បញ្ហា (The Problem)៖ កសិករខ្នាតតូចនៅកម្ពុជាជួបប្រទះការលំបាកក្នុងការលើកកម្ពស់ជីវភាពរស់នៅរបស់ពួកគេ ជាពិសេសការខ្វះខាតលទ្ធភាពក្នុងការទទួលបានធនធានមូលដ្ឋានទាំង៥ (រូបវន្ត ហិរញ្ញវត្ថុ មនុស្ស ធម្មជាតិ និងសង្គម)។ ឯកសារនេះសិក្សាអំពីតួនាទីរបស់សហគមន៍កសិកម្ម (Agricultural Cooperatives) ក្នុងការជួយដោះស្រាយបញ្ហាទាំងនេះ និងលើកស្ទួយជីវភាពរបស់កសិករខ្នាតតូច។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រុះ ដោយប្រមូលទិន្នន័យបរិមាណ និងគុណភាពពីកសិករខ្នាតតូចនៅក្នុងស្រុកបរសេដ្ឋ ខេត្តកំពង់ស្ពឺ និងស្រុកបាកាន ខេត្តពោធិ៍សាត់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Agricultural Cooperative (AC) Model គំរូសហគមន៍កសិកម្ម |
ផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ជាច្រើនដូចជា ការទទួលបានឥណទាន ការបណ្តុះបណ្តាលបច្ចេកទេស ធាតុចូលកសិកម្មតម្លៃថោក និងមានអំណាចក្នុងការចរចាទីផ្សារ។ គំរូនេះក៏ជួយលើកកម្ពស់តួនាទីស្ត្រី និងបង្កើនផលិតភាពកសិកម្មផងដែរ។ | ទាមទារការគាំទ្រផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ និងបច្ចេកទេសពីខាងក្រៅ (រដ្ឋាភិបាល ឬអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល) ជាពិសេសក្នុងដំណាក់កាលចាប់ផ្តើម។ ជារឿយៗជួបប្រទះបញ្ហាប្រឈមក្នុងការរក្សានិរន្តរភាពនៅពេលអស់គម្រោងជំនួយ។ | សមាជិកមានលទ្ធភាពទទួលបានធនធានរូបវន្ត ៤៦.៥% និងធនធានហិរញ្ញវត្ថុ ៤១.៩% ក៏ដូចជាទទួលបានតម្លៃកសិផលខ្ពស់ជាងមុន។ |
| Traditional Individual Smallholder Farming ការធ្វើកសិកម្មខ្នាតតូចជាលក្ខណៈបុគ្គល |
កសិករមានសិទ្ធិសម្រេចចិត្តពេញលេញលើផលិតកម្ម និងការលក់របស់ខ្លួនដោយមិនចាំបាច់ពឹងផ្អែកលើរចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រងសហគមន៍។ មិនមានហានិភ័យទាក់ទងនឹងការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុរួមដែលខ្វះតម្លាភាព។ | ប្រឈមមុខនឹងឈ្មួញកណ្តាលដែលក្រឡុកតម្លៃ និងខ្វះអំណាចតថ្លៃនៅលើទីផ្សារ។ ខ្វះខាតលទ្ធភាពទទួលបានបច្ចេកទេសថ្មីៗ ទីផ្សារទូលំទូលាយ និងប្រភពទុនសម្រាប់ពង្រីកផលិតកម្ម។ | កសិករប្រឈមនឹងការខ្វះខាតយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការទទួលបានធនធានមនុស្ស (១៥.៧%) ធនធានធម្មជាតិ (៣៤.២%) និងធនធានសង្គម (៣៦.១%)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការបង្កើត និងប្រតិបត្តិការសហគមន៍កសិកម្មទាមទារឱ្យមានការវិនិយោគរយៈពេលវែង និងការគាំទ្រទាំងផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ បច្ចេកទេស និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធពីរដ្ឋាភិបាល និងអង្គការដៃគូ។
