បញ្ហា (The Problem)៖ អត្ថបទនេះពិភាក្សាអំពីបញ្ហាប្រឈមនៃជំងឺដេកលក់ ឬជំងឺ Trypanosomiasis របស់មនុស្សនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក (HAT) ដែលជាជំងឺដែលត្រូវបានគេបោះបង់ចោល ដោយសារការខ្វះខាតការអភិវឌ្ឍថ្នាំថ្មី និងការពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើវិធីសាស្ត្រធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យហួសសម័យ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះរំលេចឡើងនូវការពិនិត្យឡើងវិញលើរបកគំហើញ និងកម្មវិធីបច្ចេកវិទ្យាជីវសាស្រ្តនានា ដែលត្រូវបានអនុវត្តចំពោះការស្រាវជ្រាវ និងការគ្រប់គ្រងជំងឺនេះ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Microscopy (Thick/Wet Blood Films) ការពិនិត្យមីក្រូទស្សន៍បែបប្រពៃណី (ការពិនិត្យឈាមស្តើង/ក្រាស់) |
ចំណាយតិច ងាយស្រួលធ្វើ និងជានីតិវិធីស្តង់ដារដែលធ្លាប់បានប្រើតាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1930 មកម្ល៉េះ។ | មានភាពរសើបក្នុងការរកឃើញទាបបំផុត ដោយអាចរកឃើញត្រឹមតែ ៣៣-១៧ ប៉ារ៉ាស៊ីតប៉ុណ្ណោះក្នុងឈាម ១មីលីលីត្រ។ | នៅតែជាវិធីសាស្ត្រចម្បងដែលកម្មវិធីជាតិជាច្រើនប្រើប្រាស់ ដោយសារការខ្វះខាតថវិកា និងសម្ភារៈ។ |
| miniature Anion-Exchange Centrifugation Technique (mAECT) បច្ចេកទេស mAECT (ការបំបែកដោយតម្រងអុីយ៉ុង និងការបង្វិលរងៃ) |
មានភាពរសើបខ្ពស់ជាងមីក្រូទស្សន៍ធម្មតាឆ្ងាយ ដែលជួយកែលម្អការរកឃើញប៉ារ៉ាស៊ីតបានកាន់តែច្បាស់លាស់។ | ទាមទារឧបករណ៍ប្រើប្រាស់ពិសេស និងមានភាពស្មុគស្មាញជាងក្នុងការអនុវត្តនៅតាមមូលដ្ឋានដាច់ស្រយាល។ | អាចរកឃើញកម្រិតមេរោគទាបរហូតដល់ ៣-៤ ប៉ារ៉ាស៊ីត ក្នុងឈាម ១មីលីលីត្រ។ |
| Card Agglutination Test for Trypanosomiasis (CATT) ការធ្វើតេស្តឈាមរកអង្គបដិប្រាណ CATT |
អនុញ្ញាតឱ្យមានការពិនិត្យស្រាវជ្រាវរកមេរោគទ្រង់ទ្រាយធំបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស និងមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងសហគមន៍។ | មានភាពជាក់លាក់ទាប ដែលអាចផ្តល់លទ្ធផលវិជ្ជមានមិនពិត ដោយសារជំងឺផ្សេងៗទៀតដូចជាជំងឺគ្រុនចាញ់។ | នៅតែជាតេស្តទូទៅបំផុតសម្រាប់ការពិនិត្យទ្រង់ទ្រាយធំ ប៉ុន្តែទាមទារការបញ្ជាក់បន្ថែមពីការរកឃើញប៉ារ៉ាស៊ីត។ |
| PCR based methods and Genetic Markers វិធីសាស្ត្រ PCR និងការប្រើម៉ាកឃ័រហ្សែន |
មានភាពជាក់លាក់ខ្ពស់ក្នុងការបែងចែកប្រភេទរងរបស់ប៉ារ៉ាស៊ីត (sub-species) ព្រមទាំងរកប្រភពឈាមរបស់សត្វរុយចម្លងបានយ៉ាងល្អ។ | មិនទាន់អាចប្រើប្រាស់ជាប្រចាំសម្រាប់ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យនៅមូលដ្ឋានជាក់ស្តែងបានទេ ដោយសារត្រូវការមន្ទីរពិសោធន៍ទំនើប និងអ្នកជំនាញ។ | បានជួយបញ្ជាក់ពីអត្តសញ្ញាណហ្សែនរបស់ប៉ារ៉ាស៊ីត និងរកឃើញការឆ្លងរោគចម្រុះនៅក្នុងសត្វរុយវ៉ិចទ័រ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ទោះបីជាការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់ពីតួលេខចំណាយជាក់លាក់ក៏ដោយ ប៉ុន្តែការអនុវត្តបច្ចេកវិទ្យាជីវសាស្រ្តទំនើប ទាមទារការវិនិយោគច្រើនលើសម្ភារៈ និងបរិក្ខារ ដែលជាឧបសគ្គសម្រាប់កម្មវិធីគ្រប់គ្រងជំងឺនៅប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។
