បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីកម្រិតប្រសិទ្ធភាពនៃការផលិតកសិកម្មនៅទូទាំងរដ្ឋ និងតំបន់នានាក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ព្រមទាំងកំណត់អត្តសញ្ញាណកត្តាដែលបណ្តាលឱ្យមានភាពអសកម្ម ដោយសារប្រជាជនជាងពីរភាគបីពឹងផ្អែកលើវិស័យនេះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានរួមបញ្ចូលទិន្នន័យអង្កេតកសិករចំនួន ៣,២៥៩ នាក់ របស់កម្មវិធីស្បៀងអាហារពិភពលោក (ឆ្នាំ ២០១២-២០១៥) ជាមួយនឹងទិន្នន័យអាកាសធាតុនិងភូមិសាស្ត្រ ដើម្បីវាស់ស្ទង់ប្រសិទ្ធភាព។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Stochastic Frontier Analysis (SFA) ការវិភាគព្រំដែនស្តូកាស្ទិក |
ប៉ាន់ស្មានប៉ារ៉ាម៉ែត្រនៃព្រំដែនផលិតកម្មលើទម្រង់មុខងារដែលបានកំណត់ និងអាចបែងចែករវាងកំហុសទូទៅ (noise) និងភាពគ្មានប្រសិទ្ធភាព។ | កសិករទាំងអស់ត្រូវចែករំលែកអនុគមន៍ផលិតកម្មតែមួយ ដែលមិនអាចចាប់យកភាពខុសគ្នានៃការប្រើប្រាស់ធនធានតាមប្រភេទដំណាំចម្រុះនីមួយៗបានល្អនោះទេ។ | បានបង្ហាញកម្រិតប្រសិទ្ធភាពជាមធ្យមទាបជាង DEA ប៉ុន្តែផ្តល់ភាពច្បាស់លាស់ក្នុងការស្វែងរកកត្តាជះឥទ្ធិពល ជាមួយនឹងតម្លៃ R-squared ចំនួន ០.៨៩១ ក្នុងម៉ូដែលតំរែតំរង់។ |
| Data Envelopment Analysis (DEA) ការវិភាគរុំព័ទ្ធទិន្នន័យ |
ជាវិធីសាស្ត្រដែលមិនទាមទារការកំណត់ទម្រង់នៃអនុគមន៍ផលិតកម្មជាមុន (non-parametric) និងវាយតម្លៃដោយប្រៀបធៀបកសិករម្នាក់ៗទៅនឹងកសិករផ្សេងទៀត។ | មិនមានសមាសធាតុស្តូកាស្ទិក (stochastic) ដូច្នេះរាល់កំហុសក្នុងទិន្នន័យ (noise) ឬភាពមិនប្រក្រតី ត្រូវបានបកស្រាយថាជាភាពគ្មានប្រសិទ្ធភាពទាំងស្រុង។ | ផ្តល់តម្លៃ R-squared ខ្ពស់រហូតដល់ ០.៩៤៣ ក្នុងម៉ូដែលតំរែតំរង់ និងបញ្ជាក់ពីលទ្ធផលស្របគ្នាជាមួយ SFA ជុំវិញបញ្ហាភាពគ្មានប្រសិទ្ធភាពនៅតំបន់កសិកម្មប្រពៃណី។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារទិន្នន័យអង្កេតកម្រិតគ្រួសារលម្អិត រួមបញ្ចូលជាមួយទិន្នន័យអាកាសធាតុនិងភូមិសាស្ត្រពីផ្កាយរណប និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យធំ។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យអង្កេតកសិករក្នុងតំបន់ចំនួន ១៤ នៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ចន្លោះឆ្នាំ ២០១២ ដល់ ២០១៥។ ទោះបីជាទិន្នន័យនេះរាងចាស់បន្តិចកាត់តាមបរិបទនៃជម្លោះប្រដាប់អាវុធនិងការផ្លាស់ប្តូរនយោបាយក៏ដោយ ក៏ប្រព័ន្ធកសិកម្មខ្នាតតូច ឥណទានក្រៅផ្លូវការ និងការរៀបចំសហគមន៍នៅទីនោះ មានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងសហគមន៍ជនបទនៅប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យវាមានតម្លៃអាចយកជាគំរូបាន។
វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវនេះមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការវាយតម្លៃ និងកែលម្អគោលនយោបាយកសិកម្មតាមតំបន់ភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់។
សរុបមក ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្ររួមបញ្ចូលការវិភាគសេដ្ឋកិច្ច (SFA/DEA) ជាមួយទិន្នន័យលំហ (GIS) នឹងជួយរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជារៀបចំគោលនយោបាយកសិកម្មចំគោលដៅ និងបែងចែកធនធានបានកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Stochastic Frontier Analysis (ការវិភាគព្រំដែនស្តូកាស្ទិក) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិមួយដែលប្រើដើម្បីវាស់ស្ទង់ប្រសិទ្ធភាពផលិតកម្ម ដោយមានសមត្ថភាពអាចបែងចែកដាច់ពីគ្នារវាងកំហុសដែលកើតមានដោយចៃដន្យ (ដូចជាអាកាសធាតុមិនអំណោយផល ឬកំហុសទិន្នន័យ) និងភាពគ្មានប្រសិទ្ធភាពពិតប្រាកដរបស់កសិករ។ វាប្រើប្រាស់រូបមន្តគណិតវិទ្យាជាក់លាក់ដើម្បីបង្កើតជាខ្សែបន្ទាត់នៃផលិតកម្មអតិបរមាដែលអាចធ្វើទៅបាន។ | ដូចជាការវាយតម្លៃលទ្ធផលសិស្សម្នាក់ទៅនឹងសិស្សពូកែបំផុតក្នុងថ្នាក់ ដោយគិតយោគយល់ដល់កត្តាចៃដន្យដូចជាថ្ងៃប្រឡងគេមានជំងឺ (កំហុសចៃដន្យ) ខុសពីការដែលគេប្រឡងធ្លាក់ដោយសារតែខ្ជិលរៀន (ភាពគ្មានប្រសិទ្ធភាពពិតប្រាកដ)។ |
| Data Envelopment Analysis (ការវិភាគរុំព័ទ្ធទិន្នន័យ) | ជាវិធីសាស្ត្រវាស់ស្ទង់ប្រសិទ្ធភាពដែលមិនតម្រូវឱ្យកំណត់រូបមន្តគណិតវិទ្យាជាមុន (non-parametric) ដោយវាប្រៀបធៀបធនធានដែលកសិករម្នាក់ៗប្រើប្រាស់និងផលដែលទទួលបាន ធៀបទៅនឹងកសិករដទៃទៀត ដើម្បីរកមើលក្រុមអ្នកដែលធ្វើបានល្អបំផុតជាគោល (Benchmark)។ វិធីនេះចាត់ទុកកំហុសទាំងអស់នៅក្នុងទិន្នន័យថាជាភាពគ្មានប្រសិទ្ធភាពទាំងស្រុង។ | ដូចជាការយកអ្នករត់ប្រណាំងដែលរត់លឿនជាងគេបំផុតនៅក្នុងក្រុមមកធ្វើជាបន្ទាត់គោលដៅ ហើយអ្នករត់ក្រោយៗទាំងអស់ត្រូវបានចាត់ទុកថាមានភាពយឺតយ៉ាវ (គ្មានប្រសិទ្ធភាព) ដោយមិនគិតថាពួកគេអាចនឹងរអិលជើងដួលនោះទេ។ |
| Production Frontier (ព្រំដែនផលិតកម្ម) | ជាកម្រិតបរិមាណផលអតិបរមាដែលផលិតករមួយអាចផលិតបាន ដោយប្រើប្រាស់ធនធាននិងបច្ចេកវិទ្យាដែលមានស្រាប់ក្នុងលក្ខខណ្ឌល្អឥតខ្ចោះ។ កសិករដែលស្ថិតនៅលើព្រំដែននេះ ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាអ្នកមានប្រសិទ្ធភាពផលិតកម្ម ១០០%។ | ដូចជាពិន្ទុពេញ ១០០ នៃការប្រឡង ដែលសិស្សម្នាក់អាចទទួលបានលុះត្រាតែគេប្រើប្រាស់ពេលវេលា និងចំណេះដឹងទាំងអស់ដែលមានយ៉ាងត្រឹមត្រូវនិងអស់ពីសមត្ថភាពបំផុត។ |