ការសិក្សានេះប្រមូលទិន្នន័យពីកសិករខ្នាតតូចចំនួន ៤២១ នាក់ ដែលស្ថិតនៅក្នុងស្រុកតែពីរប៉ុណ្ណោះ គឺស្រុកបរសេដ្ឋ ខេត្តកំពង់ស្ពឺ និងស្រុកបាកាន ខេត្តពោធិ៍សាត់។ ទិន្នន័យនេះអាចមានភាពលំអៀងទៅរកតំបន់ដែលមានអន្តរាគមន៍ច្រើនពីអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល រួមទាំងគម្រោង AIMS និង ASPIRE ជាដើម និងមិនតំណាងឱ្យស្ថានភាពកសិករនៅតំបន់ដាច់ស្រយាល ឬខេត្តផ្សេងៗទៀតដែលមានបរិបទខុសគ្នានោះទេ។ ការយល់ដឹងពីចំណុចនេះមានសារៈសំខាន់ ព្រោះការរៀបចំគោលនយោបាយថ្នាក់ជាតិចាំបាច់ត្រូវគិតគូរពីតំបន់ដែលមិនសូវមានការគាំទ្រពីដៃគូអភិវឌ្ឍន៍។
គំរូនៃការអភិវឌ្ឍតាមរយៈការចងក្រងជាសហគមន៍កសិកម្មនេះ គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងទូលំទូលាយដើម្បីលើកស្ទួយជីវភាពកសិករខ្នាតតូចនៅកម្ពុជា។
ការពង្រីក និងពង្រឹងភាពជាដៃគូរវាងរដ្ឋ អង្គការ សហគមន៍កសិកម្ម និងវិស័យឯកជន គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រគន្លឹះដើម្បីធានាបាននូវសន្តិសុខស្បៀង និងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចជនបទប្រកបដោយចីរភាពនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Agricultural Cooperatives (ACs) | សហគមន៍កសិកម្មគឺជាសហគ្រាសសេដ្ឋកិច្ចដែលបង្កើតឡើងដោយការប្រមូលផ្តុំកសិករដោយស្ម័គ្រចិត្ត ដើម្បីរួមគ្នាវិនិយោគ គ្រប់គ្រងសកម្មភាពកសិកម្ម ដោះស្រាយបញ្ហាទីផ្សារ ក៏ដូចជាបង្កើនលទ្ធភាពទទួលបានបច្ចេកទេស ធាតុចូលកសិកម្ម និងឥណទាន។ | ដូចជាការចងបាច់ចង្កឹះបញ្ចូលគ្នាអញ្ចឹង នៅពេលកសិកររួមគ្នាជាសហគមន៍ ពួកគេមានកម្លាំង និងសម្លេងខ្លាំងជាងមុនក្នុងការតថ្លៃទីផ្សារទិញលក់ និងស្វែងរកជំនួយ។ |
| Smallholder farmers | កសិករដែលមានដីបង្កបង្កើនផលតិចតួច (ជាទូទៅក្រោម ២ហិកតា) និងពឹងផ្អែកជាចម្បងលើកម្លាំងពលកម្មគ្រួសារខ្លួនឯង ដើម្បីផលិតស្បៀងសម្រាប់ចិញ្ចឹមជីវិត និងលក់ដើម្បីយកប្រាក់ចំណូលបន្ទាប់បន្សំ។ | គឺគ្រួសារកសិករធម្មតានៅតាមស្រុកស្រែចម្ការ ដែលធ្វើកសិកម្មខ្នាតតូចដើម្បីចិញ្ចឹមក្រពះ ជាជាងការធ្វើជំនួញកសិកម្មខ្នាតធំ។ |
