បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស៊ើបអង្កេតពីកត្តាដែលបណ្តាលឱ្យមានអត្រាមរណភាពមាតាខ្ពស់នៅក្នុងស្រុក Akatsi និង Keta នៃប្រទេសហ្គាណា ដោយផ្តោតជាពិសេសលើកង្វះធនធាន និងការពន្យារពេលបីយ៉ាងក្នុងការទទួលបានសេវាសម្រាលកូនប្រកបដោយសុវត្ថិភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ការរចនាការស្ទង់មតិបែបកាត់ទទឹង (Cross-sectional survey) ដោយប្រើបទសម្ភាសន៍មានរចនាសម្ព័ន្ធ ដើម្បីប្រមូលទិន្នន័យពីស្ត្រីក្នុងវ័យបន្តពូជចំនួន ៦.២៥០ នាក់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Skilled Delivery at Health Facility (Hospital/Clinic) ការសម្រាលកូននៅមូលដ្ឋានសុខាភិបាលជាមួយឆ្មបជំនាញ (មន្ទីរពេទ្យ/គ្លីនិក) |
ទទួលបានការថែទាំត្រឹមត្រូវ និងអាចសង្គ្រោះបន្ទាន់ (Emergency Obstetric Care) បានទាន់ពេលវេលានៅពេលមានផលវិបាក។ | ប្រឈមនឹងការពន្យារពេលដោយសារការរង់ចាំយូរ កង្វះបុគ្គលិក កង្វះបរិក្ខារ និងការធ្វើដំណើរឆ្ងាយ។ | ស្ត្រីត្រឹមតែ ៣៩,២% (Akatsi) និង ៥៣,៩% (Keta) ប៉ុណ្ណោះដែលបានសម្រាលកូននៅមន្ទីរពេទ្យក្នុងចម្ងាយ ៨ គីឡូម៉ែត្រ។ |
| Traditional Birth Attendants (TBA) / Home Delivery ការសម្រាលកូននៅផ្ទះដោយមានជំនួយពីឆ្មបបុរាណ ឬសាច់ញាតិ |
ងាយស្រួលទទួលបាននៅតាមសហគមន៍ដែលនៅដាច់ស្រយាល និងចំណាយតិចជាងការធ្វើដំណើរទៅមន្ទីរពេទ្យ។ | មិនមានជំនាញ និងបរិក្ខារពេទ្យគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីដោះស្រាយផលវិបាកធ្ងន់ធ្ងរ ដែលជាហេតុបង្កឱ្យមានអត្រាមរណភាពមាតាខ្ពស់។ | នៅតែមានការអនុវត្តច្រើន ដោយស្ត្រី ១៣,៣% នៅស្រុក Akatsi និង ៣,៩% នៅស្រុក Keta នៅតែបន្តប្រើប្រាស់សេវាឆ្មបបុរាណ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះសង្កត់ធ្ងន់លើតម្រូវការចាំបាច់នៃធនធានមនុស្ស (បុគ្គលិកពេទ្យជំនាញ) ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ (ផ្លូវថ្នល់) និងបរិក្ខារពេទ្យ សម្រាប់ការសម្រាលកូនប្រកបដោយសុវត្ថិភាព។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងស្រុក Akatsi និង Keta នៃតំបន់ Volta ប្រទេសហ្គាណា ដោយប្រមូលទិន្នន័យពីស្ត្រីចំនួន ៦.២៥០ នាក់ក្នុងវ័យបន្តពូជ (១៥-៤៩ ឆ្នាំ) ដែលមានកម្រិតអប់រំទាប និងប្រកបរបរកសិកម្ម ឬលក់ដូរ។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់ពីស្ថានភាពនៅតំបន់ជនបទ ដែលខ្វះខាតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។ វាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះតំបន់ជនបទជាច្រើននៅកម្ពុជាក៏ប្រឈមនឹងបញ្ហាស្រដៀងគ្នានេះដែរ ដូចជាការធ្វើដំណើរលំបាក និងកង្វះសេវាសុខាភិបាលនៅក្បែរផ្ទះ។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃតាមរយៈការប្រើប្រាស់គំរូ «ការពន្យារពេលទាំងបី (Three Delays Model)» គឺពិតជាមានប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងការអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការដោះស្រាយបញ្ហាមរណភាពមាតា តម្រូវឱ្យមានការសហការគ្នាលើសពីវិស័យសុខាភិបាល ដោយត្រូវរាប់បញ្ចូលទាំងការកែលម្អផ្លូវថ្នល់ ការរៀបចំមធ្យោបាយធ្វើដំណើរ និងការលើកកម្ពស់ការអប់រំរបស់ស្ត្រី។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Maternal Mortality Ratio (MMR) (អត្រាមរណភាពមាតា) | ជាសូចនាករស្ថិតិសម្រាប់វាស់ស្ទង់គុណភាពនៃប្រព័ន្ធថែទាំសុខភាព ដោយគណនាចំនួនម្តាយដែលស្លាប់ក្នុងអំឡុងពេលមានផ្ទៃពោះ ពេលសម្រាល ឬក្រោយពេលសម្រាលកូន ធៀបនឹងចំនួនទារកកើតរស់ ១០០,០០០ នាក់។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនអ្នកដំណើរដែលជួបគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ធៀបនឹងចំនួនអ្នកធ្វើដំណើររាប់សែននាក់ ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើប្រព័ន្ធផ្លូវថ្នល់នោះមានសុវត្ថិភាពកម្រិតណា។ |
