បញ្ហា (The Problem)៖ តើបដិវាទកម្ម Einstein-Podolsky-Rosen (EPR) និងការបំពានវិសមភាព Bell នៅក្នុងយន្តសាស្ត្រកង់ទិច អាចត្រូវបានពន្យល់ដោយមិនរំលោភលើគោលការណ៍នៃភាពជាហេតុផល (Principle of causality) យ៉ាងដូចម្តេច?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទ្រឹស្តីស្រូបយក Wheeler-Feynman ទូទៅ (Generalized Wheeler-Feynman absorber theory) ដើម្បីវិភាគអន្តរកម្មនៃរលកអគ្គិសនីម៉ាញ៉េទិច និងសមីការរលកកង់ទិចដែលទាក់ទងនឹងរ៉ឺឡាទីវីតេ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Conventional Quantum Mechanics (Copenhagen Interpretation) យន្តសាស្ត្រកង់ទិចកម្រិតស្តង់ដារ (ការបកស្រាយតាមទីក្រុងកូប៉ិនហាក) |
ផ្តល់ការព្យាករណ៍យ៉ាងត្រឹមត្រូវសម្រាប់លទ្ធផលនៃការពិសោធន៍ និងមានភាពងាយស្រួលក្នុងការគណនាតាមបែបគណិតវិទ្យា។ | មិនអាចពន្យល់ពីយន្តការរូបវន្តនៅពីក្រោយការទំនាក់ទំនងរវាងភាគិតដែលនៅឆ្ងាយពីគ្នា ដែលបណ្តាលឱ្យមានបដិវាទកម្ម EPR និងបញ្ហានៃការដួលរលំនៃអនុគមន៍រលក (Wave function collapse)។ | ផ្តល់លទ្ធផលពិសោធន៍ត្រឹមត្រូវ ប៉ុន្តែបន្សល់ទុកនូវចម្ងល់ផ្នែកទស្សនវិជ្ជា និងបញ្ហាខ្វះភាពច្បាស់លាស់នៃមូលដ្ឋានហេតុផល (Locality)។ |
| Generalized Wheeler-Feynman Absorber Theory (Transactional Interpretation) ទ្រឹស្តីស្រូបយកទូទៅ Wheeler-Feynman (ការបកស្រាយបែបប្រតិបត្តិការ) |
ពន្យល់ពីការបំពានវិសមភាព Bell ដោយមិនរំលោភលើគោលការណ៍ហេតុផលម៉ាក្រូទស្សន៍ (Weak causality) ដោយប្រើអន្តរកម្មនៃរលកមុនពេល (Advanced waves) និងរលកយឺត (Retarded waves)។ | ទាមទារឱ្យមានការទទួលយកនូវគំនិតនៃរលកដែលធ្វើដំណើរថយក្រោយក្នុងពេលវេលា (Negative energy/time) ដែលផ្ទុយពីវិចារណញាណទូទៅ និងពិបាកក្នុងការធ្វើតេស្តពិសោធន៍ដោយផ្ទាល់។ | ដោះស្រាយបដិវាទកម្ម EPR ដោយជោគជ័យ និងផ្តល់នូវក្របខ័ណ្ឌគំនិតថ្មី (Transactional Interpretation) ដែលធ្វើឱ្យយន្តសាស្ត្រកង់ទិចមានភាពសមហេតុផលផ្នែករូបវន្ត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះគឺជាការស្រាវជ្រាវបែបទ្រឹស្តីសុទ្ធសាធ (Theoretical paper) ហេតុនេះមិនមានការបញ្ជាក់ពីការប្រើប្រាស់ផ្នែករឹង (Hardware) ដូចជាកុំព្យូទ័រធំៗ ឬសូហ្វវែរ (Software) ជាក់លាក់នោះទេ។ ការចំណាយធំបំផុតគឺការទាមទារនូវចំណេះដឹងឯកទេសកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះផ្អែកលើការវិភាគទ្រឹស្តីរូបវិទ្យា និងទិន្នន័យពិសោធន៍ពីមុនៗដែលធ្វើឡើងនៅមន្ទីរពិសោធន៍ក្នុងប្រទេសលោកខាងលិច។ ដោយសារវាជាច្បាប់រូបវិទ្យាសកល វាមិនមានទិន្នន័យប្រជាសាស្ត្រ ឬទីតាំងភូមិសាស្ត្រដែលត្រូវព្រួយបារម្ភអំពីភាពលំអៀង (Bias) នោះទេ។ សម្រាប់កម្ពុជា ទ្រឹស្តីនេះគឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏សំខាន់ដោយគ្មានដែនកំណត់ព្រំដែនសម្រាប់ការចូលរួមក្នុងវិស័យរូបវិទ្យាទំនើប។
ទោះបីជាការស្រាវជ្រាវនេះជាទ្រឹស្តីអរូបី និងមិនទាន់អាចយកទៅបង្កើតជាផលិតផលពាណិជ្ជកម្មភ្លាមៗក្តី ក៏ការយល់ដឹងពីទ្រឹស្តីនេះមានសារៈសំខាន់បំផុតសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យអប់រំ STEM កម្រិតខ្ពស់នៅកម្ពុជា។
