បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការប្រែប្រួលនៅក្នុងលទ្ធផលនៃការធ្វើតេស្តភាពស៊ាំនឹងឱសថប្រឆាំងជំងឺងងុយដេក (Human African Trypanosomiasis) តាមរយៈការប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពឱសថពាណិជ្ជកម្ម និងគោលការណ៍សកម្ម (Active principles) សុទ្ធ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើតេស្តរង្វាយតម្លៃភាពស៊ាំនៃឱសថ in vitro លើប៉ារ៉ាស៊ីត Trypanosoma brucei gambiense ចំនួន៣ប្រភេទ (STIB 894, STIB 891, RO15) ដោយប្រៀបធៀបឱសថពាណិជ្ជកម្មចំនួន៤ប្រភេទ ជាមួយនឹងគោលការណ៍សកម្មរបស់វា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Commercial Formulations Assay ការធ្វើតេស្តដោយប្រើប្រាស់ឱសថពាណិជ្ជកម្ម (Commercial drugs) |
ងាយស្រួលរកបាន និងឆ្លុះបញ្ចាំងពីទម្រង់ថ្នាំដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ផ្ទាល់សម្រាប់ព្យាបាលអ្នកជំងឺ។ | មានផ្ទុកសារធាតុផ្សំបន្ថែម (excipients) និងមានបញ្ហាក្នុងការរលាយ ដែលអាចរំខានដល់ការធ្វើតេស្ត in vitro ធ្វើឲ្យលទ្ធផលកំហាប់ MIC ខ្ពស់ជាងការពិត។ | តម្លៃកំហាប់ MIC នៃឱសថ Lampit® (2.5 µg/ml) និង Ornidyl® (4 µg/ml) គឺមានកម្រិតខ្ពស់ជាងសារធាតុសកម្មរបស់វាដល់ទៅពីរដង សម្រាប់ប៉ារ៉ាស៊ីតមួយចំនួន។ |
| Active Principles Assay ការធ្វើតេស្តដោយប្រើប្រាស់សារធាតុសកម្មសុទ្ធ (Active principles) |
ផ្តល់លទ្ធផលសុក្រឹត អាចទុកចិត្តបានសម្រាប់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវរយៈពេលយូរ ឬអន្តរមន្ទីរពិសោធន៍ ដោយគ្មានការរំខានពីសារធាតុបន្ទាប់បន្សំ។ | ទាមទារការបញ្ជាទិញពិសេសពីក្រុមហ៊ុនគីមី និងអាចមានតម្លៃថ្លៃសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ខ្នាតតូច។ | តម្លៃកំហាប់ MIC នៃសារធាតុ 5-nitrofuran គឺត្រឹមតែ 1.25 µg/ml និង DFMO គឺ 1.85 ទៅ 3.69 µg/ml ដែលបង្ហាញពីប្រសិទ្ធភាពរារាំងខ្ពស់ជាង និងសុក្រឹតជាង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារបន្ទប់ពិសោធន៍ជីវសាស្រ្តកម្រិតខ្ពស់សម្រាប់ការបណ្តុះកោសិកា និងសារធាតុគីមីដែលមានភាពបរិសុទ្ធខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រើប្រាស់ប៉ារ៉ាស៊ីត Trypanosoma brucei gambiense ដែលប្រមូលបានពីប្រទេសអ៊ូហ្គង់ដា (Uganda) ដើម្បីបម្រើដល់បណ្តាញស្រាវជ្រាវនៅទ្វីបអាហ្រ្វិកកណ្តាល។ ទោះបីជាជំងឺងងុយដេក (Sleeping sickness) នេះមិនមាននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែវិធីសាស្ត្រក្នុងការប្រៀបធៀបរវាងឱសថពាណិជ្ជកម្ម និងសារធាតុសកម្ម គឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ការធ្វើស្តង់ដារតេស្តភាពស៊ាំឱសថនៃជំងឺប៉ារ៉ាស៊ីតផ្សេងៗទៀតដែលកំពុងគំរាមកំហែងដល់កម្ពុជា។