| Emergency Obstetric Care (EmOC) (សេវាថែទាំសង្គ្រោះបន្ទាន់ផ្នែកសម្ភព) | ជាសំណុំនៃសេវាវេជ្ជសាស្ត្របន្ទាន់ដែលផ្តល់ដោយបុគ្គលិកជំនាញ ដើម្បីអន្តរាគមន៍និងព្យាបាលសង្គ្រោះជីវិតម្តាយនិងទារក នៅពេលមានផលវិបាកធ្ងន់ធ្ងរ (ដូចជាធ្លាក់ឈាមខ្លាំង ឬទារកពិបាកកើត)។ | ដូចជាក្រុមសង្គ្រោះបន្ទាន់ (Paramedics) ដែលប្រចាំការរង់ចាំជួយសង្គ្រោះភ្លាមៗនៅពេលមានគ្រោះថ្នាក់ធ្ងន់ធ្ងរ ដើម្បីការពារកុំឱ្យជនរងគ្រោះបាត់បង់ជីវិត។ |
| Three delayed models (គំរូនៃការពន្យារពេលទាំងបី) | ជាក្របខណ្ឌទ្រឹស្តីផ្នែកសុខភាពសាធារណៈដែលពន្យល់ពីឧបសគ្គដែលបណ្តាលឱ្យមាតាស្លាប់ រួមមាន៖ (១) ការពន្យារពេលសម្រេចចិត្តទៅពេទ្យ (២) ការពន្យារពេលធ្វើដំណើរដោយសារផ្លូវពិបាក និង (៣) ការពន្យារពេលទទួលបានសេវាពេលទៅដល់ពេទ្យដោយសារខ្វះបុគ្គលិកឬបរិក្ខារ។ | ដូចជាឧបសគ្គ ៣ ដំណាក់កាលក្នុងការរត់ប្រណាំងបញ្ជូនសារបន្ទាន់៖ គិតយូរទើបចេញដំណើរ ផ្លូវរលាក់ធ្វើឱ្យរត់យឺត និងទៅដល់កន្លែងហើយគេមិនទាន់បើកទ្វារឱ្យចូល។ |
| Traditional birth attendants (TBAs) (ឆ្មបបុរាណ) | ជាបុគ្គលនៅក្នុងសហគមន៍ដែលជួយស្ត្រីក្នុងការសម្រាលកូននៅផ្ទះ ដោយប្រើប្រាស់បទពិសោធន៍តៗគ្នា និងមិនមានការបណ្តុះបណ្តាលវេជ្ជសាស្ត្រតាមស្តង់ដារត្រឹមត្រូវ ដែលងាយនឹងបង្កគ្រោះថ្នាក់នៅពេលមានផលវិបាក។ | ដូចជាជាងជួសជុលម៉ាស៊ីនតាមភូមិដែលចេះតាមការចំណាំ មិនមែនជាវិស្វករដែលរៀនចប់សញ្ញាបត្រត្រឹមត្រូវ ដែលអាចដោះស្រាយបញ្ហាបច្ចេកទេសស្មុគស្មាញនោះទេ។ |
| partogram (តារាងតាមដានការសម្រាលកូន) | ជាឧបករណ៍ក្រាហ្វិកប្រើដោយគ្រូពេទ្យសម្ភព ដើម្បីកត់ត្រានិងតាមដានការវិវត្តនៃការបើកមាត់ស្បូន និងស្ថានភាពចង្វាក់បេះដូងទារកអំឡុងពេលឈឺពោះសម្រាល ដើម្បីដឹងថាការសម្រាលកំពុងប្រព្រឹត្តទៅជាប្រក្រតី ឬតម្រូវឱ្យមានការជួយសង្គ្រោះបន្ទាន់។ | ដូចជារបារតាមដានល្បឿននៃការទាញយកទិន្នន័យ (Download Progress Bar) ក្នុងកុំព្យូទ័រ ដែលប្រាប់យើងថាវាដើរលឿន យឺត ឬគាំងគួរប្តូរវិធីសាស្ត្រថ្មី។ |
| primigravida (ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះដំបូង) | ជាពាក្យបច្ចេកទេសពេទ្យសំដៅលើស្ត្រីដែលទើបតែមានផ្ទៃពោះជាលើកទីមួយ ដែលតាមសរីរវិទ្យា ជាទូទៅពួកគេត្រូវការការថែទាំកម្រិតខ្ពស់ និងចំណាយពេលយូរជាងធម្មតាក្នុងការឈឺពោះសម្រាលកូន។ | ដូចជាអ្នកដែលទើបតែរៀនបើកបរឡានជាលើកដំបូង ដែលតែងតែត្រូវការពេលវេលាយូរ និងមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ជាងអ្នកដែលធ្លាប់បើកបរច្រើនដងមកហើយ។ |
| cross-sectional study (ការសិក្សាស្រាវជ្រាវបែបកាត់ទទឹង) | ជាវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវបែបអង្កេតដោយធ្វើការប្រមូលទិន្នន័យពីក្រុមមនុស្សផ្សេងៗគ្នានៅក្នុងចំណុចពេលវេលាតែមួយ ដើម្បីវិភាគរកអត្រាប្រេវ៉ាឡង់ ឬទំនាក់ទំនងរវាងកត្តាផ្សេងៗ និងបញ្ហាសុខភាពនៅក្នុងសង្គម។ | ដូចជាការថតរូបសន្លឹកមួយប៉ុស្តិ៍នៃហ្វូងមនុស្សក្នុងទីក្រុង ដើម្បីមើលថាតើនៅវិនាទីនោះមានមនុស្សប៉ុន្មាននាក់កំពុងកាន់ឆ័ត្រ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