| Livelihood assets | ធនធានមូលដ្ឋានទាំង៥ដែលចាំបាច់សម្រាប់ការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ រួមមាន៖ ធនធានមនុស្ស (ចំណេះដឹង ជំនាញ) ធនធានសង្គម (បណ្តាញទំនាក់ទំនង ការជឿទុកចិត្ត) ធនធានធម្មជាតិ (ដី ទឹក) ធនធានរូបវន្ត (ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ឧបករណ៍) និងធនធានហិរញ្ញវត្ថុ (ប្រាក់សន្សំ ឥណទាន)។ | ប្រៀបដូចជាប្រអប់ឧបករណ៍ (Toolbox) របស់មនុស្សម្នាក់ៗ ប្រសិនបើមានឧបករណ៍កាន់តែច្រើននិងសព្វមុខ គាត់កាន់តែងាយស្រួលក្នុងការកសាងជីវភាពរស់នៅបានរឹងមាំ។ |
| Contract farming | ជាការព្រមព្រៀងគ្នាជាលាយលក្ខណ៍អក្សររវាងកសិករ (ឬសហគមន៍) និងក្រុមហ៊ុនអ្នកទិញ ដោយមានការកំណត់ទុកជាមុននូវបរិមាណ គុណភាព និងតម្លៃកសិផលដែលត្រូវផ្គត់ផ្គង់ មុនពេលចាប់ផ្តើមរដូវដាំដុះ។ | ដូចជាការកុម្ម៉ង់កាត់ខោអាវទុកជាមុនអញ្ចឹង ជាងដេរ (កសិករ) ដឹងច្បាស់ថានឹងមានអ្នកទិញ ហើយអ្នកទិញ (ក្រុមហ៊ុន) ក៏ប្រាកដថានឹងទទួលបានខោអាវត្រូវតាមខ្នាតដែលចង់បាន។ |
| Value-added agricultural goods | ផលិតផលកសិកម្មដែលត្រូវបានឆ្លងកាត់ការកែច្នៃ ការវេចខ្ចប់ ឬការសម្អាត ដើម្បីបង្កើនគុណភាព អាយុកាលរក្សាទុក និងតម្លៃលក់នៅលើទីផ្សារ ជំនួសឱ្យការលក់ជាវត្ថុធាតុដើមឆៅដែលទើបតែប្រមូលផលរួច។ | ជាការកែច្នៃផ្លែស្វាយទុំធម្មតា ទៅជាតំណាប់ស្វាយវេចខ្ចប់យ៉ាងស្អាត ដែលអាចលក់បានថ្លៃជាងនិងទុកបានយូរជាងការលក់ផ្លែស្វាយស្រស់។ |
| Market integration | ដំណើរការនៃការភ្ជាប់ផលិតករនៅតាមតំបន់ជនបទឱ្យចូលទៅក្នុងប្រព័ន្ធខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់ទីផ្សារកាន់តែធំ ទូលំទូលាយ និងមានស្ថិរភាព ដែលអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេលក់ផលិតផលបានរលូន និងមិនសូវពឹងផ្អែកតែលើទីផ្សារក្នុងស្រុកតូចចង្អៀត។ | ដូចជាការតភ្ជាប់ផ្លូវលំនៅតាមភូមិ ទៅកាន់ផ្លូវជាតិធំៗ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកភូមិអាចដឹកឥវ៉ាន់យកទៅរកស៊ីនៅទីក្រុងបានយ៉ាងងាយស្រួលនិងទូលំទូលាយ។ |
| Middlemen | ឈ្មួញកណ្តាលគឺជាជនដែលទិញកសិផលពីកសិករផ្ទាល់ ដើម្បីយកទៅលក់បន្តឱ្យរោងចក្រ ក្រុមហ៊ុន ឬអ្នកលក់រាយផ្សេងទៀត ដែលជារឿយៗពួកគេមានអំណាចក្នុងការកំណត់តម្លៃទិញពីកសិករខ្នាតតូចដែលខ្វះព័ត៌មានទីផ្សារ។ | ប្រៀបដូចជាអ្នកគួចែដែលទិញទំនិញពីអ្នកផលិតក្នុងតម្លៃថោក រួចយកទៅលក់បន្តយកចំណេញនៅកន្លែងផ្សេង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
