បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះស៊ើបអង្កេតពីផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចសង្គម និងភាពងាយរងគ្រោះនៃជីវភាពរស់នៅរបស់គ្រួសារដែលរងផលប៉ះពាល់ដោយការដកហូតដីកសិកម្ម សម្រាប់ការពង្រីកហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងនគរូបនីយកម្មយ៉ាងឆាប់រហ័សនៅក្នុងខេត្ត Thai Binh ប្រទេសវៀតណាម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់ក្របខ័ណ្ឌសន្ទស្សន៍ភាពងាយរងគ្រោះនៃជីវភាពរស់នៅ (Livelihood Vulnerability Index) ដើម្បីវិភាគទិន្នន័យស្ទង់មតិដែលប្រមូលបានពីគ្រួសាររងផលប៉ះពាល់ចំនួន ៣៧២ នៅក្នុងស្រុកចំនួន ៤។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Component-based Livelihood Vulnerability Index (LVI) ការវាយតម្លៃសន្ទស្សន៍ភាពងាយរងគ្រោះនៃជីវភាពរស់នៅ (LVI) ផ្អែកលើសមាសធាតុសំខាន់ៗ |
ផ្តល់នូវការវិភាគលម្អិត និងស៊ីជម្រៅលើមូលធនជីវភាពទាំង៥ (មនុស្ស ធម្មជាតិ សង្គម ហិរញ្ញវត្ថុ រូបវន្ត) ព្រមទាំងបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ពីចំណុចខ្សោយនីមួយៗតាមរយៈដ្យាក្រាម។ | ទាមទារការប្រមូលទិន្នន័យច្រើនពីសូចនាកររងចំនួន២៦ ដែលធ្វើឱ្យមានភាពស្មុគស្មាញ និងចំណាយពេលយូរក្នុងការចងក្រងទិន្នន័យស្ទង់មតិ។ | ស្រុក Dong-Hung ត្រូវបានវាយតម្លៃថាមានភាពងាយរងគ្រោះខ្ពស់ជាងគេបំផុត ដោយទទួលបានពិន្ទុ LVI សរុប ០.៥៤១។ |
| Alternative LVI (Sensitivity vs. Response Capacity Index) សន្ទស្សន៍ LVI ជម្រើសដោយផ្អែកលើភាពរសើប (SE) និងសមត្ថភាពឆ្លើយតប (RC) |
ងាយស្រួលក្នុងការប្រៀបធៀបដោយផ្ទាល់រវាងកម្រិតនៃការរងផលប៉ះពាល់ពីខាងក្រៅ និងសមត្ថភាពជាក់ស្តែងក្នុងការស្តារឡើងវិញរបស់សហគមន៍។ | អាចលាក់បាំងភាពងាយរងគ្រោះនៃមូលធនជាក់លាក់ណាមួយ ដោយសារវាបង្រួមទិន្នន័យរាយប៉ាយទៅជាសូចនាករធំៗតែពីរ។ | តាមវិធីសាស្ត្រនេះ ស្រុក Tien-Hai បែរជាមានភាពងាយរងគ្រោះខ្ពស់ជាងគេបំផុត ដោយមានពិន្ទុដល់ទៅ ២.២៤៩។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានជាចម្បងលើការចុះប្រមូលទិន្នន័យតាមរយៈការស្ទង់មតិផ្ទាល់នៅទីវាល និងការប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យស្ថិតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យគ្រួសារចំនួន ៣៧២ នៅខេត្ត Thai Binh ប្រទេសវៀតណាម ដែលភាគច្រើនមានមេគ្រួសារវ័យចំណាស់ មានកម្រិតអប់រំទាប និងពឹងផ្អែកខ្លាំងលើវិស័យកសិកម្មសុទ្ធសាធ។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារតំបន់ជនបទជាច្រើននៅកម្ពុជាមានលក្ខណៈប្រជាសាស្ត្រស្រដៀងគ្នា ហើយក៏កំពុងប្រឈមនឹងការអភិវឌ្ឍនគរូបនីយកម្ម និងការដកហូតដីកសិកម្មយ៉ាងឆាប់រហ័សផងដែរ។
វិធីសាស្ត្រនៃក្របខ័ណ្ឌ LVI នេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងភាពស័ក្តិសមយ៉ាងខ្លាំង សម្រាប់ការវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់នៃការអភិវឌ្ឍមកលើជីវភាពប្រជាជននៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការយកក្របខ័ណ្ឌនេះមកអនុវត្តនៅកម្ពុជានឹងជួយរដ្ឋាភិបាលឱ្យយល់ច្បាស់ពីចំណុចខ្សោយជាក់លាក់របស់សហគមន៍ និងអាចផ្តល់ដំណោះស្រាយស្តារជីវភាពរស់នៅប្រកបដោយចីរភាព ជាជាងការផ្តល់ត្រឹមតែសំណងជាសាច់ប្រាក់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Livelihood Vulnerability Index (សន្ទស្សន៍ភាពងាយរងគ្រោះនៃជីវភាពរស់នៅ) | ជាវិធីសាស្ត្រគណនាដើម្បីវាយតម្លៃនិងវាស់ស្ទង់កម្រិតនៃហានិភ័យ និងភាពទន់ខ្សោយដែលសហគមន៍ ឬគ្រួសារមួយត្រូវប្រឈមមុខនៅពេលមានការផ្លាស់ប្តូរណាមួយ (ដូចជាការបាត់បង់ដីធ្លី) ដោយវាយតម្លៃលើមូលធនទាំង៥របស់ពួកគេ។ | ដូចជាការពិនិត្យសុខភាពរាងកាយទាំងមូល ដើម្បីដឹងថាតើសរីរាង្គមួយណាងាយនឹងធ្លាក់ខ្លួនឈឺជាងគេនៅពេលអាកាសធាតុប្រែប្រួល។ |
