Original Title: Risk Assessment of Inhalation Exposure to Formaldehyde (FA) in Chicken Wings at Makro Cambodia and Derm Kor Market of Phnom Penh, Cambodia
Source: www.doi.org
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

ការវាយតម្លៃហានិភ័យនៃការប៉ះពាល់សារធាតុផរម៉ាល់ដេអ៊ីត (FA) តាមរយៈការស្រូបចូល នៅក្នុងស្លាបមាន់នៅផ្សារម៉ាក្រូកម្ពុជា និងផ្សារដើមគរ រាជធានីភ្នំពេញ ប្រទេសកម្ពុជា

ចំណងជើងដើម៖ Risk Assessment of Inhalation Exposure to Formaldehyde (FA) in Chicken Wings at Makro Cambodia and Derm Kor Market of Phnom Penh, Cambodia

អ្នកនិពន្ធ៖ Thavy Chey (Royal University of Phnom Penh, Cambodia), Keo Pei (Royal University of Phnom Penh, Cambodia), Chim Math (King Mongkut’s University of Technology Thonburi, Thailand), Sudtida Pliankarom Thanasupsin (King Mongkut’s University of Technology Thonburi, Thailand), Lita Chheang (Royal University of Phnom Penh, Cambodia)

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 2025, The Cambodia Journal of Basic and Applied Research

វិស័យសិក្សា៖ Public Health and Food Safety

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីហានិភ័យសុខភាពដែលអាចកើតមានចំពោះប្រជាពលរដ្ឋ តាមរយៈការបរិភោគស្លាបមាន់ដែលអាចមានផ្ទុកសារធាតុរក្សាទុកឱ្យស្រស់ (Formaldehyde) ពីផ្សារម៉ាក្រូ និងផ្សារដើមគរក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រមូលសំណាកស្លាបមាន់ពីទីផ្សារ និងប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគគីមីដោយម៉ាស៊ីនស្កេនពន្លឺដើម្បីកំណត់កំហាប់សារធាតុ និងគណនាសន្ទស្សន៍ហានិភ័យសុខភាព។

ការប្រមូលសំណាកស្លាបមាន់ពីផ្សារម៉ាក្រូកម្ពុជា និងផ្សារដើមគរ (Sample Collection)
ការវិភាគកំហាប់ផរម៉ាល់ដេអ៊ីតដោយប្រើម៉ាស៊ីន UV-vis Spectrometer (Spectrophotometric Analysis)
ការគណនាកម្រិតបរិភោគប្រចាំថ្ងៃប៉ាន់ស្មាន (Estimated Daily Intake - EDI) និងសន្ទស្សន៍ហានិភ័យសុខភាព (Health Risk Index - HRI)

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

កំហាប់សារធាតុផរម៉ាល់ដេអ៊ីតនៅក្នុងសំណាកស្លាបមាន់មានចន្លោះពី 0.757 ± 0.090 ទៅ 1.260 ± 0.090 mg/Kg ដែលស្ថិតក្នុងកម្រិតទាបជាងស្តង់ដារកំណត់ដោយអន្តរជាតិ។
តម្លៃប៉ាន់ស្មាននៃការបរិភោគប្រចាំថ្ងៃ (EDI) មានកម្រិតទាបជាងកម្រិតយោងសុវត្ថិភាពអតិបរមា (RfD) ដែលកំណត់ដោយអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) និង EPA របស់សហរដ្ឋអាមេរិក។
សន្ទស្សន៍ហានិភ័យ (THQ និង HRI) សម្រាប់កុមារ យុវវ័យ និងមនុស្សពេញវ័យគឺទាបជាង ១ ដែលបង្ហាញថាស្លាបមាន់នៅទីផ្សារទាំងនេះមានសុវត្ថិភាពសម្រាប់ការទទួលទានដោយមិនបង្កហានិភ័យ។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
UV-vis Spectrophotometric Method (Nash's Reagent) ការវិភាគកំហាប់ដោយម៉ាស៊ីនស្កេនពន្លឺ UV-vis រួមជាមួយប្រតិកម្ម Nash's Reagent	មានភាពសុក្រឹតខ្ពស់កម្រិត ៩៥% (Recovery) និងអាចរកឃើញកំហាប់តូចបំផុត (LoD = 0.067 mg/Kg)។	ទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ទំនើប សារធាតុគីមីជាក់លាក់ និងពេលវេលាក្នុងការរៀបចំសំណាកយូរ។	រកឃើញកំហាប់ Formaldehyde ចន្លោះពី 0.757 ដល់ 1.260 mg/Kg។
Health Risk Assessment (EDI, THQ, HRI Framework) ការវាយតម្លៃហានិភ័យសុខភាពដោយប្រើសន្ទស្សន៍ EDI, THQ និង HRI	ផ្តល់រូបភាពច្បាស់លាស់ពីផលប៉ះពាល់ដល់សុខភាពមនុស្សដោយបែងចែកតាមក្រុមអាយុ (កុមារ យុវវ័យ មនុស្សពេញវ័យ)។	ផ្អែកលើការប៉ាន់ស្មានទម្ងន់មធ្យម និងបរិមាណបរិភោគ ដែលអាចមានភាពខុសគ្នាពីការពិតជាក់ស្តែងរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ។	សន្ទស្សន៍ហានិភ័យទាំងអស់មានតម្លៃទាបជាង ១ (បញ្ជាក់ថាមានសុវត្ថិភាពសម្រាប់ការទទួលទាន)។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារឱ្យមានមន្ទីរពិសោធន៍គីមីដែលបំពាក់ដោយឧបករណ៍វិភាគស្តង់ដារ សារធាតុគីមីប្រើប្រាស់ជាក់លាក់ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគស្ថិតិ។

