បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះមានគោលបំណងដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតនូវការវាយតម្លៃប្រកបដោយស្តង់ដារវិទ្យាសាស្ត្រ ទៅលើប្រសិទ្ធភាពនៃយុទ្ធសាស្ត្រទប់ស្កាត់ការបំពានគ្រឿងញៀន និងភាពចាំបាច់ក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណកម្មវិធីដែលពិតជាមានប្រសិទ្ធភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ គណៈកម្មាធិការបានធ្វើការត្រួតពិនិត្យយ៉ាងទូលំទូលាយលើការស្រាវជ្រាវកន្លងមក ដោយផ្តោតលើការវិភាគម៉ូដែលទ្រឹស្តី និងវាយតម្លៃវិធីសាស្ត្រដែលបានប្រើប្រាស់ក្នុងកម្មវិធីទប់ស្កាត់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Social Influence & Cognitive-Behavioral Approach ការទប់ស្កាត់តាមរយៈឥទ្ធិពលសង្គម និងការយល់ដឹង-អាកប្បកិរិយា (ឧ. Project ALERT, Life Skills Training) |
បានបង្ហាញប្រសិទ្ធភាពគួរឱ្យកត់សម្គាល់ក្នុងការបន្ថយ ឬពន្យារការចាប់ផ្តើមជក់បារី និងប្រើប្រាស់កញ្ឆាក្នុងរយៈពេលខ្លី តាមរយៈការបង្រៀនសិស្សឱ្យចេះបដិសេធសម្ពាធពីមិត្តភក្តិ។ | ឥទ្ធិពលនៃកម្មវិធីច្រើនតែថយចុះ (Decay) នៅពេលសិស្សធំឡើងបើសិនជាគ្មានវគ្គរំលឹក (Booster sessions) ហើយអាចផ្តល់ផលអវិជ្ជមាន (Boomerang effect) ចំពោះអ្នកដែលធ្លាប់ប្រើប្រាស់រួចទៅហើយ។ | នៅក្នុងគម្រោង Project ALERT អត្រានៃការចាប់ផ្តើមប្រើប្រាស់កញ្ឆាបានថយចុះប្រមាណ ១/៣ បើធៀបនឹងក្រុមដែលមិនបានចូលរួម។ |
| Developmental / School Reform Approach ការទប់ស្កាត់តាមបែបអភិវឌ្ឍន៍ និងកំណែទម្រង់សាលារៀន (ឧ. Seattle Social Development Project) |
ជួយដោះស្រាយបញ្ហាពីឫសគល់ដោយកសាងចំណងមនោសញ្ចេតនារវាងកុមារ គ្រួសារ និងសាលារៀន ព្រមទាំងលើកកម្ពស់អាកប្បកិរិយាវិជ្ជមានក្នុងសង្គម។ | ទាមទារការប្តេជ្ញាចិត្តខ្ពស់ ពេលវេលាយូរ និងការផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធសាលាទាំងមូល ដែលធ្វើឱ្យពិបាកក្នុងការវាស់ស្ទង់លទ្ធផលកាត់បន្ថយគ្រឿងញៀនក្នុងរយៈពេលខ្លី។ | សិស្សថ្នាក់ទី៧ ដែលបានចូលរួមមានលទ្ធផលសិក្សាល្អប្រសើរជាង មានការពិន័យផ្អាកការសិក្សាតិចជាង និងរាយការណ៍ពីការប្រើប្រាស់គ្រឿងញៀនតិចជាងមុន។ |
| Community-Wide Mass Media Campaigns យុទ្ធនាការផ្សព្វផ្សាយទូលំទូលាយតាមសហគមន៍ និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ (ឧ. Midwestern Prevention Project) |
