បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិភាក្សាអំពីភាពមិនច្បាស់លាស់ និងភាពផ្ទុយគ្នានៃគោលទស្សន៍ច្បាប់ស្តីពី "កម្មសិទ្ធិរបស់ប្រជាជនទូទាំងប្រទេស" (Entire-people ownership) នៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៩២ របស់ប្រទេសវៀតណាម ជាពិសេសទាក់ទងនឹងបញ្ហាកម្មសិទ្ធិ និងសិទ្ធិប្រើប្រាស់ដីធ្លី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកនិពន្ធបានធ្វើការវិភាគដោយផ្អែកលើប្រវត្តិសាស្រ្តច្បាប់ ទ្រឹស្តីច្បាប់ និងការវាយតម្លៃលើការអនុវត្តជាក់ស្តែងនៃច្បាប់ភូមិបាលនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Entire-people ownership (Current Constitutional framework) កម្មសិទ្ធិរបស់ប្រជាជនទូទាំងប្រទេស (ក្របខណ្ឌរដ្ឋធម្មនុញ្ញបច្ចុប្បន្ន) |
មានគោលបំណងការពារទ្រព្យសម្បត្តិជាតិ និងធានាថាធនធានសំខាន់ៗត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋដើម្បីផលប្រយោជន៍រួម។ | ជាគោលទស្សន៍ស្រពិចស្រពិលដែលមិនអាចកំណត់ម្ចាស់ពិតប្រាកដ បង្កឱ្យមានការប្រើប្រាស់អំណាចរំលោភបំពានពីរដ្ឋក្នុងការដកហូតដី និងរារាំងសិទ្ធិសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រជាជន។ | នៅវៀតណាម គោលការណ៍នេះបានអនុញ្ញាតឱ្យរដ្ឋដកហូតដីកសិកម្មប្រមាណ ៣៤.៣៣០ ហិកតា (២០០៥-២០០៧) ក្នុងតម្លៃទាប ដោយធ្វើឱ្យកសិករជាច្រើនបាត់បង់ការងារ និងដីធ្លី។ |
| National Ownership and Multi-ownership of Land (Proposed reform) កម្មសិទ្ធិជាតិ និងកម្មសិទ្ធិពហុភាគីលើដីធ្លី (កំណែទម្រង់ដែលបានស្នើ) |
កំណត់ព្រំដែនអំណាចរដ្ឋបានយ៉ាងច្បាស់លាស់ ទទួលស្គាល់សិទ្ធិកម្មសិទ្ធិឯកជន និងជំរុញឱ្យមានទីផ្សារអចលនទ្រព្យប្រកបដោយតម្លាភាព។ | ទាមទារឱ្យមានការប្តេជ្ញាចិត្តនយោបាយកម្រិតខ្ពស់ ដើម្បីលុបបំបាត់មនោគមវិជ្ជាសង្គមនិយមចាស់ និងតម្រូវឱ្យធ្វើវិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញស៊ីជម្រៅ។ | ផ្តល់នូវក្របខណ្ឌច្បាប់រឹងមាំសម្រាប់ការពង្រឹងសន្តិសុខដីធ្លី កាត់បន្ថយវិវាទ និងការពារសិទ្ធិរបស់ប្រជាពលរដ្ឋស្របតាមនិន្នាការសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ដោយសារនេះជាការសិក្សាលើគោលនយោបាយច្បាប់ និងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ការអនុវត្តកំណែទម្រង់នេះទាមទារនូវឆន្ទៈនយោបាយ និងការរៀបចំប្រព័ន្ធច្បាប់ជាថ្មី ជាជាងការចំណាយលើធនធានបច្ចេកវិទ្យា ឬផ្នែករឹង។
ការសិក្សានេះផ្តោតលើបរិបទប្រទេសវៀតណាម ដោយផ្អែកលើការវិភាគច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៩២ ច្បាប់ភូមិបាលឆ្នាំ២០០៣ និងទិន្នន័យនៃការដកហូតដីកសិកម្មចន្លោះឆ្នាំ២០០៥-២០០៧។ បញ្ហានេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាក៏ធ្លាប់ឆ្លងកាត់របបកុម្មុយនិស្តដែលលុបបំបាត់កម្មសិទ្ធិឯកជន និងបច្ចុប្បន្នកំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាស្រដៀងគ្នាក្នុងការគ្រប់គ្រងដីរដ្ឋ និងបញ្ហាដកហូតដីធ្លី។