Hardware: ត្រូវការម៉ាស៊ីនវាស់ស្ទង់ពន្លឺ Thermo Fisher Scientific G10S UV-vis Spectrometer, ទូទឹកកករក្សាសីតុណ្ហភាព -20°C, ម៉ាស៊ីនទឹកក្តៅ (Water bath) សម្រាប់កម្តៅ 60°C និងម៉ាស៊ីនកិនសាច់ (Blender)។
Chemicals: ត្រូវការសារធាតុគីមីកម្រិតវិភាគ (Analytical grade) ដូចជា Nash’s reagent, Trichloroacetic acid (TCA) ៦%, និងសូលុយស្យុងស្តង់ដារ Formaldehyde។
Software: កម្មវិធី Minitab 21 សម្រាប់វិភាគស្ថិតិ (One-way ANOVA) និងកម្មវិធី Microsoft Excel 2017 សម្រាប់ចងក្រងទិន្នន័យ។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ទិន្នន័យត្រូវបានប្រមូលពីទីផ្សារតែពីរគត់ក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ (ផ្សារម៉ាក្រូ និងផ្សារដើមគរ) ក្នុងរយៈពេលតែមួយថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ ដែលមិនទាន់តំណាងឱ្យស្ថានភាពចំណីអាហារទូទាំងប្រទេសកម្ពុជានោះទេ។ ម្យ៉ាងទៀត ការសិក្សានេះគិតត្រឹមតែការប៉ះពាល់តាមរយៈស្លាបមាន់ ខណៈដែលប្រជាជនអាចស្រូបយកសារធាតុផរម៉ាល់ដេអ៊ីតពីប្រភពអាហារផ្សេងៗទៀតក្នុងពេលតែមួយ។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

វិធីសាស្ត្រ និងការរកឃើញក្នុងការស្រាវជ្រាវនេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការត្រួតពិនិត្យសុវត្ថិភាពចំណីអាហារ និងការអនុវត្តច្បាប់នៅកម្ពុជា។

អគ្គនាយកដ្ឋានការពារអ្នកប្រើប្រាស់កិច្ចការប្រកួតប្រជែង និងបង្ក្រាបការក្លែងបន្លំ (CCF / កាំកុងត្រូល): ស្ថាប័ននេះអាចប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវនេះជាគោលការណ៍សម្រាប់ចុះត្រួតពិនិត្យ និងកំណត់ស្តង់ដារជាតិស្តីពីកម្រិតអតិបរមានៃសារធាតុរក្សាទុកឱ្យស្រស់ក្នុងសាច់សត្វ។
មន្ទីរសុខាភិបាលរាជធានី-ខេត្ត (Provincial Health Departments): អាចយកគំរូនៃការវាយតម្លៃហានិភ័យនេះ ដើម្បីតាមដាន និងទប់ស្កាត់ការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីហាមឃាត់នៅតាមផ្សារធំៗតាមបណ្តាខេត្ត ដូចជាផ្សារលើធំថ្មី (សៀមរាប) ឬផ្សារណាត់ (បាត់ដំបង)។
ឧស្សាហកម្មអាហារនិងភោជនីយដ្ឋាន (Food Industry & Catering): ភោជនីយដ្ឋាននិងរោងចក្រកែច្នៃសាច់អាចយកលទ្ធផលនេះទៅបង្កើតនីតិវិធីត្រួតពិនិត្យគុណភាព (Quality Control) ដើម្បីធានាថាវត្ថុធាតុដើមរបស់ពួកគេមិនមានផ្ទុកសារធាតុគីមីគ្រោះថ្នាក់។