គោលការណ៍នៃការវាយតម្លៃនេះ មានប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវផ្នែកឱសថសាស្ត្រ និងការតាមដានភាពស៊ាំនឹងថ្នាំនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការផ្លាស់ប្តូរមកប្រើប្រាស់សារធាតុសកម្មសុទ្ធសម្រាប់ការធ្វើតេស្តក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ នឹងជួយកាត់បន្ថយកំហុសឆ្គង និងបង្កើនភាពជឿជាក់នៃការវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពឱសថនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| in vitro (ការធ្វើតេស្តក្រៅសរីរាង្គ / ក្នុងកែវពិសោធន៍) | គឺជាការធ្វើតេស្ត ឬការពិសោធន៍ជីវសាស្រ្តដែលប្រព្រឹត្តទៅនៅក្រៅសារពាង្គកាយមានជីវិត ដូចជានៅក្នុងបំពង់សាកល្បង ឬចានពិសោធន៍ (Petri dish) ដើម្បីពិនិត្យមើលប្រតិកម្មអ្វីមួយ (ឧ. ប្រសិទ្ធភាពថ្នាំ) ក្នុងមជ្ឈដ្ឋានដែលអ្នកស្រាវជ្រាវអាចគ្រប់គ្រងបានយ៉ាងតឹងរ៉ឹង។ | ដូចជាការយកគ្រាប់ពូជទៅសាកល្បងបណ្តុះនៅក្នុងថូក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ ដើម្បីងាយស្រួលមើលថែនិងសង្កេត មុននឹងសម្រេចចិត្តយកទៅដាំក្នុងចម្ការផ្ទាល់។ |
| Minimum inhibitory concentration (MIC) (កំហាប់រារាំងអប្បបរមា) | គឺជាកម្រិតកំហាប់ទាបបំផុតនៃឱសថ ឬសារធាតុគីមី ដែលអាចបញ្ឈប់ការលូតលាស់ ឬសម្លាប់មេរោគ (ក្នុងករណីនេះគឺប៉ារ៉ាស៊ីត Trypanosoma) នៅក្នុងការធ្វើតេស្ត in vitro។ វាជារង្វាស់ស្តង់ដារដើម្បីដឹងថាថ្នាំមួយមានប្រសិទ្ធភាពខ្លាំងកម្រិតណា។ | ដូចជាចំនួនកម្លាំងប៉ូលិសតិចបំផុតដែលត្រូវការចាំបាច់ដើម្បីទប់ស្កាត់កុំឲ្យក្រុមចោរអាចធ្វើសកម្មភាពបន្តទៀតបាន។ |
| Trypanosoma brucei gambiense (មេរោគបង្កជំងឺងងុយដេកអាហ្វ្រិក) | ជាប្រភេទប៉ារ៉ាស៊ីតឯកកោសិកាដែលរស់នៅក្នុងចរន្តឈាម ហើយបង្កឱ្យមានជំងឺងងុយដេកទម្រង់រ៉ាំរ៉ៃ (Human African Trypanosomiasis) នៅតំបន់អាហ្វ្រិកកណ្តាល និងខាងលិច។ វាឆ្លងចូលក្នុងខ្លួនមនុស្សតាមរយៈការខាំរបស់សត្វរុយ Tsetse ។ | ដូចជាសត្វល្អិតចង្រៃតូចមួយដែលលួចចូលក្នុងប្រព័ន្ធទុយោទឹកស្អាតនៃផ្ទះ (សរសៃឈាម) ហើយធ្វើឲ្យចរន្តឈាមរអាក់រអួល បណ្តាលឲ្យមនុស្សមានអាការៈងងុយដេកនិងឈឺធ្ងន់។ |