អាចផ្សព្វផ្សាយសារអប់រំទៅកាន់មនុស្សបានច្រើន និងជួយពង្រឹងបទដ្ឋានសង្គម (Social norms) ដើម្បីគាំទ្រដល់កម្មវិធីដែលអនុវត្តនៅតាមសាលារៀន។ | ពិបាកក្នុងការកំណត់មុខសញ្ញាអ្នកទទួលសារ (Target audience) ឱ្យបានច្បាស់លាស់ និងទាមទារថវិកាច្រើនសម្រាប់ការផលិតនិងផ្សព្វផ្សាយ។ | រក្សាបាននូវប្រសិទ្ធភាពនៃការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់បារី ស្រា និងកញ្ឆា រហូតដល់ទៅ ៥ ឆ្នាំក្រោយពេលបញ្ចប់ការអន្តរាគមន៍ដំបូង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តកម្មវិធីទប់ស្កាត់គ្រឿងញៀន និងការវាយតម្លៃប្រកបដោយស្តង់ដារវិទ្យាសាស្ត្រ ទាមទារការវិនិយោគធនធានហិរញ្ញវត្ថុ ពេលវេលា និងអ្នកជំនាញយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។
ការសិក្សាភាគច្រើនត្រូវបានធ្វើឡើងនៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងកាណាដា ដោយផ្តោតសំខាន់លើសិស្សសាលាក្នុងប្រព័ន្ធ។ ទិន្នន័យទាំងនេះជារឿយៗមិនបានរាប់បញ្ចូលយុវជនដែលបោះបង់ការសិក្សា ឬកុមារតាមដងផ្លូវ ដែលជាក្រុមមានហានិភ័យខ្ពស់ (High-risk groups) បំផុតនោះទេ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការមិនរាប់បញ្ចូលយុវជនក្រៅសាលា នឹងធ្វើឱ្យការវាយតម្លៃស្ថានភាពនៃការប្រើប្រាស់គ្រឿងញៀនមិនឆ្លុះបញ្ចាំងពីការពិតនៃបញ្ហាទាំងមូលឡើយ។
ទោះបីជាបរិបទវប្បធម៌ខុសគ្នាក៏ដោយ គោលគំនិតនៃការទប់ស្កាត់ផ្អែកលើសាលារៀន និងសហគមន៍ អាចត្រូវបានកែច្នៃដើម្បីអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជាប្រកបដោយសក្តានុពល។
ការរួមបញ្ចូលកម្មវិធីបណ្តុះបណ្តាលជំនាញតទល់នឹងបញ្ហាសង្គម ដោយមានការចូលរួមគាំទ្រពីឪពុកម្តាយ និងអាជ្ញាធរសហគមន៍ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏សំខាន់សម្រាប់ការពារយុវជនកម្ពុជាពីគ្រឿងញៀន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Gateway drugs | គឺជាប្រភេទថ្នាំ ឬសារធាតុស្របច្បាប់មួយចំនួន (ដូចជាបារី និងស្រា) ដែលក្មេងៗ ឬយុវជនច្រើនតែចាប់ផ្តើមសាកល្បងប្រើប្រាស់មុនគេ ហើយវាក្លាយជាស្ពានចម្លងនាំឱ្យពួកគេបន្តទៅប្រើប្រាស់គ្រឿងញៀនដែលធ្ងន់ធ្ងរ និងខុសច្បាប់ផ្សេងទៀតនៅពេលអនាគត (ដូចជាកញ្ឆា ឬកូកាអ៊ីន)។ | ដូចជាទ្វាររបងផ្ទះអញ្ចឹង បើក្មេងៗហ៊ានបើកទ្វារនេះចូលទៅហើយ ពួកគេងាយនឹងដើរចូលទៅដល់បន្ទប់គ្រោះថ្នាក់ដែលនៅខាងក្នុងបន្តទៀត។ |
| Meta-analysis | គឺជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលអ្នកស្រាវជ្រាវប្រើប្រាស់ដើម្បីប្រមូលផ្តុំ និងគណនាទិន្នន័យរួមបញ្ចូលគ្នាពីការសិក្សាស្រាវជ្រាវតូចៗជាច្រើន មកធ្វើការវិភាគដើម្បីទាញរកសេចក្តីសន្និដ្ឋានមួយដែលរឹងមាំ និងមានភាពច្បាស់លាស់ជាងការមើលលើការសិក្សាតែមួយ។ | ប្រៀបដូចជាការយកបំណែករូបភាពតូចៗ (Puzzle) ជាច្រើនដែលរាយប៉ាយ មកផ្គុំចូលគ្នាដើម្បីឱ្យឃើញរូបភាពធំមួយយ៉ាងច្បាស់លាស់។ |