ការពង្រីកវិសាលភាពនៃការត្រួតពិនិត្យចំណីអាហារដោយប្រើវិធីសាស្ត្រវិភាគបែបវិទ្យាសាស្ត្រនេះ នឹងចូលរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការលើកកម្ពស់សុខុមាលភាពសាធារណៈនៅទូទាំងប្រទេស។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

សិក្សាពីគោលការណ៍គីមីវិភាគ (Analytical Chemistry Fundamentals): ចាប់ផ្តើមស្វែងយល់ពីទ្រឹស្តីនៃការប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីន UV-vis Spectrometer និងការរៀបចំសូលុយស្យុងគីមីតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ ISO 14184-1:2011។
អនុវត្តបច្ចេកទេសរៀបចំសំណាក (Sample Preparation Techniques): រៀនពីបច្ចេកទេសប្រមូលសំណាក ការរក្សាសីតុណ្ហភាពនៅកម្រិត -20°C និងការចម្រាញ់យកសារធាតុផរម៉ាល់ដេអ៊ីតចេញពីសាច់ ដោយប្រើប្រាស់ Trichloroacetic acid (TCA) និង Nash's reagent។
ស្វែងយល់ពីរូបមន្តវាយតម្លៃហានិភ័យ (Health Risk Assessment Methodologies): អនុវត្តការគណនាសន្ទស្សន៍ហានិភ័យផ្សេងៗ ដូចជា Estimated Daily Intake (EDI) និង Target Hazard Quotient (THQ) ដោយប្រើប្រាស់តម្លៃស្តង់ដារសុវត្ថិភាពរបស់ស្ថាប័ន WHO និង US EPA។
ប្រើប្រាស់កម្មវិធីវិភាគទិន្នន័យ (Statistical Data Analysis): ប្រើប្រាស់កម្មវិធី Minitab 21 ឬកម្មវិធីជំនួសដើម្បីធ្វើការវិភាគស្ថិតិប្រភេទ One-way ANOVA ដើម្បីប្រៀបធៀបកម្រិតសារធាតុរវាងទីតាំងទីផ្សារ និងលក្ខខណ្ឌសំណាកផ្សេងៗគ្នា។
ពង្រីកវិសាលភាពនៃការសិក្សាស្រាវជ្រាវ (Expand Research Scope): រៀបចំសំណើគម្រោងស្រាវជ្រាវថ្មី ដោយសាកល្បងអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទៅលើចំណីអាហារពេញនិយមផ្សេងទៀត (ឧទាហរណ៍៖ ប្រហិត គ្រឿងសមុទ្រស្រស់ ឬបន្លែ) នៅតាមទីផ្សារក្នុងខេត្តគោលដៅផ្សេងទៀត។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
Spectrophotometric method	ជាវិធីសាស្ត្រវិភាគគីមីដែលប្រើប្រាស់ពន្លឺដើម្បីវាស់ស្ទង់កំហាប់របស់សារធាតុណាមួយនៅក្នុងសូលុយស្យុង ដោយផ្អែកលើបរិមាណពន្លឺដែលសារធាតុនោះស្រូបយក។	ដូចជាការសម្លឹងមើលកែវទឹកស៊ីរ៉ូ ពណ៌កាន់តែចាស់ (ស្រូបពន្លឺច្រើន) បញ្ជាក់ថាមានជាតិស្ករនិងសេរ៉ូច្រើននៅក្នុងនោះ។
Target Hazard Quotient (THQ)	ជារង្វាស់ដែលប្រើដើម្បីវាយតម្លៃហានិភ័យសុខភាព (ដែលមិនមែនជាជំងឺមហារីក) បណ្តាលមកពីការប៉ះពាល់នឹងសារធាតុពុលណាមួយក្នុងរយៈពេលយូរ។ បើ THQ តូចជាង ១ មានន័យថាមានសុវត្ថិភាព។	ដូចជាការប្រៀបធៀបទម្ងន់ដែលស្ពានអាចទ្របាន និងទម្ងន់ឡានដែលកំពុងឆ្លងកាត់ បើឡានស្រាលជាង (តម្លៃតូចជាង ១) ស្ពាននឹងមិនបាក់ ឬបង្កគ្រោះថ្នាក់ឡើយ។