| Land Acquisition (ការដកហូតដី) | ជាដំណើរការដែលរដ្ឋាភិបាល ឬអាជ្ញាធរយកដីកម្មសិទ្ធិរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ (ជាពិសេសដីកសិកម្ម) ដើម្បីយកទៅអភិវឌ្ឍជាហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ តំបន់ឧស្សាហកម្ម ឬគម្រោងសាធារណៈផ្សេងៗ ដោយផ្តល់សំណងត្រលប់មកវិញ។ | ដូចជារដ្ឋសុំទិញផ្ទះនិងដីរបស់អ្នកដោយច្បាប់ ដើម្បីយកទីតាំងនោះទៅធ្វើផ្លូវធំ ឬសាងសង់មន្ទីរពេទ្យសម្រាប់ប្រយោជន៍សាធារណៈ។ |
| Sustainable Livelihood Framework (ក្របខ័ណ្ឌជីវភាពរស់នៅប្រកបដោយចីរភាព) | ជាក្របខ័ណ្ឌវិភាគដែលបែងចែកធនធាន ឬមូលធនរបស់មនុស្សជា៥ប្រភេទ (មនុស្ស ធម្មជាតិ សង្គម ហិរញ្ញវត្ថុ រូបវន្ត) ដើម្បីយល់ពីរបៀបដែលពួកគេអាចរស់រានមានជីវិត ទប់ទល់នឹងវិបត្តិ និងស្ថាបនាជីវភាពឡើងវិញ។ | ដូចជាប្រអប់ឧបករណ៍របស់ជាងសំណង់ដែលមានឧបករណ៍៥ប្រភេទផ្សេងៗគ្នា ដែលជួយឱ្យគាត់អាចបន្តធ្វើការងារបាន ទោះបីជាបាត់បង់ឧបករណ៍ណាមួយក៏ដោយ។ |
| Response Capacity (សមត្ថភាពឆ្លើយតប) | កម្រិតនៃលទ្ធភាព និងធនធានជាក់ស្តែងដែលគ្រួសារ ឬសហគមន៍មាន ដើម្បីអាចសម្របខ្លួន ទប់ទល់ និងស្តារជីវភាពឡើងវិញបាន បន្ទាប់ពីទទួលរងផលប៉ះពាល់ពីហានិភ័យ ឬការបាត់បង់អ្វីមួយ។ | ដូចជាការមានប្រាក់សន្សំក្នុងធនាគារ និងជំនាញវិជ្ជាជីវៈច្បាស់លាស់ ដែលជួយឱ្យអ្នកអាចរស់បាននិងរកការងារថ្មីធ្វើ បន្ទាប់ពីក្រុមហ៊ុនដែលអ្នកធ្វើការត្រូវបិទទ្វារ។ |
| Sensitivity Index (សន្ទស្សន៍នៃភាពរសើប) | ជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីកម្រិតនៃភាពងាយរងផលប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ពីកត្តាខាងក្រៅ ដូចជាទំហំដីដែលត្រូវបានគេដកហូត ឬកម្រិតនៃការកខ្វក់បរិស្ថានដែលបានកើតឡើងក្នុងតំបន់។ | ដូចជាមនុស្សដែលមានស្បែកស្តើង ដែលតែងតែងាយនឹងរលាកជាងគេនៅពេលចេញទៅត្រូវកម្តៅថ្ងៃខ្លាំង។ |
| Dependency Ratio (អនុបាតអ្នកក្នុងបន្ទុក) | ជាសមាមាត្ររវាងចំនួនមនុស្សដែលមិនស្ថិតក្នុងវ័យពលកម្ម (កុមារអាយុក្រោម ១៥ឆ្នាំ និងចាស់ជរាអាយុលើស ៦០ឆ្នាំ) ធៀបនឹងចំនួនមនុស្សដែលស្ថិតក្នុងវ័យដែលអាចធ្វើការងារបាន (អាយុ ១៥ ដល់ ៦០ឆ្នាំ) នៅក្នុងគ្រួសារនីមួយៗ។ | ដូចជារទេះមួយដែលមានអ្នកអូសតែម្នាក់ តែត្រូវដឹកមនុស្សចាស់និងក្មេងដល់ទៅបីនាក់ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកអូសនោះត្រូវទទួលបន្ទុកធ្ងន់ និងហត់នឿយខ្លាំង។ |
| Social Capital (មូលធនសង្គម) | ជាបណ្តាញទំនាក់ទំនង ការចូលរួមជាសមាជិកក្នុងសហគមន៍ និងការជឿទុកចិត្តគ្នាទៅវិញទៅមក ដែលបុគ្គលម្នាក់ៗអាចពឹងផ្អែកបាន ដើម្បីទទួលបានព័ត៌មាន ជំនួយហិរញ្ញវត្ថុ ឬឱកាសសេដ្ឋកិច្ចផ្សេងៗ។ | ដូចជាការមានបងប្អូននិងមិត្តភក្តិច្រើន ដែលអាចជួយយកអាសាគ្នានៅពេលមានធុរៈខ្វះខាត ឬជួយណែនាំប្រាប់ពីកន្លែងដែលមានការងារថ្មីៗ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