| Risk factors | គឺជាលក្ខណៈអត្តសញ្ញាណ កត្តាបរិស្ថាន ឬស្ថានភាពរស់នៅណាមួយ (ឧទាហរណ៍ ភាពក្រីក្រ ការបោះបង់ការសិក្សា ឬការសេពគាប់មិត្តមិនល្អ) ដែលជះឥទ្ធិពលក្នុងការបង្កើនឱកាស ឬហានិភ័យរុញច្រានឱ្យបុគ្គលណាម្នាក់ធ្លាក់ខ្លួនទៅប្រើប្រាស់គ្រឿងញៀន។ | ដូចជាការបើកបរក្នុងពេលភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងនិងផ្លូវរអិល ដែលជាកត្តាធ្វើឱ្យអត្រានៃការជួបគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍កើនឡើងខ្ពស់ជាងធម្មតា។ |
| Attrition rates | នៅក្នុងការស្រាវជ្រាវតាមដាន វាគឺជាអត្រានៃចំនួនអ្នកចូលរួម (ដូចជាសិស្សានុសិស្ស) ដែលបានបោះបង់ ផ្លាស់ប្តូរទីលំនៅ ឬបាត់បង់ការតាមដានពាក់កណ្តាលទី មុនពេលការសិក្សាត្រូវបានបញ្ចប់ ដែលបញ្ហានេះធ្វើឱ្យទិន្នន័យវាយតម្លៃចុងក្រោយខ្វះភាពសុក្រឹត្យ។ | ដូចជារៀបចំការប្រកួតរត់ម៉ារ៉ាតុងដែលមានអ្នកចូលរួម ១០០នាក់ ប៉ុន្តែរត់បានពាក់កណ្តាលទីស្រាប់តែបាត់មនុស្សអស់ ៤០នាក់ ដោយមិនដឹងមូលហេតុ។ |
| Control group | គឺជាក្រុមមនុស្សនៅក្នុងការសិក្សាស្រាវជ្រាវដែលមិនទទួលបានការអន្តរាគមន៍ ឬមិនបានចូលរៀនកម្មវិធីថ្មី (ទុកជាធម្មតា) ដើម្បីយកពួកគេមកធ្វើជាគោលសម្រាប់ប្រៀបធៀបជាមួយក្រុមដែលទទួលបានការអន្តរាគមន៍ ថាតើកម្មវិធីនោះពិតជាមានប្រសិទ្ធភាពធ្វើឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរមែនឬអត់។ | ដូចជាការដាំដើមឈើពីរដើម ដោយមួយដើមប្រើជីថ្មី និងមួយដើមទៀតមិនប្រើជីសោះ ដើម្បីចង់ដឹងថាជីថ្មីនោះពិតជាធ្វើឱ្យដើមឈើលូតលាស់លឿនជាងមុនមែនឬក៏អត់។ |
| Resistance skills training | គឺជាការបណ្តុះបណ្តាលដើម្បីបង្រៀនយុវជនឱ្យចេះពីតិចនិកក្នុងការនិយាយពាក្យ "ទេ" ឬចេះបដិសេធដោយភាពក្លាហាន និងមានហេតុផលសមរម្យ នៅពេលដែលមានមិត្តភក្តិ ឬអ្នកដទៃព្យាយាមអូសទាញ បញ្ចុះបញ្ចូល ឬដាក់សម្ពាធឱ្យពួកគេសាកល្បងប្រើប្រាស់គ្រឿងញៀន។ | ដូចជាការបង្រៀនក្បាច់គុនការពារខ្លួន ដើម្បីឱ្យក្មេងៗចេះរើបម្រះនិងគេចចេញពីការវាយប្រហាររបស់ជនខិលខូចដោយសុវត្ថិភាព។ |
| Sensation seeking | គឺជាលក្ខណៈនៃបុគ្គលិកលក្ខណៈផ្លូវចិត្តមួយ ដែលមនុស្សមានចំណង់ខ្លាំងក្នុងការស្វែងរកបទពិសោធន៍ថ្មីៗ ប្លែកៗ រំភើប ផ្សងព្រេង និងមិនចូលចិត្តភាពអផ្សុក ដែលកត្តានេះងាយរុញច្រានពួកគេឱ្យហ៊ានប្រថុយប្រថានសាកល្បងគ្រឿងញៀន។ | ដូចជាមនុស្សដែលចូលចិត្តលេងល្បែងជិះរទេះភ្លើងរហោះ (Rollercoaster) ព្រោះចង់បានអារម្មណ៍រំភើបញាប់ញ័រ ទោះបីជាដឹងថាវាគួរឱ្យខ្លាចក៏ដោយ។ |
| Ecological fallacy | គឺជាកំហុសឆ្គងក្នុងការទាញសេចក្តីសន្និដ្ឋានផ្នែកស្ថិតិ ដោយយកលទ្ធផលជារួមពីក្រុមមនុស្សធំមួយ (Macro-level) មកសន្មតថាវាជាការពិតសម្រាប់បុគ្គលម្នាក់ៗនៅក្នុងក្រុមនោះ (Individual-level) ដែលតាមពិតបុគ្គលម្នាក់ៗអាចមានឥរិយាបថខុសស្រឡះពីគ្នា។ | ដូចជាការសន្និដ្ឋានថា សិស្សម្នាក់នេះច្បាស់ជាពូកែគណិតវិទ្យា គ្រាន់តែដោយសារគេរៀននៅសាលាដែលមានសិស្សពូកែគណិតវិទ្យាច្រើនជាងគេសរុបបញ្ចូលគ្នា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
