បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាក្តីបារម្ភអំពីសុវត្ថិភាពចំណីអាហារទាក់ទងនឹងការបំពុលដោយបាក់តេរីបង្កជំងឺ (E. coli និង Salmonella) នៅក្នុងបន្លែស្រស់ដែលលក់នៅលើទីផ្សារផ្សេងៗក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ ដែលអាចបង្កជាជំងឺឆ្លងតាមរយៈចំណីអាហារ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចុះប្រមូលគំរូ និងការវិភាគតាមបែបមីក្រូជីវសាស្ត្រក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដើម្បីកំណត់វត្តមាននិងកំហាប់របស់បាក់តេរី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Spread-plate Technique (Microbiological Culturing) បច្ចេកទេសបណ្ដុះនិងរាប់កញ្ចុំបាក់តេរីលើចាន (Spread-plate) |
អាចកំណត់បរិមាណកំហាប់បាក់តេរី (CFUs/g) បានច្បាស់លាស់ និងអាចបែងចែកប្រភេទបាក់តេរីផ្សេងៗគ្នាដោយប្រើមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹម (Agar) ជាក់លាក់។ | ទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ បរិស្ថានគ្មានមេរោគ (Sterile) និងប្រើពេលយ៉ាងហោចណាស់ ២៤ម៉ោង ដើម្បីឱ្យបាក់តេរីលូតលាស់។ | អាចរកឃើញកំហាប់ E. coli ខ្ពស់ដល់ទៅ 7x10^5 CFUs/g នៅក្នុងបន្លែសាលាដ និងកំណត់ពីអត្រាប្រេវ៉ាឡង់នៃមេរោគយ៉ាងច្បាស់លាស់។ |
| Pathogen Removal via Flowing Tap Water Washing ការកម្ចាត់មេរោគដោយការលាងក្រោមទឹកម៉ាស៊ីនដែលហូរ |
ជាវិធីសាស្ត្រសាមញ្ញ ចំណាយតិច ដែលអ្នកបរិភោគទូទៅអាចអនុវត្តបានយ៉ាងងាយស្រួលនៅផ្ទះ ដើម្បីកាត់បន្ថយហានិភ័យមុនពេលបរិភោគ។ | មិនមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការកម្ចាត់ក្រុម Total Coliforms ទេ ហើយអាចប្រឈមនឹងការបំពុលសារជាថ្មី ប្រសិនបើប្រភពទឹកនោះមិនស្អាត។ | អាចលុបបំបាត់បាក់តេរី E. coli បានស្ទើរតែទាំងស្រុង ប៉ុន្តែបានបរាជ័យក្នុងការវាយតម្លៃលើ Salmonella ដោយសារទឹកម៉ាស៊ីនដែលប្រើសម្រាប់លាងនោះមានផ្ទុកមេរោគរួចទៅហើយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារបន្ទប់ពិសោធន៍មីក្រូជីវសាស្ត្រដែលមានបរិក្ខារស្តង់ដារ សារធាតុចិញ្ចឹមមេរោគ និងអ្នកជំនាញបច្ចេកទេសកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះប្រមូលទិន្នន័យតែក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ ជាមួយនឹងចំនួនគំរូតិចតួចត្រឹមតែ ៣៦ គំរូ និងធ្វើឡើងក្នុងរយៈពេលខ្លី (កក្កដា-កញ្ញា ២០១៧)។ បញ្ហាគួរឱ្យកត់សម្គាល់បំផុតគឺទឹកម៉ាស៊ីនដែលប្រើសម្រាប់ពិសោធន៍លាងបន្លែបែរជាមានផ្ទុក Salmonella ទៅវិញ ដែលធ្វើឱ្យទិន្នន័យនៃការលាងសម្អាតមានភាពលម្អៀង។ នេះបង្ហាញពីបញ្ហាប្រឈមដ៏ធំសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលមិនត្រឹមតែគួរព្រួយបារម្ភលើសុវត្ថិភាពបន្លែប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងគុណភាពនិងសុវត្ថិភាពនៃប្រព័ន្ធទឹកស្អាតផងដែរ។
