បញ្ហា (The Problem)៖ រាជធានីភ្នំពេញកំពុងជួបប្រទះកំណើនសេដ្ឋកិច្ចនិងការសាងសង់យ៉ាងឆាប់រហ័ស ប៉ុន្តែអគារនិងសង្កាត់ថ្មីៗភាគច្រើនត្រូវបានសាងសង់ឡើងដោយខ្វះចីរភាព ដែលបណ្តាលឱ្យមានផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដោយផ្ទាល់និងដោយប្រយោលដល់បរិស្ថាន និងគុណភាពជីវិតរបស់អ្នកក្រុង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ គម្រោងនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវបែបអន្តរវិស័យ (Transdisciplinary research) ដោយបែងចែកជា៣ដំណាក់កាល និងមានការចូលរួមពីពហុភាគីដើម្បីជំរុញការផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធអភិវឌ្ឍន៍ទីក្រុងពីក្រោមឡើងលើ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Top-down Planning Approach (Business-as-usual) ការរៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍន៍ទីក្រុងបែបបញ្ជាពីលើចុះក្រោម |
ងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្តតាមទម្រង់រដ្ឋបាលនិងប្រព័ន្ធបច្ចេកទេសការិយាធិបតេយ្យដែលមានស្រាប់ ដោយមិនទាមទារការពិគ្រោះយោបល់ច្រើន។ | ខ្វះការចូលរួមពីប្រជាជន មិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែង និងច្រើនតែបណ្តាលឱ្យមានសំណង់អគារដែលខ្វះចីរភាព។ | បច្ចុប្បន្នភាពនៅរាជធានីភ្នំពេញនៅតែបន្តមានបញ្ហាប្រឈមបរិស្ថាន និងកម្រិតគុណភាពរស់នៅ(Liveability)ទាបបើធៀបនឹងស្តង់ដារអន្តរជាតិ។ |
| Transdisciplinary Action Research (Build4People) ការស្រាវជ្រាវសកម្មភាពអន្តរវិស័យ (វិធីសាស្ត្រ Build4People) |
ជំរុញការចូលរួមពីពហុភាគី ផ្តោតលើមតិប្រជាជន និងបង្កើតចំណេះដឹងដែលផ្តើមចេញពីសកម្មភាពជាក់ស្តែង (Actionable knowledge) សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព។ | ទាមទារពេលវេលាច្រើនសម្រាប់ការប្រាស្រ័យទាក់ទងគ្នារវាងអ្នកស្រាវជ្រាវ អ្នកបង្កើតគោលនយោបាយ និងសាធារណជន ព្រមទាំងត្រូវការការយោគយល់គ្នារវាងជំនាញខុសៗគ្នា។ | បង្កើតបានឧបករណ៍ 'Build4People Toolbox' និងសៀវភៅណែនាំសម្រាប់សាងសង់លំនៅឋានបៃតង ដោយពង្រឹងគុណភាពជីវិតនៅទីក្រុង (UQoL)។ |
| GIS-based Urban Climatic Mapping ការគូសផែនទីអាកាសធាតុទីក្រុងផ្អែកលើប្រព័ន្ធភូមិសាស្ត្រព័ត៌មានវិទ្យា (GIS) |
ផ្តល់ទិន្នន័យបរិមាណស៊ីជម្រៅស្តីពីផលប៉ះពាល់នៃកោះកម្តៅទីក្រុង (Urban Heat Islands) និងជួយណែនាំការរចនារចនាសម្ព័ន្ធទីក្រុងឱ្យមានខ្យល់ចេញចូលល្អ។ | ពឹងផ្អែកខ្លាំងទៅលើរចនាសម្ព័ន្ធសំណង់នៅមូលដ្ឋាន និងទាមទារទិន្នន័យអាកាសធាតុ លំហបៃតង និងសំណង់បន្ថែមជាច្រើនទៀតដើម្បីបង្កើតម៉ូដែលសុក្រឹត។ | ការស្រាវជ្រាវរកឃើញគម្លាតសីតុណ្ហភាពពី ៤ ទៅ ៩ អង្សាសេចន្លោះតំបន់ទីក្រុងដែលកកកុញ និងតំបន់ជាយក្រុង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ គម្រោងនេះទាមទារការវិនិយោគរយៈពេលវែង (៤ឆ្នាំសម្រាប់ដំណាក់កាល Research & Development) និងការចូលរួមធនធាននិងជំនាញខ្ពស់ពីស្ថាប័នស្រាវជ្រាវអាល្លឺម៉ង់និងកម្ពុជា រួមទាំងឧបករណ៍បច្ចេកវិទ្យាជាច្រើន។