ការវិភាគអំពីភាពមិនច្បាស់លាស់នៃកម្មសិទ្ធិរដ្ឋនេះ គឺមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការសិក្សា និងកែទម្រង់ច្បាប់ដីធ្លីនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការផ្លាស់ប្តូរពីការក្តោបក្តាប់អំណាចដាច់ខាតរបស់រដ្ឋមកលើធនធានដីធ្លី ទៅជាការទទួលស្គាល់កម្មសិទ្ធិឯកជនពេញលេញ គឺជាជំហានដ៏សំខាន់សម្រាប់ជំរុញយុត្តិធម៌សង្គម និងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយបរិយាប័ន្ននៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Entire-people ownership (Sở hữu toàn dân) | ជាគោលទស្សន៍ច្បាប់សង្គមនិយមដែលចែងថា ធនធានទាំងអស់ (ពិសេសដីធ្លី) ជារបស់ប្រជាជនទូទាំងប្រទេសរួមគ្នា ដោយមានរដ្ឋជាអ្នកតំណាងក្នុងការគ្រប់គ្រង និងចាត់ចែងសិទ្ធិ។ | ដូចជាការទិញនំខេកមួយដុំធំសម្រាប់អ្នកភូមិទាំងអស់ញ៉ាំរួមគ្នា ប៉ុន្តែមានតែមេភូមិទេដែលជាអ្នកកាន់កាំបិតមានសិទ្ធិកាត់ចែក។ |
| Land Use Rights / QSDĐ (Quyền sử dụng đất) | ដោយសាររដ្ឋជាម្ចាស់ដីធ្លី ប្រជាពលរដ្ឋមិនមានកម្មសិទ្ធិឯកជនស្របច្បាប់ទេ ប៉ុន្តែពួកគេទទួលបាន 'សិទ្ធិប្រើប្រាស់' ដែលអាចលក់ ជួល ឬបញ្ចាំបាន ដើរតួស្ទើរតែដូចកម្មសិទ្ធិឯកជន។ | ដូចជាការជួលផ្ទះគេរយៈពេលវែង ដែលអ្នកអាចតុបតែង ឬអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកផ្សេងជួលបន្តបាន ប៉ុន្តែអ្នកមិនមែនជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិតួផ្ទះនោះទេ។ |
| Nationalization (Quốc hữu hoá) | ជានីតិវិធីដែលរដ្ឋាភិបាលប្រកាសដកហូតសិទ្ធិកម្មសិទ្ធិឯកជនលើទ្រព្យសម្បត្តិ (ដូចជាដីធ្លី ឬក្រុមហ៊ុន) មកដាក់ជាទ្រព្យសម្បត្តិរបស់រដ្ឋកណ្តាលវិញទាំងអស់។ | ដូចជាសាលារៀនចេញច្បាប់ដកហូតទូរស័ព្ទដៃរបស់សិស្សទាំងអស់ មកទុកជាទ្រព្យសម្បត្តិរួមរបស់សាលា។ |
| Hidden privatization (Tư nhân hóa ngầm) | ជាបាតុភូតដែលទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ (ដូចជាដីធ្លី) ត្រូវបំប្លែងទៅជាការគ្រប់គ្រង និងទាញយកផលប្រយោជន៍ដោយបុគ្គលឯកជនតាមរយៈយន្តការទីផ្សារ ទោះបីជាច្បាប់ចែងថាជារបស់រដ្ឋក៏ដោយ។ | ដូចជាឡានរបស់រដ្ឋ ប៉ុន្តែបុគ្គលិកយកទៅបើកបរឈ្នួលរកលុយដាក់ហោប៉ៅខ្លួនឯងយ៉ាងស្ងៀមស្ងាត់។ |
| National ownership (Sở hữu quốc gia) | ជាទម្រង់កម្មសិទ្ធិដែលស្នើឡើងដើម្បីជំនួស 'កម្មសិទ្ធិរបស់ប្រជាជន' ដោយសំដៅលើទ្រព្យសម្បត្តិស្នូលរបស់ជាតិ (ដូចជា ទន្លេ ដែនអាកាស ធនធានរ៉ែ) ដែលមិនអាចលក់ដូរបាន និងត្រូវអភិរក្សសម្រាប់ជំនាន់ក្រោយ។ | ដូចជាប្រាសាទអង្គរវត្ត ដែលជារបស់ជាតិទាំងមូល មិនអាចមាននរណាម្នាក់ទិញលក់ ឬកាត់ឆ្វៀលយកជាកម្មសិទ្ធិផ្តាច់មុខបានឡើយ។ |
| Right in rem / Property rights (Vật quyền) | ជាសិទ្ធិអំណាចផ្ទាល់ និងផ្តាច់មុខរបស់បុគ្គលណាមួយទៅលើវត្ថុ ឬទ្រព្យសម្បត្តិជាក់លាក់ណាមួយ (ដូចជាដីមួយឡូត៍) ដែលច្បាប់ធានាការពារពីការជ្រៀតជ្រែកពីរដ្ឋ ឬតួអង្គផ្សេងៗ។ | ដូចជាអ្នកមានសោរចាក់កង់ផ្ទាល់ខ្លួន អ្នកមានសិទ្ធិផ្តាច់មុខក្នុងការសម្រេចថាអ្នកណាអាច ឬមិនអាចជិះកង់នោះបាន។ |
| Public legal entity (Pháp nhân công) | សំដៅលើស្ថាប័នរដ្ឋ ឬអាជ្ញាធរដែនដី ដែលមានបុគ្គលិកលក្ខណៈគតិយុត្ត (សិទ្ធិផ្លូវច្បាប់) ក្នុងការចូលរួមក្នុងប្រតិបត្តិការរដ្ឋប្បវេណី (ដូចជាការទិញលក់អចលនទ្រព្យរបស់រដ្ឋ)។ | ដូចជាសាលាឃុំមានសិទ្ធិយកដីឡូត៍របស់សាលាឃុំទៅលក់ ឬជួលឱ្យឯកជន ក្នុងនាមខ្លួនជា 'បុគ្គល' មួយនៅក្នុងច្បាប់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
