បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការខ្វះខាតការយល់ដឹង និងការចូលរួមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងដំណើរការប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្រិតមូលដ្ឋាន ដោយផ្តោតលើការកសាង និងអនុវត្តគំរូប្រជាធិបតេយ្យដោយមានការចូលរួមសម្រាប់សហគមន៍។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្រ្តស្រាវជ្រាវគុណវត្ថុ ដោយសំយោគបទពិសោធន៍ពីសហគមន៍គំរូចំនួន ៦ នៅភូមិភាគខាងកើតនៃប្រទេសថៃ និងយកទៅអនុវត្តជាក់ស្តែងនៅសហគមន៍ Thai Ban។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Participatory Action Research (PAR) ការស្រាវជ្រាវសកម្មភាពដោយមានការចូលរួម |
ជំរុញឱ្យប្រជាពលរដ្ឋមានភាពជាម្ចាស់ការ ហ៊ានបញ្ចេញមតិ និងចូលរួមដោះស្រាយបញ្ហាសហគមន៍ផ្ទាល់។ | ត្រូវការចំណាយពេលវេលាយូរក្នុងការអនុវត្ត និងទាមទារឱ្យមានការសម្របសម្រួលខ្ពស់ពីអ្នកដឹកនាំ។ | ប្រជាពលរដ្ឋនៅសហគមន៍ Thai Ban មានការយល់ដឹងកើនឡើង និងបានចូលរួមបង្កើតផែនការអភិវឌ្ឍន៍ដោយផ្ទាល់ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ |
| SWOT Analysis ការវិភាគចំណុចខ្លាំង ខ្សោយ ឱកាស និងការគំរាមកំហែង |
ជួយឱ្យសហគមន៍យល់ច្បាស់ពីសក្តានុពល និងបញ្ហាប្រឈមរបស់ខ្លួនបានយ៉ាងច្បាស់លាស់មុនពេលរៀបចំផែនការ។ | ប្រជាពលរដ្ឋមូលដ្ឋានមួយចំនួនអាចពិបាកយល់ពីទម្រង់នៃការវិភាគនេះ ប្រសិនបើគ្មានអ្នកសម្របសម្រួលពន្យល់ឱ្យបានច្បាស់។ | បង្កើតបានជាទិន្នន័យជាក់ស្តែងសម្រាប់បញ្ចូលក្នុងផែនការអភិវឌ្ឍន៍សហគមន៍ដែលចំគោលដៅតម្រូវការ។ |
| Top-down Administration (Baseline) ការគ្រប់គ្រងបែបថ្នាក់លើចុះក្រោម (ទម្រង់ចាស់) |
មានភាពរហ័សក្នុងការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្ត និងកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដោយប្រើកញ្ចប់ថវិការដ្ឋ។ | មិនឆ្លើយតបនឹងតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់សហគមន៍ ធ្វើឱ្យពលរដ្ឋខ្វះភាពជាម្ចាស់ការ និងពឹងផ្អែកតែលើរដ្ឋ។ | កម្រិតនៃការចូលរួមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋនៅមានកម្រិតទាប ហើយគម្រោងជារឿយៗមិនមាននិរន្តរភាពឡើយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តគំរូប្រជាធិបតេយ្យដោយមានការចូលរួមនេះ ទាមទារការវិនិយោគពេលវេលា និងការប្តេជ្ញាចិត្តខ្ពស់ពីសំណាក់អ្នកដឹកនាំមូលដ្ឋាន និងប្រជាពលរដ្ឋ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងសហគមន៍ចំនួន៦ នៅភូមិភាគខាងកើតនៃប្រទេសថៃ ដែលជាតំបន់មានការលាយបញ្ចូលគ្នារវាងវិស័យកសិកម្ម នេសាទ និងឧស្សាហកម្ម។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ដោយសារតំបន់ជនបទកម្ពុជាជាច្រើនក៏កំពុងឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្តូរស្រដៀងគ្នានេះ ប៉ុន្តែប្រព័ន្ធមូលនិធិភូមិនៅថៃអាចមានភាពរឹងមាំជាង ដែលទាមទារការសម្របសម្រួលមុនពេលយកមកអនុវត្ត។