ការស្រាវជ្រាវនិងការប្រមូលទិន្នន័យភាគច្រើនត្រូវបានអនុវត្តផ្តោតលើរាជធានីភ្នំពេញ ដោយសង្កត់ធ្ងន់ទៅលើការស្ទង់មតិប្រជាពលរដ្ឋដែលមានជីវភាពមធ្យម ឬអ្នកប្រើប្រាស់សម័យថ្មី (New consumers)។ នេះជារឿងសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះថ្នាក់កណ្តាលដែលកំពុងកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័សនេះ មានតម្រូវការសាងសង់និងការប្រើប្រាស់ថាមពលខ្ពស់ ដែលកំពុងបន្សល់ទុកនូវផលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដល់បរិស្ថានទីក្រុង បើទោះបីជាការសិក្សានេះអាចមានកម្រិតក្នុងការតំណាងឱ្យសំឡេងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋក្រីក្រក៏ដោយ។
វិធីសាស្ត្រនៃការអភិវឌ្ឍទីក្រុងដោយផ្តោតលើប្រជាជន និងទម្រង់រៀបចំផែនការអន្តរវិស័យនេះ គឺមានភាពចាំបាច់និងស័ក្តិសមបំផុតនៅក្នុងបរិបទនៃការនគរូបនីយកម្មយ៉ាងគំហុករបស់ប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការអនុវត្តលទ្ធផលពីគម្រោងនេះ នឹងជួយផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់នៃការអភិវឌ្ឍទីក្រុងនៅកម្ពុជាពីការគិតគូរតែផលចំណេញសេដ្ឋកិច្ចរយៈពេលខ្លី ទៅកាន់បរិយាប័ន្ន និងចីរភាពបរិស្ថានរយៈពេលវែង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Transdisciplinary action research | ការស្រាវជ្រាវដែលមិនត្រឹមតែប្រមូលផ្តុំអ្នកជំនាញពីមុខវិជ្ជាផ្សេងៗគ្នាប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងមានការចូលរួមយ៉ាងសកម្មពីភាគីពាក់ព័ន្ធក្រៅរង្វង់អ្នកសិក្សា (ដូចជាប្រជាពលរដ្ឋ អ្នកធ្វើគោលនយោបាយ និងក្រុមហ៊ុន) ដើម្បីរួមគ្នាបង្កើតដំណោះស្រាយជាក់ស្តែងសម្រាប់បញ្ហាសង្គម។ | ដូចជាការប្រមូលអ្នកសាងសង់ គ្រូពេទ្យ និងអ្នកភូមិ មកអង្គុយតុជជែកគ្នារកវិធីធ្វើឱ្យភូមិមានបរិស្ថានល្អជាជាងទុកឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រគិតតែឯងនៅក្នុងបន្ទប់ពិសោធន៍។ |
| Urban Quality of Life (UQoL) | រង្វាស់ពហុវិមាត្រដែលវាយតម្លៃពីកម្រិតរស់នៅរបស់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងទីក្រុង ដោយវាយតម្លៃទន្ទឹមគ្នារវាងកត្តាជាក់ស្តែង (ដូចជាហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ បរិស្ថាន និងសេដ្ឋកិច្ច) និងការវាយតម្លៃផ្លូវចិត្ត ឬការពេញចិត្តរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗចំពោះជីវិតរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ។ | ដូចជាការចុះវាស់ស្ទង់ថាតើផ្ទះមួយស្អាតនិងមានខ្យល់ចេញចូលល្អកម្រិតណា ព្រមទាំងសួរថាតើអ្នករស់នៅក្នុងផ្ទះនោះមានអារម្មណ៍សប្បាយចិត្តនិងមានសុវត្ថិភាពដែរឬទេ។ |