Estimated Daily Intake (EDI)	ជាការគណនាប៉ាន់ស្មាននូវបរិមាណសារធាតុគីមី ឬសារធាតុពុលដែលមនុស្សម្នាក់អាចទទួលទានចូលទៅក្នុងរាងកាយជារៀងរាល់ថ្ងៃ តាមរយៈចំណីអាហារ ដោយផ្អែកលើទម្ងន់ខ្លួនរបស់ពួកគេ។	ដូចជាការកត់ត្រា និងប៉ាន់ស្មានមើលថា តើក្នុងមួយថ្ងៃអ្នកញ៉ាំជាតិស្ករសរុបប៉ុន្មានក្រាមពីនំនិងភេសជ្ជៈផ្សេងៗចូលទៅក្នុងខ្លួន។
Reference Dose (RfD)	ជាកម្រិតបរិមាណអតិបរមានៃសារធាតុពុល ដែលអង្គការសុខភាពពិភពលោកវាយតម្លៃថាមនុស្សអាចទទួលទានជារៀងរាល់ថ្ងៃពេញមួយជីវិត ដោយមិនបង្កឱ្យមានផលប៉ះពាល់ដល់សុខភាព។	ដូចជាល្បឿនកំណត់អតិបរមានៅលើផ្លូវល្បឿនលឿន (ឧទាហរណ៍៖ ១២០ គីឡូម៉ែត្រ/ម៉ោង) ដែលអាជ្ញាធរចាត់ទុកថាមានសុវត្ថិភាពក្នុងការបើកបរប្រចាំថ្ងៃ។
Limit of Detection (LoD)	ជាកំហាប់ទាបបំផុតរបស់សារធាតុណាមួយ ដែលម៉ាស៊ីន ឬវិធីសាស្ត្រវិភាគអាចចាប់បានថាវាពិតជាមានវត្តមាននៅក្នុងសំណាក ប៉ុន្តែមិនទាន់អាចវាស់បរិមាណពិតប្រាកដបាននៅឡើយទេ។	ដូចជាការធុំក្លិនផ្សែងភ្លើងតិចៗពីចម្ងាយ ដែលប្រាប់អ្នកថាមានភ្លើងឆេះ ប៉ុន្តែអ្នកមិនដឹងថាវាឆេះធំប៉ុនណានោះទេ។
Limit of Quantification (LoQ)	ជាកម្រិតកំហាប់ទាបបំផុតដែលម៉ាស៊ីនមិនត្រឹមតែអាចដឹងថាមានសារធាតុនោះទេ តែថែមទាំងអាចវាស់ស្ទង់បរិមាណរបស់វាបានយ៉ាងសុក្រឹតនិងអាចទុកចិត្តបាន។	ដូចជាការដែលអ្នកដើរចូលទៅជិតភ្លើងឆេះល្មម ដែលអាចឱ្យអ្នកមើលឃើញច្បាស់និងអាចប៉ាន់ស្មានបានថាទំហំនៃអណ្តាតភ្លើងនោះធំប៉ុនណា។
Nash's reagent	ជាល្បាយសារធាតុគីមីដែលគេប្រើនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីធ្វើប្រតិកម្មជាមួយសារធាតុផរម៉ាល់ដេអ៊ីត (Formaldehyde) បង្កើតបានជាពណ៌លឿង ដែលងាយស្រួលក្នុងការវាស់ស្ទង់កំហាប់ដោយម៉ាស៊ីន។	ដូចជាការបន្តក់ទឹកថ្នាំសញ្ញា (Indicator) ចូលក្នុងទឹក បើវាប្តូរពណ៌ មានន័យថាទឹកនោះមានផ្ទុកសារធាតុដែលយើងកំពុងស្វែងរក។
Health Risk Index (HRI)	ជាសន្ទស្សន៍ដែលគណនាដោយយកបរិមាណប៉ាន់ស្មានដែលបរិភោគប្រចាំថ្ងៃ (EDI) ចែកនឹងកម្រិតសុវត្ថិភាពអតិបរមា (RfD) ដើម្បីសន្និដ្ឋានថាតើអាហារនោះមានសុវត្ថិភាពសម្រាប់ការទទួលទានឬអត់។	ដូចជាការវាស់កម្តៅរាងកាយ បើសីតុណ្ហភាពស្ថិតនៅក្រោម ៣៧ អង្សាសេ (HRI < 1) គឺមានន័យថាសុខភាពធម្មតា តែបើលើសគឺប្រឈមនឹងជំងឺ។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