ការសិក្សានេះមានតម្លៃយ៉ាងធំធេងសម្រាប់វិស័យសុខាភិបាល សុវត្ថិភាពចំណីអាហារ និងកសិកម្មនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ដើម្បីកាត់បន្ថយជំងឺឆ្លងតាមរយៈចំណីអាហារ ទាមទារឱ្យមានការចូលរួមពីគ្រប់ភាគី ចាប់តាំងពីការដាំដុះដោយសុវត្ថិភាពរហូតដល់ការលាងសម្អាតឱ្យបានត្រឹមត្រូវដោយប្រើទឹកស្អាតនៅផ្ទះបាយរបស់អ្នកបរិភោគ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Escherichia coli | ជាប្រភេទបាក់តេរីដែលទូទៅរស់នៅក្នុងពោះវៀនរបស់មនុស្សនិងសត្វ។ ប្រភេទខ្លះអាចបញ្ចេញជាតិពុលដែលធ្វើឱ្យរាករូសធ្ងន់ធ្ងរ និងខូចតម្រងនោម ដែលច្រើនឆ្លងតាមរយៈចំណីអាហារ ឬទឹកដែលមានការបំពុលដោយលាមក។ | ដូចជាភ្នាក់ងារចារកម្មអាក្រក់ដែលលួចចូលក្នុងប្រព័ន្ធរំលាយអាហាររបស់យើងតាមរយៈចំណីអាហារកខ្វក់ ហើយធ្វើឱ្យរាងកាយយើងមានបញ្ហាធ្ងន់ធ្ងរ។ |
| Salmonella | ជាប្រភេទបាក់តេរីបង្កជំងឺដែលអាចបណ្តាលឱ្យមានជំងឺគ្រុនពោះវៀន ឬជំងឺរលាកក្រពះពោះវៀន។ វាតែងតែឆ្លងតាមរយៈការបរិភោគបន្លែស្រស់ សាច់ ឬស៊ុតដែលកខ្វក់ដោយលាមកសត្វ។ | ដូចជាសត្រូវលាក់មុខក្នុងអាហារស្រស់ៗ ដែលរង់ចាំពេលចូលដល់ក្រពះដើម្បីធ្វើឱ្យយើងរាករូសនិងក្តៅខ្លួន។ |
| total coliforms | គឺជាក្រុមធំនៃបាក់តេរីដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាសូចនាករ (Indicator) ដើម្បីវាស់ស្ទង់កម្រិតអនាម័យទូទៅនៃចំណីអាហារ ឬទឹក។ ទោះបីមិនមែនសុទ្ធតែបង្កជំងឺ តែវត្តមានរបស់វាបង្ហាញថាបរិស្ថាននោះអាចមានការបំពុល។ | ដូចជាសំឡេងរោទិ៍ប្រកាសអាសន្ន ដែលប្រាប់យើងថាទីនេះមានភាពកខ្វក់ ហើយអាចមានមេរោគបង្កជំងឺលាក់ខ្លួននៅទីនោះ។ |
| colony-forming units (CFUs) | ខ្នាតរង្វាស់ក្នុងមីក្រូជីវសាស្ត្រ ដែលប្រើសម្រាប់វាស់ចំនួនកោសិកាបាក់តេរីដែលនៅរស់ ហើយអាចបន្តពូជបង្កើតជាកញ្ចុំបាក់តេរី (Colony) ថ្មីមួយនៅលើចានចិញ្ចឹមមេរោគ។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនគ្រាប់ពូជដែលដុះចេញជាដើមពិតប្រាកដនៅលើដីមួយដុំ ដើម្បីដឹងថាមានរុក្ខជាតិប៉ុន្មានកំពុងលូតលាស់។ |
| log reduction value (LRV) | ជារង្វាស់គណិតវិទ្យាដែលបង្ហាញពីកម្រិតនៃការថយចុះចំនួនមេរោគក្រោយពេលអនុវត្តវិធានការណាមួយ (ឧ. ការលាងទឹក)។ LRV ស្មើ 1 មានន័យថាចំនួនមេរោគថយចុះ 90%, LRV ស្មើ 2 គឺថយចុះ 99%។ | ដូចជាកម្រិតនៃការបញ្ចុះតម្លៃដែរ ដែលលេខនីមួយៗបង្ហាញពីការកាត់បន្ថយចំនួនសត្រូវ (បាក់តេរី) បានមួយលេខសូន្យជាបន្តបន្ទាប់ (90%, 99%, 99.9%)។ |
| spread-plate technique | ជាបច្ចេកទេសក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលគេបន្តក់ និងរុញទឹកសូលុយស្យុងដែលមានមេរោគឱ្យសាយភាយស្មើលើផ្ទៃចានចិញ្ចឹមបាក់តេរី ដើម្បីឱ្យពួកវាដុះដាច់ពីគ្នា ងាយស្រួលក្នុងការរាប់ចំនួនកញ្ចុំមេរោគ។ | ដូចជាការសាបព្រោះគ្រាប់ពូជឱ្យរាយស្មើៗគ្នានៅលើថ្នាលដី ដើម្បីឱ្យពេលវាដុះមក យើងអាចរាប់ចំនួនដើមវាបានងាយស្រួលដោយមិនប្រជ្រៀតគ្នា។ |
| cross-sectional study | ជាប្រភេទការសិក្សាស្រាវជ្រាវដែលប្រមូលទិន្នន័យពីប្រជាជន ឬវត្ថុគោលដៅ (ដូចជាបន្លែនៅតាមផ្សារ) នៅចំណុចពេលវេលាតែមួយជាក់លាក់ ដើម្បីវាយតម្លៃពីអត្រាប្រេវ៉ាឡង់នៃបញ្ហាណាមួយ។ | ដូចជាការថតរូបទិដ្ឋភាពចរាចរណ៍មួយភ្លែត ដើម្បីមើលថាតើមានឡានពណ៌ក្រហមប៉ុន្មានគ្រឿងកំពុងបើកបរនៅលើផ្លូវនៅពេលនោះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