| Urban Climatic Map | ផែនទីវិភាគទិន្នន័យអាកាសធាតុក្នុងតំបន់ទីក្រុង (ដូចជាសីតុណ្ហភាព ការចរាចរខ្យល់ និងការប្រើប្រាស់ដី) ដែលជួយណែនាំអ្នករៀបចំផែនការទីក្រុងក្នុងការបង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធសំណង់ដែលអាចកាត់បន្ថយបាតុភូតកោះកម្តៅ និងធ្វើឱ្យបរិយាកាសកាន់តែមានផាសុកភាព។ | ដូចជាផែនទីវេទមន្តដែលប្រាប់យើងថាផ្លូវណាមានខ្យល់បក់ត្រជាក់ជាងគេ និងកន្លែងណាដែលក្តៅហប់ជាងគេក្នុងទីក្រុង ដើម្បីឱ្យយើងដឹងថាគួរដាំដើមឈើនៅត្រង់ណា។ |
| Bioclimatic design | វិធីសាស្ត្ររចនាអគារនិងស្ថាបត្យកម្មដែលធ្វើឡើងទៅតាមលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុក្នុងតំបន់ ដោយទាញយកអត្ថប្រយោជន៍អតិបរមាពីធនធានធម្មជាតិ (ដូចជាការបញ្ចេញបញ្ចូលពន្លឺព្រះអាទិត្យ និងខ្យល់) ដើម្បីកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថាមពលអគ្គិសនីសម្រាប់ម៉ាស៊ីនត្រជាក់ឬអំពូលភ្លើង។ | ដូចជាការសង់ផ្ទះដោយចោះបង្អួចឱ្យចំទិសខ្យល់បក់ និងមានដំបូលវែងការពារកម្តៅថ្ងៃ ដើម្បីឱ្យក្នុងផ្ទះត្រជាក់ស្រួលដោយមិនបាច់បើកម៉ាស៊ីនត្រជាក់។ |
| Strategic niche management | យុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងក្នុងការគាំទ្រនិងអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យាឬគំនិតច្នៃប្រឌិតថ្មីៗប្រកបដោយចីរភាព នៅក្នុងបរិយាកាសដែលមានការគាំពារ (Niche) មុននឹងបញ្ចេញឱ្យប្រើប្រាស់ទូលំទូលាយនៅលើទីផ្សារ ដើម្បីអាចប្រកួតប្រជែងជាមួយប្រព័ន្ធចាស់ៗដែលទម្លាប់ធ្វើឱ្យប៉ះពាល់បរិស្ថាន។ | ដូចជាការសាកល្បងដាំពូជស្រូវថ្មីដែលធន់នឹងអាកាសធាតុនៅក្នុងសួនពិសោធន៍តូចមួយដែលមានការថែទាំដិតដល់សិន មុននឹងយកទៅចែកឱ្យកសិករទូទាំងប្រទេសដាំ។ |
| Pro-environmental behaviour | សកម្មភាព ជម្រើស ឬទម្លាប់ប្រចាំថ្ងៃរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗដែលធ្វើឡើងដោយចេតនាក្នុងគោលបំណងកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដល់បរិស្ថាន ដូចជាការសន្សំសំចៃថាមពល ការកាត់បន្ថយសំណល់ ឬការជ្រើសរើសប្រើប្រាស់ផលិតផលបៃតង។ | ដូចជាទម្លាប់នៃការយកកែវទឹកផ្ទាល់ខ្លួនទៅទិញកាហ្វេ ជំនួសឱ្យការប្រើកែវជ័រដែលប្រើតែកន្លះម៉ោងហើយបោះចោលធ្វើឱ្យខូចបរិស្ថានរាប់រយឆ្នាំ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
