បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលការជំទាស់ជាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់អាល់បឺត អាញស្តាញ (Albert Einstein) ចំពោះទ្រឹស្ដីមេកានិចកង់ទិច ជាពិសេសការលើកឡើងរបស់គាត់ទាក់ទងនឹងភាពមិនពេញលេញ និងធម្មជាតិប្រូបាប៊ីលីតេរបស់វា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះធ្វើការវិភាគសើរើឡើងវិញនូវអំណះអំណាង និងលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យគោលរបស់អាញស្តាញ ដោយប្រៀបធៀបជាមួយការអភិវឌ្ឍនៃទ្រឹស្តីកង់ទិចសម័យទំនើប។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Quantum Mechanics (Orthodox/Copenhagen Interpretation) មេកានិចកង់ទិច (ការបកស្រាយបែបកូប៉ែនហាក) |
អាចទស្សន៍ទាយលទ្ធផលនៃការពិសោធន៍តាមបែបប្រូបាប៊ីលីតេ (ស្ថិតិ) បានយ៉ាងត្រឹមត្រូវ និងច្បាស់លាស់។ | មិនមានលក្ខណៈកំណត់ច្បាស់លាស់ (Deterministic) សម្រាប់ព្រឹត្តិការណ៍ទោល និងមានលក្ខណៈផ្ទុយពីវិចារណញាណធម្មតា។ | ត្រូវបានបញ្ជាក់ថាជារបកគំហើញពេញលេញទោះបីជាវាមានលក្ខណៈមិនមូលដ្ឋាន (Non-local) និងមិនគោរពតាមគោលការណ៍ភាពពិតរបស់អាញស្តាញក៏ដោយ។ |
| Einstein's Reality Criterion & EPR Argument លក្ខណៈវិនិច្ឆ័យនៃភាពពិតរបស់អាញស្តាញ និងអំណះអំណាង EPR |
មានភាពសមស្របទៅនឹងរូបវិទ្យាក្លាសិក ព្រមទាំងគោរពតាមគោលការណ៍ភាពពិត និងទំនាក់ទំនងហេតុផលតាមតំបន់ (Local causality)។ | ត្រូវបានបញ្ជាក់ថាខុសនៅក្នុងបរិបទនៃមេកានិចកង់ទិច ដោយសារវាពឹងផ្អែកលើការសន្មត់ដែលមិនអាចអនុវត្តបានចំពោះប្រព័ន្ធកង់ទិច។ | បានជំរុញឱ្យមានការជជែកដេញដោលយ៉ាងស៊ីជម្រៅ ដែលនាំទៅដល់ការកែលម្អការយល់ដឹងអំពីធម្មជាតិនៃមេកានិចកង់ទិច។ |
| Bell's Inequalities វិសមភាព Bell |
ផ្តល់នូវក្របខ័ណ្ឌគណិតវិទ្យា និងការពិសោធន៍ជាក់ស្តែង ដើម្បីដោះស្រាយជម្លោះទ្រឹស្តីរវាងអាញស្តាញ និងអ្នកគាំទ្រមេកានិចកង់ទិច។ | ត្រូវការពេលវេលារហូតដល់ជិត ៣០ឆ្នាំទើបត្រូវបានរកឃើញ និងទាមទារបច្ចេកវិទ្យាស្មុគស្មាញដើម្បីធ្វើការពិសោធន៍បញ្ជាក់។ | បានបង្ហាញតាមរយៈគណិតវិទ្យាថា ទ្រឹស្តីអថេរលាក់កំបាំងបែបមូលដ្ឋាន (Local hidden variables) មិនអាចបង្កើតលទ្ធផលដូចមេកានិចកង់ទិចបានទេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះជាការវិភាគផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រ និងទស្សនវិជ្ជានៃរូបវិទ្យាទ្រឹស្តី ដូច្នេះមិនមានការបញ្ជាក់ពីការចំណាយលើធនធានសម្ភារៈឡើយ ប៉ុន្តែវាទាមទារធនធានបញ្ញាខ្ពស់។