ជារួម ទ្រឹស្តីនេះគឺជាការវិនិយោគបញ្ញាស្មារតីរយៈពេលវែង ដែលជួយពង្រីកជើងមេឃចំណេះដឹងរបស់អ្នកស្រាវជ្រាវ និងអ្នកអប់រំនៅកម្ពុជា ឱ្យដើរទាន់ការវិវឌ្ឍនៃរូបវិទ្យាទ្រឹស្តីនៅលើសកលលោក។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Einstein-Podolsky-Rosen paradox | វាគឺជាការពិសោធន៍គំនិតមួយដែលបង្ហាញថា នៅក្នុងយន្តសាស្ត្រកង់ទិច ការវាស់វែងលើភាគិតមួយអាចជះឥទ្ធិពលភ្លាមៗដល់ភាគិតមួយទៀតដែលជាប់ចំណងនឹងវា (Entangled) ទោះបីជានៅឆ្ងាយពីគ្នាប៉ុណ្ណាក៏ដោយ ដែលហាក់ដូចជារំលោភលើច្បាប់រូបវិទ្យាដែលថាគ្មានព័ត៌មានណាអាចធ្វើដំណើរលឿនជាងពន្លឺ។ | ដូចជាមានកូនភ្លោះពីរនាក់នៅឆ្ងាយពីគ្នា បើអ្នកមួយដួលរបួស អ្នកមួយទៀតមានអារម្មណ៍ឈឺចាប់ភ្លាមៗ ទោះបីមិនបានប្រាប់គ្នាក៏ដោយ។ |
| Bell inequality | ទ្រឹស្តីបទគណិតវិទ្យាដែលប្រើដើម្បីសាកល្បងថាតើពិភពលោកគោរពតាមគោលការណ៍មូលដ្ឋានហេតុផលក្នុងតំបន់ (Local hidden variables) ឬមានបាតុភូតទំនាក់ទំនងកង់ទិចឆ្លងកាត់ចម្ងាយឆ្ងាយភ្លាមៗ។ យន្តសាស្ត្រកង់ទិចបំពានវិសមភាពនេះ។ | ប្រៀបដូចជាការធ្វើតេស្តរកមើលថាតើអ្នកលេងសៀកពិតជាមានមន្តអាគម (កង់ទិច) ឬគ្រាន់តែមានល្បិចលាក់ទុកពីក្រោយខ្នងតាំងពីដំបូង (Hidden variables)។ |
| Advanced waves | ជាដំណោះស្រាយនៃសមីការរលក ដែលរលកនេះត្រូវចាត់ទុកថាធ្វើដំណើរថយក្រោយក្នុងពេលវេលា (ពីអនាគតមកអតីតកាល) ដើម្បីបញ្ជូនព័ត៌មានពីអ្នកស្រូប (Absorber) ត្រឡប់ទៅកាន់អ្នកបញ្ចេញ (Emitter)។ | ដូចជាការផ្ញើសារត្រឡប់ទៅប្រាប់ខ្លួនឯងនៅពីម្សិលមិញ ដើម្បីឱ្យខ្លួនឯងរៀបចំខ្លួនបញ្ចេញសកម្មភាពណាមួយ។ |
| Retarded waves | ជារលកស្តង់ដារដែលធ្វើដំណើរទៅមុខក្នុងពេលវេលា (ពីអតីតកាលទៅអនាគត) ដូចដែលយើងឃើញក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ ឧទាហរណ៍ដូចជាពន្លឺបញ្ចេញពីអំពូលទៅកាន់ភ្នែករបស់យើង។ | ដូចជាការគប់ដុំថ្មចូលក្នុងទឹក ហើយរលកទឹកខ្ទាតចេញទៅក្រៅបន្តិចម្តងៗទៅតាមពេលវេលាធម្មតា។ |
| Emitter-absorber transaction | យន្តការនៃការផ្លាស់ប្តូរថាមពលដែលទាមទារឱ្យមាន "ការរឹតចំណងដៃ" (Handshake) រវាងរលកទៅមុខចេញពីប្រភពបញ្ចេញ និងរលកថយក្រោយចេញពីអ្នកស្រូបយក ទើបអាចបង្កើតជាព្រឹត្តិការណ៍រូបវិទ្យាពេញលេញមួយបាន។ | ដូចជាការផ្ទេរប្រាក់តាមធនាគារ ដែលទាមទារឱ្យមានការបញ្ជាក់ពីគណនីអ្នកទទួលសិន ទើបប្រាក់នោះអាចកាត់ចេញពីគណនីរបស់អ្នកផ្ញើបានសម្រេច។ |
| Spacelike interval | ចន្លោះរវាងព្រឹត្តិការណ៍ពីរនៅក្នុងលំហ-ពេលវេលា ដែលនៅឆ្ងាយពីគ្នាខ្លាំងរហូតដល់សូម្បីតែពន្លឺក៏មិនអាចធ្វើដំណើរពីព្រឹត្តិការណ៍មួយទៅព្រឹត្តិការណ៍មួយទៀតទាន់ពេលដែរ។ វាធ្វើឱ្យព្រឹត្តិការណ៍ទាំងពីរគ្មានទំនាក់ទំនងហេតុផលម៉ាក្រូទស្សន៍នឹងគ្នា។ | ដូចជាការផ្ទុះភ្នំភ្លើងពីរនៅទ្វីបផ្សេងគ្នាក្នុងវិនាទីតែមួយ ដែលគ្មានអ្នកណាអាចទូរស័ព្ទប្រាប់អ្នកណាមួយពីហេតុការណ៍នោះទាន់ពេលនោះទេ។ |
| Minkowski diagram | ដ្យាក្រាមដែលបង្កើតឡើងដោយរួមបញ្ចូលលំហ (Space) ជាអ័ក្សដេក និងពេលវេលា (Time) ជាអ័ក្សឈរ ចូលគ្នាដើម្បីបង្ហាញពីគន្លងនៃបាតុភូត ឬភាគិតក្នុងចក្រវាល ហៅថា World-line។ | ដូចជាផែនទី GPS ប្រភេទថ្មី ដែលមិនត្រឹមតែប្រាប់ពីទីកន្លែងដែលអ្នកទៅដល់ប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងប្រាប់ពីពេលវេលាដែលអ្នកនឹងទៅដល់ទីនោះទៀតផង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