| Active principle (សារធាតុសកម្មសុទ្ធ) | គឺជាសារធាតុគីមីបរិសុទ្ធនៅក្នុងឱសថ ដែលមានតួនាទីជាអ្នកចេញរិទ្ធិផ្ទាល់ក្នុងការប្រឆាំងនឹងជំងឺ ឬសម្លាប់មេរោគ ដោយមិនទាន់មានការបូកបញ្ចូលសារធាតុបន្ថែមផ្សេងៗ (excipients) សម្រាប់ការផលិតជាគ្រាប់ ឬទឹកនៅឡើយទេ។ | ដូចជាម្សៅកាហ្វេសុទ្ធនៅក្នុងកាហ្វេមួយកែវ ដែលជាអ្នកធ្វើឲ្យយើងស្វាង ចំណែកទឹក ដោះគោ និងស្ករ គ្រាន់តែជាសារធាតុបន្ថែមប៉ុណ្ណោះ។ |
| Commercial formulation (រូបមន្តពាណិជ្ជកម្មឱសថ) | គឺជាទម្រង់ឱសថដែលផលិតរួចរាល់សម្រាប់ដាក់លក់លើទីផ្សារ ដើម្បីយកទៅព្យាបាលអ្នកជំងឺផ្ទាល់ ដែលមានផ្ទុកទាំងសារធាតុសកម្ម (Active principle) ផ្សំឡូកឡំជាមួយនឹងសារធាតុបន្ទាប់បន្សំ (Excipients) ដើម្បីជួយឱ្យថ្នាំរក្សាទុកបានយូរ ងាយស្រួលរលាយ ឬមានរសជាតិ។ | ដូចជានំខេកដែលដុតរួចរាល់ដាក់លក់ក្នុងហាង ដែលមានទាំងម្សៅ (សារធាតុសំខាន់) និងពណ៌ ខ្លាញ់ ស្ករ (សារធាតុបន្ទាប់បន្សំ) បញ្ចូលគ្នា។ |
| Excipients (សារធាតុផ្សំបន្ថែមអសកម្ម) | គឺជាសារធាតុដែលគេបន្ថែមចូលទៅក្នុងថ្នាំពាណិជ្ជកម្មដើម្បីជួយបង្កើតជារូបរាង (គ្រាប់ ឬទឹក) ជួយឱ្យវាឆាប់រលាយក្នុងក្រពះ ឬការពារកុំឲ្យឆាប់ខូច ប៉ុន្តែវាមិនមានតួនាទីសម្លាប់មេរោគនោះទេ។ នៅក្នុងការពិសោធន៍ in vitro សារធាតុទាំងនេះអាចប្រតិកម្មជាមួយសេរ៉ូម ឬរំខានដល់លទ្ធផលតេស្ត។ | ដូចជាប្រអប់ក្រដាសនិងស្នោរទ្រនាប់ដែលខ្ចប់ការពាររបស់របរខាងក្នុង តែវាមិនមែនជារបស់ដែលយើងត្រូវការយកមកប្រើប្រាស់ផ្ទាល់នោះទេ។ |
| 3H-hypoxanthine incorporation assay (តេស្តវាស់ការស្រូបយក 3H-hypoxanthine) | គឺជាបច្ចេកទេសពិសោធន៍ដ៏សុក្រឹតមួយដែលប្រើប្រាស់សារធាតុវិទ្យុសកម្មស្រាល (Isotope 3H) ដើម្បីវាស់ស្ទង់ការលូតលាស់ និងការបំបែកកោសិការបស់ប៉ារ៉ាស៊ីត។ បើប៉ារ៉ាស៊ីតនៅមានជីវិត (ថ្នាំអត់ប្រសិទ្ធភាព) វាស៊ីសារធាតុនេះបញ្ចូលទៅក្នុង DNA របស់វា ដែលឧបករណ៍អាចចាប់សញ្ញាបាន។ | ដូចជាការលួចលាបថ្នាំពណ៌ដែលអាចបញ្ចេញពន្លឺក្នុងទីងងឹតទៅលើចំណី ដើម្បីតាមដានមើលថាតើមានសត្វកណ្តុរប៉ុន្មានក្បាលបានចេញមកស៊ីចំណីនោះ។ |
| High pressure liquid chromatography (ក្រូម៉ាតូក្រាហ្វ៊ីរាវសម្ពាធខ្ពស់ / HPLC) | គឺជាបច្ចេកទេសវិភាគគីមីកម្រិតខ្ពស់ និងរសើបបំផុត ដែលប្រើសម្រាប់បំបែក កំណត់អត្តសញ្ញាណ និងវាស់បរិមាណសមាសធាតុនីមួយៗនៅក្នុងល្បាយរាវ ដោយប្រើសម្ពាធខ្ពស់រុញវាឆ្លងកាត់បំពង់តម្រងពិសេស។ វាត្រូវបានស្នើឡើងដើម្បីប្រើសម្រាប់ដោះស្រាយចម្ងល់ពីបញ្ហានៃការរលាយរបស់ឱសថ។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនរែងគ្រាប់ខ្សាច់ទំនើបមួយ ដែលអាចបំបែក និងរាប់គ្រាប់ខ្សាច់តាមទំហំ ទម្ងន់ និងពណ៌របស់វាបានយ៉ាងច្បាស់លាស់ពីក្នុងគំនរខ្សាច់ចម្រុះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