ការសិក្សានេះផ្តោតសំខាន់ទៅលើតំបន់អាហ្វ្រិកកណ្តាល និងខាងលិច (ដូចជា កាមេរូន ស៊ូដង់ កុងហ្គោ អង់ហ្គោឡា និងកូតឌីវ័រ) ទីដែលសត្វរុយ tsetse រស់នៅ។ ទោះបីជាជំងឺនេះមិនមានវត្តមាននៅកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែកម្ពុជាមានជំងឺដែលត្រូវគេបោះបង់ចោល (NTDs) និងជំងឺឆ្លងតាមរយៈសត្វល្អិតផ្សេងទៀត ដែលការប្រឈមរវាងការខ្វះខាតឧបករណ៍ធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យនៅមូលដ្ឋាន និងបច្ចេកវិទ្យាទំនើប គឺជារឿងដែលស្រដៀងគ្នា។
ទោះបីជាជំងឺ Trypanosomiasis របស់មនុស្សនៅទ្វីបអាហ្វ្រិកមិនមាននៅកម្ពុជាក៏ដោយ តែវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវហ្សែន និងការវាយតម្លៃឧបករណ៍រោគវិនិច្ឆ័យនេះអាចយកមកអនុវត្តលើជំងឺតំបន់ត្រូពិកផ្សេងៗនៅកម្ពុជាបាន។
ការរួមបញ្ចូលគ្នានៃបច្ចេកវិទ្យាជីវសាស្រ្តទំនើបជាមួយនឹងការកែលម្អវិធីសាស្ត្រធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យនៅតាមសហគមន៍ គឺជាគន្លឹះដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងការទប់ស្កាត់ និងគ្រប់គ្រងជំងឺឆ្លងដែលត្រូវគេបោះបង់ចោល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Trypanosoma brucei gambiense (ទ្រីប៉ាណូសូម៉ា ប្រ៊ូស៊ី ហ្គាំប៊ីយ៉ង់) | គឺជាប្រភេទប៉ារ៉ាស៊ីតឯកកោសិកាដែលបង្កឱ្យមានជំងឺដេកលក់ទម្រង់រ៉ាំរ៉ៃនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក ដោយវាជ្រៀតចូលទៅក្នុងប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទកណ្តាលរបស់មនុស្សតាមរយៈចៃ ឬសត្វរុយ tsetse ខាំ។ | ដូចជាចោរលួចចូលក្នុងផ្ទះយ៉ាងស្ងៀមស្ងាត់ (រាងកាយ) ហើយបំផ្លាញប្រព័ន្ធភ្លើង (ប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទ) ធ្វើឱ្យម្ចាស់ផ្ទះដេកលក់លែងដឹងខ្លួន។ |
| Human African Trypanosomiasis / HAT (ជំងឺទ្រីប៉ាណូសូមីយ៉ាស៊ីសនៅអាហ្វ្រិក ឬជំងឺដេកលក់) | ជាជំងឺឆ្លងតំបន់ត្រូពិកដែលគេបោះបង់ចោល បង្កឡើងដោយប៉ារ៉ាស៊ីត និងឆ្លងតាមរយៈសត្វរុយខាំ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកជំងឺមានអាការៈរវើរវាយ ផ្លាស់ប្តូរអាកប្បកិរិយា និងដេកលក់រហូតដល់ស្លាប់ប្រសិនបើមិនបានព្យាបាល។ | ដូចជាកុំព្យូទ័រដែលឆ្លងមេរោគ (Virus) ធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធដំណើរការយឺតយ៉ាវ រួចគាំង (Shutdown) លែងដំណើរការរហូត។ |
| Melarsoprol (ថ្នាំមេឡាសូប្រូល) | ជាថ្នាំសម្រាប់ព្យាបាលជំងឺ HAT ដំណាក់កាលទី២ (ដំណាក់កាលចូលដល់ប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទ) ដែលត្រូវបានប្រើតាំងពីឆ្នាំ១៩៤៩។ វាមានផ្ទុកសារធាតុអាសេនិច (Arsenic) ដែលមានជាតិពុលខ្លាំង និងអាចបង្កឱ្យមានផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរ ឬគ្រោះថ្នាក់ដល់អាយុជីវិតអ្នកជំងឺ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ថ្នាំពុលកណ្តុរដែលមានកម្លាំងខ្លាំង ដើម្បីសម្លាប់កណ្តុរក្នុងផ្ទះ ប៉ុន្តែវាក៏អាចធ្វើឱ្យពុលដល់អ្នករស់នៅក្នុងផ្ទះនោះដែរ។ |
