បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងស៊ើបអង្កេតការប្រែប្រួលទម្រង់រូបរាងកាយ និងរង្វាស់រង្វាល់នៃប្រភេទត្រី Butis koilomatodon ដែលរស់នៅតាមតំបន់មាត់ទន្លេ និងឆ្នេរសមុទ្រនៃតំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ ខណៈដែលព័ត៌មានលម្អិតពីរូបសាស្ត្ររបស់ពួកវានៅមានកម្រិតនៅឡើយ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយប្រមូលសំណាកត្រីជារៀងរាល់ខែរយៈពេលមួយឆ្នាំពីទីតាំងចំនួន ៦ ផ្សេងគ្នា ដើម្បីវាស់វែង និងវិភាគទិន្នន័យ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Morphometric Analysis ការវិភាគទម្រង់រូបរាងរាងកាយ (ការវាស់ប្រវែង និងទម្ងន់) |
ងាយស្រួលក្នុងការវាស់វែង និងអាចបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ពីអត្រាកំណើន ព្រមទាំងភាពខុសគ្នានៃទំហំរវាងភេទត្រី។ | ទិន្នន័យងាយរងឥទ្ធិពលពីកត្តាបរិស្ថានខាងក្រៅ (ដូចជារដូវកាល និងទីជម្រក) ជាជាងពឹងផ្អែកលើហ្សែនតែមួយមុខ។ | បានបង្ហាញថាត្រី Butis koilomatodon ឈ្មោលមានទំហំធំជាងញី ហើយសម្រេចបានទំហំអតិបរមានៅក្នុងរដូវប្រាំង។ |
| Meristic Analysis ការវិភាគរង្វាស់រង្វាល់ (ការរាប់ចំនួនស្រកា និងទ្រនុងព្រុយ) |
ជាសូចនាករហ្សែនដែលមានភាពនឹងនរជាង ដែលមិនសូវងាយប្រែប្រួលតាមលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានភ្លាមៗ។ | ទាមទារការសង្កេត និងរាប់យ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់ ហើយមិនសូវបង្ហាញពីការប្រែប្រួលរូបរាងរាងកាយដែលអាចមើលឃើញច្បាស់ឡើយ។ | បានបង្ហាញពីភាពខុសគ្នាខ្លះៗរវាងភេទ និងរដូវកាល ប៉ុន្តែមិនមានសញ្ញាណច្បាស់លាស់នៃឥទ្ធិពលរួមបញ្ចូលគ្នារវាងកត្តាទាំងនេះទេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍ប្រមូលសំណាកវារីសត្វ ឧបករណ៍វាស់ស្ទង់គុណភាពទឹក និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគស្ថិតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តផ្តាច់មុខនៅតាមតំបន់មាត់ទន្លេ និងព្រៃកោងកាងចំនួន ៦ ក្នុងតំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ ប្រទេសវៀតណាម ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ ២០១៩-២០២០។ ទិន្នន័យនេះផ្តោតតែលើតំបន់ដែលមានកម្រិតទឹកប្រៃពី ១៨ ដល់ ២៨ ភាគពាន់ប៉ុណ្ណោះ ដែលអាចនឹងមិនតំណាងឱ្យចរិតលក្ខណៈជីវសាស្ត្ររបស់ត្រីប្រភេទនេះ ប្រសិនបើពួកវារស់នៅក្នុងបរិស្ថានទឹកសាបសុទ្ធសាធ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព័ត៌មាននេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការសិក្សានៅតំបន់ឆ្នេរ ប៉ុន្តែត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នប្រសិនបើចង់អនុវត្តផ្ទាល់នៅតាមដងទន្លេសាប។