ការសិក្សានេះផ្អែកលើការវិភាគឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ ការឆ្លើយឆ្លង និងទ្រឹស្តីរបស់អ្នកប្រាជ្ញរូបវិទ្យានៅអឺរ៉ុប (ដូចជា Einstein, Bohr, Pauli និង Bell) ចន្លោះឆ្នាំ ១៩២៥ ដល់ ១៩៦៤។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការយល់ដឹងពីប្រវត្តិ និងការវិវឌ្ឍនៃទ្រឹស្តីវិទ្យាសាស្ត្របែបនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ ក្នុងការបណ្តុះការគិតស៊ីជម្រៅ (Critical thinking) និងជៀសវាងការសិក្សាតាមបែបការទន្ទេញចាំមាត់នៅកម្រិតឧត្តមសិក្សា។
ទោះបីជាឯកសារនេះផ្តោតលើទ្រឹស្តីអរូបីក៏ដោយ ក៏វាមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការពង្រឹងវិស័យអប់រំ និងការស្រាវជ្រាវផ្នែករូបវិទ្យានៅកម្ពុជា។
ជារួម ការសិក្សាពីជម្លោះទ្រឹស្តីនេះជួយកសាងធនធានមនុស្សនៅកម្ពុជាឱ្យមានសមត្ថភាពគិតវិភាគស៊ីជម្រៅ ដែលជាគ្រឹះដ៏រឹងមាំសម្រាប់ការចាប់យកបច្ចេកវិទ្យាទំនើបៗ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| principle of reality | គោលការណ៍ដែលអាញស្តាញបានស្នើឡើង ដោយចែងថា បើសិនជាយើងអាចទស្សន៍ទាយតម្លៃនៃបរិមាណរូបវិទ្យាណាមួយបានយ៉ាងប្រាកដប្រជា ១០០% ដោយមិនរំខានដល់ប្រព័ន្ធទាល់តែសោះ នោះមានន័យថាវាមានធាតុនៃភាពពិតប្រាកដ (Physical Reality) ដែលត្រូវគ្នានឹងបរិមាណនោះ ទោះបីជាយើងមិនទាន់បានវាស់វាក៏ដោយ។ | ដូចជាការដឹងច្បាស់ថាមានផ្លែប៉ោមមួយនៅក្នុងប្រអប់បិទជិត ដោយមិនចាំបាច់បើកមើលផ្ទាល់ ព្រោះយើងបានថ្លឹងទម្ងន់ប្រអប់នោះរួចហើយ។ |
| EPR argument | ជាអំណះអំណាងរៀបចំដោយ Einstein, Podolsky និង Rosen ដើម្បីបញ្ជាក់ថាទ្រឹស្តីមេកានិចកង់ទិចមិនទាន់ពេញលេញ ដោយប្រើការពិសោធន៍ក្នុងគំនិត (Thought experiment) លើប្រព័ន្ធភាគិតពីរដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធគ្នា ដើម្បីបង្ហាញថាយើងអាចដឹងពីស្ថានភាពភាគិតមួយដោយវាស់ភាគិតមួយទៀតពីចម្ងាយ។ | ដូចជាការមានស្បែកជើងមួយគូ បើយើងដឹងថាយើងកំពុងកាន់ស្បែកជើងម្ខាងជាខាងឆ្វេង នោះយើងដឹងភ្លាមថាស្បែកជើងម្ខាងទៀតដែលនៅផ្ទះគឺខាងស្តាំ ដោយមិនចាំបាច់ទៅមើលវាផ្ទាល់។ |