| miniature Anion-Exchange Centrifugation Technique / mAECT (បច្ចេកទេសបង្វិលរងៃបំបែកអុីយ៉ុងខ្នាតតូច) | ជាវិធីសាស្ត្រមន្ទីរពិសោធន៍ដែលប្រើប្រាស់កម្លាំងបង្វិលរងៃ (Centrifuge) និងតម្រងអុីយ៉ុង ដើម្បីបំបែកនិងប្រមូលផ្តុំប៉ារ៉ាស៊ីតចេញពីគ្រាប់ឈាម ជួយឱ្យការពិនិត្យរកមេរោគតាមមីក្រូទស្សន៍កាន់តែមានភាពច្បាស់លាស់ ទោះបីជាមានមេរោគក្នុងបរិមាណតិចតួចក៏ដោយ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនបោកគក់ដើម្បីបង្វិលពូតទឹកចេញពីខោអាវ ដោយបន្សល់ទុកតែខោអាវ (ប៉ារ៉ាស៊ីត) ឱ្យនៅដាច់ដោយឡែកងាយស្រួលមើល។ |
| Card Agglutination Test for Trypanosomiasis / CATT (តេស្តកាត CATT សម្រាប់ជំងឺទ្រីប៉ាណូសូមីយ៉ាស៊ីស) | ជាតេស្តរហ័សសម្រាប់ពិនិត្យរកអង្គបដិប្រាណប្រឆាំងនឹងប៉ារ៉ាស៊ីតនៅក្នុងឈាមអ្នកជំងឺ។ ប្រសិនបើមានមេរោគ ឈាមនឹងកកផ្តុំគ្នា (Agglutination) លើកាតតេស្ត ដែលជួយក្នុងការពិនិត្យស្រាវជ្រាវទ្រង់ទ្រាយធំក្នុងសហគមន៍។ | ដូចជាការប្រើមេដែកដើម្បីស្រូបទាញកម្ទេចដែកតូចៗចេញពីខ្សាច់ឱ្យមកផ្តុំគ្នា បង្ហាញឱ្យឃើញច្បាស់ថាតើមានដែក (មេរោគ) នៅទីនោះឬទេ។ |
| Multi-Locus Enzyme Electrophoresis / MLEE (បច្ចេកទេសបំបែកអង់ស៊ីមអេឡិចត្រូផូរ៉េស៊ីស) | ជាបច្ចេកទេសសិក្សាពីភាពខុសគ្នានៃអង់ស៊ីម (Isoenzymes) របស់ប៉ារ៉ាស៊ីត ដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណហ្សែន និងបែងចែកក្រុម ឬប្រភពដើមរបស់វា។ វិធីនេះជួយឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដឹងថាប៉ារ៉ាស៊ីតនោះឆ្លងពីមនុស្ស ឬពីសត្វ។ | ដូចជាការពិនិត្យស្នាមម្រាមដៃរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ ដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណថាពួកគេជានរណា និងមកពីគ្រួសារណា។ |
| Heteroduplex analysis (ការវិភាគ Heteroduplex) | ជាបច្ចេកទេសម៉ូលេគុលផ្អែកលើ PCR ដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីសម្គាល់ភាពខុសគ្នានៃលំដាប់ DNA។ ក្នុងការសិក្សានេះ វាត្រូវបានប្រើដើម្បីកំណត់ប្រភេទសត្វឬមនុស្ស ដែលជាប្រភពឈាមនៅក្នុងពោះរបស់សត្វរុយ (tsetse fly)។ | ដូចជាការយកកូដស៊េរីម៉ាស៊ីនពីរមកផ្ទឹមគ្នា ដើម្បីមើលថាតើវាជាម៉ូដែលតែមួយ ឬមានចំណុចណាខុសប្លែកគ្នា។ |
| Zymodemes (ហ្សីម៉ូឌីម ឬក្រុមហ្សែនអង់ស៊ីម) | គឺជាពាក្យបច្ចេកទេសសម្រាប់ហៅក្រុមនៃប៉ារ៉ាស៊ីតដែលមានទម្រង់អង់ស៊ីម (Isoenzymes) ដូចគ្នា ដែលត្រូវបានកំណត់ដោយបច្ចេកទេស MLEE ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការសិក្សាពីប្រភពរាតត្បាតនៃការឆ្លងរោគ។ | ដូចជាការចាត់ថ្នាក់មនុស្សទៅតាមក្រុមឈាម (A, B, AB, O) ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រង និងស្វែងយល់ពីប្រវត្តិរបស់ពួកគេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