វិធីសាស្ត្រនៃការសិក្សា និងលទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះ គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានសម្រាប់វិស័យជលផលនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅពីទំនាក់ទំនងរវាងរូបសាស្ត្ររបស់ត្រី រដូវកាល និងទីជម្រក នឹងជួយពង្រឹងដល់ការធ្វើផែនការអភិរក្សធនធានធម្មជាតិ និងបង្កើនទិន្នផលវារីវប្បកម្មនៅកម្ពុជាប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Morphometric parameters (ប៉ារ៉ាម៉ែត្រទម្រង់រូបរាងរាងកាយ) | ដំណើរការនៃការវាស់វែងទំហំ ប្រវែង និងទម្ងន់នៃផ្នែកផ្សេងៗរបស់រាងកាយសត្វ (ដូចជាប្រវែងដងខ្លួន ប្រវែងក្បាល ទំហំភ្នែក) ដើម្បីវិភាគពីអត្រាកំណើន និងការប្រែប្រួលទៅតាមមជ្ឈដ្ឋាន។ | ដូចជាជាងកាត់ដេរវាស់ទំហំចង្កេះ ស្មា និងដៃជើងរបស់យើង ដើម្បីដឹងពីរូបរាងសរុបអញ្ចឹងដែរ។ |
| Meristic criteria (លក្ខណៈរង្វាស់រង្វាល់ដែលអាចរាប់បាន) | ការរាប់ចំនួននៃផ្នែករឹងណាមួយរបស់សត្វ ដូចជាចំនួនស្រកា ចំនួនទ្រនុងព្រុយខ្នងជាដើម ដែលវាជាលក្ខណៈកំណត់ហ្សែនជាប់លាប់ និងមិនសូវប្រែប្រួលតាមបរិស្ថាន ដើម្បីប្រើសម្រាប់កំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទសត្វ។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនធ្មេញ ឬចំនួនម្រាមដៃរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ ដែលជាលក្ខណៈកំណត់ពីកំណើតមិនងាយប្រែប្រួល។ |
| Urogenital papilla (កន្សោមបន្តពូជ និងបញ្ចេញចោល) | ជាសរីរាង្គតូចមួយនៅខាងក្រៅរាងកាយរបស់ត្រី (មានទីតាំងក្បែររន្ធគូទ) ដែលមានទម្រង់ខុសគ្នារវាងត្រីឈ្មោលនិងញី ប្រើសម្រាប់បញ្ចេញទឹកកាម ពង និងទឹកនោម ហើយត្រូវបានគេប្រើដើម្បីបែងចែកភេទត្រីយ៉ាងជាក់លាក់។ | ដូចជាការមើលលក្ខណៈសម្គាល់ខាងក្រៅនៃសរីរាង្គភេទ ដើម្បីដឹងថាសត្វមួយណាជាញី ឬឈ្មោលដោយសង្កេតផ្ទាល់ភ្នែក។ |
| Estuarine (តំបន់មាត់ទន្លេទឹកភ្លាវ) | ជាតំបន់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដែលទឹកសាបពីទន្លេហូរមកជួបនឹងទឹកប្រៃពីសមុទ្រ បង្កើតបានជាបរិស្ថានទឹកភ្លាវដែលសំបូរទៅដោយជីវចម្រុះ និងជាជម្រកពងកូនដ៏សំខាន់សម្រាប់ពពួកមច្ឆា។ | ដូចជាផ្លូវបំបែកដែលទឹកសាប និងទឹកប្រៃលាយឡំគ្នា បង្កើតបានជាទឹកស៊ុបមួយឆ្នាំងដែលមានរសជាតិពិសេសសម្រាប់ចិញ្ចឹមមច្ឆាជាតិ។ |
| ANOVA (ការវិភាគវ៉ារ្យ៉ង់) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើដើម្បីប្រៀបធៀបមធ្យមភាគនៃក្រុមទិន្នន័យចាប់ពីបីឡើងទៅ (ឧទាហរណ៍ ទីតាំងទាំង៦ផ្សេងគ្នា) ដើម្បីចង់ដឹងថាតើពួកវាមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងពិតប្រាកដ ឬគ្រាន់តែជារឿងចៃដន្យ។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបពិន្ទុសិស្សពីថ្នាក់រៀនចំនួន៣ផ្សេងគ្នា ដើម្បីរកមើលថាតើគ្រូម្នាក់ៗបង្រៀនបានលទ្ធផលខុសគ្នាខ្លាំងឬអត់។ |
| Congeners (ប្រភេទសត្វក្នុងពូជតែមួយ) | សំដៅលើប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិដែលមានទំនាក់ទំនងហ្សែនជិតស្និទ្ធបំផុត ដោយស្ថិតនៅក្នុងចំណាត់ថ្នាក់ពូជសែន (Genus) តែមួយជាមួយគ្នា ប៉ុន្តែជាប្រភេទ (Species) ខុសគ្នា។ | ដូចជាបងប្អូនជីដូនមួយនឹងគ្នា ដែលមាននាមត្រកូលដូចគ្នា ប៉ុន្តែមានរូបរាង និងអត្តសញ្ញាណជារបស់ខ្លួនដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