| Normalized Difference Vegetation Index (សន្ទស្សន៍រុក្ខជាតិពីផ្កាយរណប) | ជារង្វាស់សន្ទស្សន៍ដែលទាញយកពីរូបភាពផ្កាយរណប ដើម្បីវាស់ស្ទង់កម្រិតភាពបៃតង ដង់ស៊ីតេ និងសុខភាពរបស់រុក្ខជាតិនៅក្នុងតំបន់ណាមួយ។ ក្នុងការសិក្សានេះ វាត្រូវបានប្រើដើម្បីគ្រប់គ្រងអថេរបរិស្ថានភូមិសាស្ត្រដែលអាចមានឥទ្ធិពលលើទិន្នផលកសិកម្ម។ | ដូចជាការថតកាំរស្មីអ៊ិច (X-ray) ពីលើមេឃ ដើម្បីមើលថាតើស្រែចម្ការនៅតំបន់ណាមានដំណាំដុះលូតលាស់ល្អ និងបៃតងជាងគេ។ |
| Moral Hazard (ហានិភ័យនៃសីលធម៌ ឬគ្រោះថ្នាក់សីលធម៌) | ក្នុងបរិបទនៃឥណទានកសិកម្ម វាសំដៅលើស្ថានភាពដែលកសិករអាចនឹងមិនខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើការ ឬយកប្រាក់កម្ចីទៅប្រើប្រាស់ខុសគោលដៅ ដោយសារពួកគេដឹងថាអ្នកឱ្យខ្ចី (ដូចជាធនាគាររដ្ឋ) មិនមានលទ្ធភាពតាមដានយ៉ាងជិតស្និទ្ធ ឬមិនហ៊ានរឹបអូសទ្រព្យសម្បត្តិ។ | ដូចជាក្មេងដែលសុំលុយម៉ាក់ប៉ាទៅទិញសៀវភៅរៀន តែបែរជាយកទៅលេងហ្គេម ព្រោះដឹងថាម៉ាក់ប៉ាមិនតាមទៅមើលផ្ទាល់ដល់សាលាឡើយ។ |
| Credit Constraints (ឧបសគ្គឥណទាន ឬកង្វះខាតដើមទុន) | ជាស្ថានភាពដែលកសិករមិនអាចទទួលបានប្រាក់កម្ចីគ្រប់គ្រាន់ ឬទាន់ពេលវេលាដើម្បីទិញធាតុចូលកសិកម្មល្អៗ (ដូចជាជី ពូជ ឬថ្នាំ) ដែលបង្ខំឱ្យពួកគេត្រូវប្រើប្រាស់ធាតុចូលដែលមានគុណភាពទាប និងធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ការទទួលបានទិន្នផលអតិបរមា។ | ដូចជាជាងឈើដែលមានជំនាញខ្ពស់ តែគ្មានលុយទិញម៉ាស៊ីនអារឈើទំនើប ដែលបង្ខំឱ្យគាត់ត្រូវប្រើរណារដៃ ដែលស៊ីពេលយូរនិងសម្រេចការងារបានតិចតួច។ |
| Economies of Scale (សន្សំសំចៃដោយមាត្រដ្ឋាន) | ជាគោលការណ៍សេដ្ឋកិច្ចដែលចំណាយជាមធ្យមក្នុងការផលិតធ្លាក់ចុះ នៅពេលដែលទំហំនៃការផលិតមានការកើនឡើង ពោលគឺកសិដ្ឋានខ្នាតធំអាចផលិតកសិផលបានក្នុងតម្លៃដើមទាបជាងកសិដ្ឋានខ្នាតតូច។ | ដូចជាការដាំបាយមួយឆ្នាំងធំសម្រាប់មនុស្ស ១០ នាក់ ដែលចំណាយអង្ករនិងអុសអស់តិចជាងការដាំបាយឆ្នាំងតូចៗ ១០ ដង សម្រាប់មនុស្សម្តងម្នាក់។ |
| Spatial Correlation (ទំនាក់ទំនងលំហអាកាស) | ជារង្វាស់ស្ថិតិ (ដូចជាសូចនាករ Moran's I) ដែលបង្ហាញពីរបៀបដែលទិន្នន័យនៅតំបន់មួយមានឥទ្ធិពល ឬមានភាពស្រដៀងគ្នាទៅនឹងតំបន់នៅក្បែរខាង។ ក្នុងការសិក្សានេះ កសិករដែលនៅជិតគ្នាមានកម្រិតប្រសិទ្ធភាពស្រដៀងគ្នា ដោយសារមានការចែករំលែកបច្ចេកទេស ទីផ្សារ ឬរងឥទ្ធិពលអាកាសធាតុរួមគ្នា។ | ដូចជាចម្ការស្វាយដែលនៅជិតគ្នា ច្រើនតែមានផ្លែល្អដូចគ្នា ព្រោះប្រើប្រភពទឹកតែមួយ និងកសិករតែងតែរៀនសូត្រពីរបៀបថែទាំពីគ្នាទៅវិញទៅមកជាប្រចាំ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