| Bell's inequalities | ជាវិសមភាពគណិតវិទ្យាដែលបង្កើតឡើងដោយរូបវិទូ John Bell សម្រាប់ធ្វើតេស្តសាកល្បងដោយការពិសោធន៍ ដើម្បីកាត់សេចក្តីថាតើធម្មជាតិដំណើរការតាមទ្រឹស្តីមានអថេរលាក់កំបាំង (Hidden variables) របស់អាញស្តាញ ឬដំណើរការតាមភាពមិនច្បាស់លាស់នៃមេកានិចកង់ទិច។ | ដូចជាក្បួនធ្វើតេស្តចាប់កុហកមួយ ដើម្បីបញ្ជាក់ថាតើមិត្តភក្តិពីរនាក់ឆ្លើយត្រូវគ្នាដោយសារពួកគេបានលួចណាត់គ្នាមុន (អថេរលាក់) ឬដោយសារពួកគេមានញាណពិសេសទាក់ទងគ្នាភ្លាមៗ (កង់ទិច)។ |
| principle of locality | ជាគោលការណ៍រូបវិទ្យាដែលអះអាងថា ព្រឹត្តិការណ៍មួយដែលកើតឡើងនៅកន្លែងណាមួយ មិនអាចជះឥទ្ធិពលភ្លាមៗទៅលើវត្ថុមួយទៀតដែលនៅឆ្ងាយដាច់ពីគ្នាបានទេ លុះត្រាតែមានសញ្ញា (ដូចជាពន្លឺ) ធ្វើដំណើរពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយទៀត។ | ដូចជាការមិនអាចបិទកុងតាក់ភ្លើងនៅផ្ទះរបស់អ្នក រួចធ្វើឱ្យអំពូលភ្លើងនៅផ្ទះមិត្តភក្តិដែលគ្មានខ្សែភ្លើងតភ្ជាប់គ្នារលត់ភ្លាមៗបាននោះទេ។ |
| Mach-Zehnder interferometer | ជាឧបករណ៍ពិសោធន៍អុបទិកដែលប្រើសម្រាប់បំបែកកាំរស្មីពន្លឺ (Photon) ជាពីរផ្លូវផ្សេងគ្នា រួចផ្ដុំវាចូលគ្នាវិញតាមរយៈកញ្ចក់ ដើម្បីសិក្សាពីបាតុភូតការជ្រៀតជ្រែក (Interference) និងវាស់ស្ទង់ធម្មជាតិជារលករបស់ភាគិត។ | ដូចជាការបំបែកចរន្តទឹកក្នុងទន្លេជាពីរផ្លូវតាមព្រែកជីក រួចឱ្យវាហូរចូលគ្នាវិញនៅខាងមុខ ដើម្បីមើលថាតើរលកទឹកបុកគ្នាបង្កើតជារលកធំជាងមុន ឬរលាយបាត់ទៅវិញ។ |
| calibration postulate | នៅក្នុងទ្រឹស្តីនៃការវាស់ស្ទង់ វាគឺជាលក្ខខណ្ឌសន្មតដែលបញ្ជាក់ថា ប្រសិនបើប្រព័ន្ធមួយស្ថិតក្នុងស្ថានភាពមួយដែលគេដឹងតម្លៃប្រាកដរួចហើយ (Eigenstate) នោះការធ្វើតេស្តវាស់ស្ទង់ម្ដងទៀតនឹងផ្តល់លទ្ធផលដដែលដោយមិនធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធនោះប្រែប្រួលឡើយ។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់សៀវភៅមួយក្បាលដែលយើងដឹងថាមានទម្ងន់ ១គីឡូក្រាមច្បាស់ហើយ លទ្ធផលនឹងចេញ ១គីឡូក្រាមដដែល ហើយសៀវភៅនោះក៏មិនផ្លាស់ប្តូរទម្ងន់ដោយសារតែការថ្លឹងវាដែរ។ |
| observable | នៅក្នុងមេកានិចកង់ទិច ពាក្យនេះសំដៅលើលក្ខណៈរូបវិទ្យានៃប្រព័ន្ធមួយដែលអាចត្រូវបានវាស់ស្ទង់ដោយឧបករណ៍ពិសោធន៍ជាក់ស្តែង ឧទាហរណ៍ដូចជា ទីតាំង សន្ទុះ ឬ ស្ពីន (Spin) ដែលជាទូទៅតំណាងដោយប្រតិបត្តិករ (Operator) ក្នុងគណិតវិទ្យា។ | គឺជារបស់ដែលអាចវាស់បានដោយម៉ាស៊ីន ឬឧបករណ៍ ដូចជាល្បឿននៃឡាន ឬសីតុណ្ហភាពនៃទឹកក្ដៅ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