គំរូនៃការពង្រឹងប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្រិតមូលដ្ឋាននេះ គឺពិតជាមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍសហគមន៍ និងរដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការអនុវត្តគំរូនេះនៅកម្ពុជានឹងជួយផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ពីការរង់ចាំជំនួយពីរដ្ឋ ទៅជាការចេះរួមគ្នាស្វែងរកដំណោះស្រាយ និងអភិវឌ្ឍន៍សហគមន៍ដោយខ្លួនឯងប្រកបដោយចីរភាព និងមានគណនេយ្យភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Participatory Democracy | ទម្រង់នៃការគ្រប់គ្រងដែលប្រជាពលរដ្ឋមានអំណាច និងឱកាសដោយផ្ទាល់ក្នុងការចូលរួមធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តលើបញ្ហាដែលប៉ះពាល់ដល់ជីវិត និងសហគមន៍របស់ពួកគេ ជាជាងការពឹងផ្អែកតែលើតំណាងដែលបានបោះឆ្នោត (សមាជិកសភា ឬក្រុមប្រឹក្សា)។ | ដូចជាសមាជិកគ្រួសារទាំងអស់អង្គុយតុជុំគ្នាពិភាក្សា និងសម្រេចចិត្តថានឹងចំណាយលុយទិញអ្វីចូលផ្ទះ ជាជាងទុកឲ្យឪពុកឬម្តាយសម្រេចចិត្តតែម្នាក់ឯង។ |
| Participatory Action Research (PAR) | វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវដែលអ្នកស្រាវជ្រាវ និងប្រជាជនក្នុងសហគមន៍សហការគ្នាដើម្បីសិក្សា រកមូលហេតុនៃបញ្ហា និងរួមគ្នាអនុវត្តដំណោះស្រាយជាក់ស្តែង ដើម្បីអភិវឌ្ឍសហគមន៍នោះដោយផ្ទាល់។ | ដូចជាគ្រូពេទ្យចុះទៅសហការជាមួយអ្នកភូមិដើម្បីរាវរកប្រភពមូសខ្លា រួចចូលរួមលុបបំបាត់ទាំងអស់គ្នា ជាជាងគ្រាន់តែមកថតរូបនិងសរសេររបាយការណ៍។ |
| Social Networks | ការចងក្រង និងភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងក្រុម អង្គការ ឬបុគ្គលនៅក្នុងសហគមន៍ (ដូចជា ក្រុមសន្សំប្រាក់ ក្រុមអភិរក្ស) ដើម្បីចែករំលែកធនធាន ចំណេះដឹង និងជួយគាំទ្រគ្នាទៅវិញទៅមកក្នុងការអភិវឌ្ឍ។ | ដូចជាសរសៃពីងពាងដែលត្បាញភ្ជាប់គ្នាយ៉ាងស្អិតរមួត ធ្វើឱ្យសំណាញ់ទាំងមូលមានភាពរឹងមាំ និងអាចទប់ទល់នឹងខ្យល់បក់ខ្លាំងបាន ដោយមិនងាយដាច់រហែក។ |
| Civic Culture | ផ្នត់គំនិត ជំនឿ និងទម្លាប់របស់ប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ ដែលពួកគេយល់ដឹងពីសិទ្ធិ កាតព្វកិច្ច មានស្មារតីទទួលខុសត្រូវចំពោះរឿងសាធារណៈ និងចូលរួមយ៉ាងសកម្មក្នុងកិច្ចការងារសហគមន៍។ | ដូចជាវប្បធម៌នៃការតម្រង់ជួរទិញឥវ៉ាន់ និងការចោលសំរាមក្នុងធុង ដែលមនុស្សគ្រប់គ្នាគោរពសិទ្ធិគ្នានិងធ្វើតាមវិន័យសង្គមដោយស្វ័យប្រវត្តិមិនបាច់មានអ្នកបង្ខំ។ |
| SWOT Analysis | ឧបករណ៍សម្រាប់វាយតម្លៃស្ថានភាពសហគមន៍ មុននឹងរៀបចំផែនការ ដោយផ្តោតលើការវិភាគចំណុចខ្លាំង (Strengths) ចំណុចខ្សោយ (Weaknesses) ឱកាសពីខាងក្រៅ (Opportunities) និងការគំរាមកំហែង (Threats)។ | ដូចជាការពិនិត្យសុខភាពខ្លួនឯង ថាតើមានកម្លាំងត្រង់ណា ឈឺត្រង់ណា មានថ្នាំអ្វីអាចជួយបាន និងមានមេរោគអ្វីខ្លះដែលកំពុងរាតត្បាតត្រូវប្រយ័ត្ន។ |
| Deliberative Democracy | ទម្រង់នៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យដែលសង្កត់ធ្ងន់លើការជជែកដេញដោល ផ្តល់ហេតុផល និងការពិភាក្សាគ្នាយ៉ាងស៊ីជម្រៅក្នុងចំណោមប្រជាពលរដ្ឋ មុននឹងឈានដល់ការសម្រេចចិត្តឬបោះឆ្នោត។ | ដូចជាការប្រជុំក្រុមសិស្សដែលគ្រប់គ្នាត្រូវលើកហេតុផលមកពន្យល់គ្នាទៅវិញទៅមកឱ្យយល់ស្របសិន ទើបសម្រេចថានឹងធ្វើគម្រោងអ្វី ជាជាងគ្រាន់តែលើកដៃយកសំឡេងភាគច្រើនភ្លាមៗ។ |
| Direct Democracy | ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងដែលប្រជាពលរដ្ឋម្នាក់ៗមានសិទ្ធិចូលរួមពិភាក្សា និងសម្រេចលើច្បាប់ ឬគោលនយោបាយដោយផ្ទាល់ ឧទាហរណ៍តាមរយៈការបោះឆ្នោតប្រជាមតិ ដោយមិនបាច់ប្រគល់សិទ្ធិឱ្យអ្នកតំណាង។ | ដូចជាសិស្សក្នុងថ្នាក់ទាំងអស់បោះឆ្នោតរើសគោលដៅដំណើរកម្សាន្តដោយខ្លួនឯង ដោយមិនបាច់ឱ្យប្រធានថ្នាក់ជាអ្នកសម្រេចជំនួស។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
