បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការយល់ដឹងពីប្រវត្តិ ការវិវត្ត និងការបន្សាំខ្លួននៃប្រព័ន្ធជំនឿគ្រូធម៌ (Modham) ក្នុងតំបន់ឦសាននៃប្រទេសថៃ ចំពេលមានការផ្លាស់ប្តូរផ្នែកនយោបាយ សង្គម វប្បធម៌ និងការរីកចម្រើននៃវេជ្ជសាស្ត្រទំនើប។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវបែបគុណវិស័យ (Qualitative research) ដើម្បីវិភាគទិន្នន័យប្រវត្តិសាស្ត្រ និងបាតុភូតសង្គមបច្ចុប្បន្ន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Spiritual Healing (Modham/Kru Khmer) ការព្យាបាលតាមបែបជំនឿប្រពៃណី (គ្រូធម៌/គ្រូខ្មែរ) |
ជួយសម្រាលភាពតានតឹងផ្នែកផ្លូវចិត្ត បង្កើតភាពស្អិតរមួតក្នុងសហគមន៍ និងងាយស្រួលទទួលបានសម្រាប់ប្រជាជននៅតំបន់ជនបទ។ | មិនអាចព្យាបាលជំងឺផ្លូវកាយធ្ងន់ធ្ងរបាន អាស្រ័យលើជំនឿបុគ្គលខ្លាំង និងអាចបង្កឱ្យមានការបោកប្រាស់។ | បង្កើតបានជាបណ្តាញសង្គមដ៏រឹងមាំដែលផ្តល់នូវស្ថិរភាពផ្លូវចិត្ត និងការគាំទ្រគ្នាទៅវិញទៅមកក្នុងសហគមន៍ទោះបីជាសង្គមមានការអភិវឌ្ឍក៏ដោយ។ |
| Modern Medical Treatment ការព្យាបាលតាមប្រព័ន្ធវេជ្ជសាស្ត្រទំនើប |
មានភស្តុតាងវិទ្យាសាស្ត្រច្បាស់លាស់ អាចព្យាបាលជំងឺផ្លូវកាយនិងមេរោគនានាបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ជារឿយៗមិនបានដោះស្រាយបញ្ហាផ្លូវចិត្តដែលបង្កមកពីជំនឿអរូបី ឬបរិបទសង្គម-វប្បធម៌របស់អ្នកជំងឺនៅជនបទឡើយ។ | ប្រជាជនភាគច្រើននៅតែងាកមកពឹងផ្អែកលើគ្រូធម៌ដើម្បីព្យាបាលជំងឺដែលពួកគេជឿថាពេទ្យទំនើបមើលមិនឃើញ (ជំងឺផ្លូវចិត្ត/អំពើអូមអាម)។ |
| State Law and Administration ការគ្រប់គ្រងតាមប្រព័ន្ធច្បាប់រដ្ឋ និងរដ្ឋបាល |
ជួយថែរក្សាសណ្តាប់ធ្នាប់សង្គម ទប់ស្កាត់ការឆបោកក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ និងការពារអបិយជំនឿហួសហេតុ។ | ជួនកាលខ្វះការយល់ដឹងអំពីបរិបទវប្បធម៌មូលដ្ឋាន ដែលនាំឱ្យមានការគាបសង្កត់លើប្រពៃណីរបស់ប្រជាជន (ឧ. ការចោទប្រកាន់ថាជាកុបកម្ម)។ | បង្ខំឱ្យស្ថាប័នគ្រូធម៌ត្រូវកែប្រែទម្រង់ និងសម្របខ្លួនទៅជាបណ្តាញទំនាក់ទំនងសង្គមបែបថ្មីដែលមិនប្រឆាំងនឹងច្បាប់រដ្ឋ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះជារបៀបស្រាវជ្រាវគុណវិស័យ (Qualitative Research) ដែលទាមទារពេលវេលា និងធនធានចុះមូលដ្ឋានជាចម្បង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ឦសាននៃប្រទេសថៃ (ផ្តោតលើខេត្តឧត្តរធានី រយអ៊ិត និងកាឡាស៊ីន) ដែលគ្របដណ្តប់លើប្រជាជនដែលមានវប្បធម៌ថៃ-ឡាវ។ ទោះបីជាវាមិនមែនជាបរិបទនៅកម្ពុជាផ្ទាល់ ប៉ុន្តែទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ ព្រោះវប្បធម៌ជំនឿអរូបី និងការអនុវត្តរបស់គ្រូធម៌នៅទីនោះ មានភាពស្រដៀងគ្នាយ៉ាងខ្លាំងទៅនឹង "គ្រូខ្មែរ" នៅតាមតំបន់ជនបទនៃប្រទេសកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រ និងរបកគំហើញនៃការសិក្សានេះគឺមានប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវ និងអ្នកធ្វើគោលនយោបាយនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការស្វែងយល់ពីបណ្តាញសង្គមនៃអ្នកព្យាបាលតាមបែបប្រពៃណី ជួយឱ្យស្ថាប័នរដ្ឋអាចទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីពួកគេ ដើម្បីលើកកម្ពស់សុខុមាលភាពផ្លូវចិត្ត និងស្ថិរភាពសង្គមជាជាងការលុបបំបាត់ចោល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Modham | គឺជាអ្នកព្យាបាលជំងឺតាមបែបប្រពៃណីនៅតំបន់ឦសាន (Isan) នៃប្រទេសថៃ ដែលប្រើប្រាស់ចំណេះដឹងផ្នែកធម៌ វេទមន្ត និងក្បួនតម្រាព្រះពុទ្ធសាសនាផ្សំជាមួយអបិយជំនឿ ដើម្បីបណ្ដេញវិញ្ញាណអាក្រក់ ឬអំពើអូមអាមចេញពីអ្នកជំងឺ។ | ប្រៀបដូចជា "គ្រូខ្មែរ" នៅក្នុងសង្គមខ្មែរ ដែលប្រើធម៌សូត្រ និងទឹកមន្តដើម្បីព្យាបាលជំងឺផ្លូវចិត្ត ឬជំងឺដែលពេទ្យសម័យមើលមិនឃើញ។ |
| Structural-functionalism | ទ្រឹស្តីសង្គមវិទ្យាដែលពន្យល់ថាសង្គមមួយអាចដំណើរការ និងមានស្ថិរភាពទៅបាន គឺអាស្រ័យលើផ្នែកនីមួយៗ (ដូចជាស្ថាប័នសាសនា គ្រួសារ ឬស្ថាប័នគ្រូធម៌) ធ្វើការបំពេញមុខងាររៀងៗខ្លួនដើម្បីរក្សាតុល្យភាពសង្គមរួម។ | ប្រៀបដូចជារាងកាយមនុស្សដែលត្រូវការសរីរាង្គផ្សេងៗ (បេះដូង សួត ក្រពះ) ធ្វើការរួមគ្នាដើម្បីរស់រានមានជីវិត។ |
| Social Network Theory | គោលគំនិតដែលសិក្សាពីទំនាក់ទំនង និងការផ្សារភ្ជាប់គ្នារវាងបុគ្គល ឬក្រុមក្នុងសង្គម។ ក្នុងការសិក្សានេះ វាសំដៅលើទំនាក់ទំនងរវាងគ្រូធម៌ និងអ្នកជំងឺ ដែលបានបង្កើតជាបណ្តាញជួយយកអាសារគ្នាផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច នយោបាយ និងសង្គម។ | ប្រៀបដូចជាសំណាញ់ពីងពាងដែលសរសៃនីមួយៗតភ្ជាប់គ្នា បង្កើតបានជាបណ្ដាញទំនាក់ទំនងដ៏រឹងមាំរវាងមនុស្សក្នុងសហគមន៍។ |
| Sacred Space | ទីតាំង ឬបរិវេណដែលត្រូវបានកំណត់ និងជឿជាក់ថាមានថាមពលអរូបី ឬបារមីសណ្ឋិតនៅ ដូចជាកន្លែងធ្វើពិធីរបស់គ្រូធម៌ ឬអាសនៈព្រះ ដែលតម្រូវឱ្យអ្នកចូលរួមមានការគោរពប្រតិបត្តិតាមវិន័យយ៉ាងតឹងរ៉ឹងបំផុត។ | ប្រៀបដូចជាតំបន់ហាមឃាត់ ឬកន្លែងសក្ការៈបូជា ដែលគេជឿថាមានទេវតាឬបារមីថែរក្សា មិនអាចប្រព្រឹត្តអំពើផ្តេសផ្តាសបាន។ |
| Animatism | ជំនឿលើថាមពលអាថ៌កំបាំង ឬកម្លាំងអរូបីដែលមាននៅក្នុងធម្មជាតិឬវត្ថុផ្សេងៗ ដែលគ្រូអាគមអាចទាញយកកម្លាំងទាំងនោះមកប្រើប្រាស់តាមរយៈការសូត្រមន្ត ដើម្បីផ្ដល់ផលល្អ (ការពារ) ឬអាក្រក់ (ដាក់អំពើ) ដល់អ្នកដទៃ។ | ប្រៀបដូចជាការប្រើប្រាស់អំណាចតេជៈឬមន្តអាគម ដើម្បីបញ្ជាលើធម្មជាតិ ឬផ្តល់ការការពារដល់ពលរដ្ឋពីជំងឺផ្សេងៗ។ |
| Heet Sib Song Kong Sib See | ជាច្បាប់ទម្លាប់ និងទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណីប្រចាំខែទាំង១២ របស់ពលរដ្ឋតំបន់ឦសាន និងឡាវ ដែលដើរតួជាក្រឹត្យក្រមគ្រប់គ្រងសីលធម៌ និងរបៀបរស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់សមាជិកក្នុងសហគមន៍។ | ប្រៀបដូចជា "ច្បាប់ល្បើក" ឬប្រតិទិនប្រពៃណីដែលប្រាប់អ្នកស្រុកឱ្យដឹងថាត្រូវធ្វើបុណ្យអ្វី ឬតមអ្វីខ្លះក្នុងខែនីមួយៗ ដើម្បីសេចក្តីសុខ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
