភាពហត់នឿយ ការបាត់បង់ជាតិដែក និងការស្តារឡើងវិញនៃសរីរាង្គបន្តពូជរបស់ម្តាយ។ | ដូចជាចំនួនដងដែលម៉ាស៊ីនមួយត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីផលិតរបស់អ្វីមួយ ដែលការប្រើកាន់តែច្រើនដង ទាមទារពេលវេលាថែទាំនិងការចាក់ប្រេងកាន់តែច្រើនទើបអាចដំណើរការល្អដូចដើម។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
