បញ្ហា (The Problem)៖ ជំងឺដង្កូវថ្លើមចៀម (Fascioliasis) បណ្តាលឱ្យមានការខាតបង់សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់កសិករ ខណៈដែលការព្យាបាលដោយថ្នាំតាមបែបអនុសញ្ញាមានតម្លៃថ្លៃ និងលំបាករកបានសម្រាប់កសិករក្រីក្រនៅតំបន់ដាច់ស្រយាលក្នុងប្រទេសអេត្យូពី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សារយៈពេល ៩០ថ្ងៃ ត្រូវបានអនុវត្តលើចៀមចំនួន ៧២ក្បាល ដើម្បីប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពនៃម្ទេស ថ្នាំ Tricalbendazole និងឥទ្ធិពលនៃការផ្តល់ចំណីបំប៉ន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Tricalbendazole + Supplementation ថ្នាំ Tricalbendazole (ថ្នាំទម្លាក់ប៉ារ៉ាស៊ីតគីមី) រួមជាមួយចំណីបំប៉ន |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការសម្លាប់ដង្កូវថ្លើម និងកាត់បន្ថយស៊ុតប៉ារ៉ាស៊ីតឱ្យនៅសូន្យ។ សត្វមានការកើនឡើងទម្ងន់ល្អបំផុត។ | ការប្រើប្រាស់ថ្នាំពេទ្យសត្វនេះមានតម្លៃថ្លៃ ដែលបង្កជាការលំបាកដល់កសិករក្រីក្រក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។ | ទទួលបានប្រសិទ្ធភាព ១០០% (FEC ធ្លាក់ចុះដល់ ០ និងមិនមានដង្កូវថ្លើមសេសសល់ក្នុងថ្លើមសត្វ)។ |
| Chili (Capsicum annum longum) + Supplementation សូលុយស្យុងម្ទេសកិន (Capsicum annum longum) រួមជាមួយចំណីបំប៉ន |
មានតម្លៃថោក ងាយស្រួលរកបាន និងជាជម្រើសល្អសមស្របតាមតំបន់ដែលអាចកាត់បន្ថយចំណាយបានច្រើន។ | ប្រសិទ្ធភាពទាបជាងថ្នាំ Tricalbendazole បន្តិច និងទាមទារការផ្តល់ចំណីបំប៉នបន្ថែមទើបទទួលបានលទ្ធផលគាប់ប្រសើរ។ | ទទួលបានប្រសិទ្ធភាព ៨៤% ក្នុងការកាត់បន្ថយដង្កូវថ្លើម និងស៊ុតប៉ារ៉ាស៊ីត។ |
| Control (No Treatment) មិនមានការព្យាបាលទាល់តែសោះ (ក្រុមត្រួតពិនិត្យ) |
មិនចំណាយថវិកាលើការព្យាបាលទាល់តែសោះ។ | សត្វចៀមមានអត្រាស៊ុតប៉ារ៉ាស៊ីតខ្ពស់ ស្លេកស្លាំង ស្រកទម្ងន់ និងប្រឈមនឹងជំងឺកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។ | សត្វមានកំណើនទម្ងន់ទាបបំផុត (២១.៧ ក្រាម/ថ្ងៃ) និងមានចំនួនស៊ុតប៉ារ៉ាស៊ីតកើនឡើងខ្ពស់បំផុត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់ពីតម្លៃពិតប្រាកដជាតួលេខនោះទេ ប៉ុន្តែបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថាការប្រើប្រាស់ម្ទេសគឺជាជម្រើសដែលមានតម្លៃសមរម្យ និងចំណាយតិច ខណៈដែលថ្នាំពេទ្យសត្វមានតម្លៃថ្លៃ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសអេត្យូពី (តំបន់ Gewane ដែលមានអាកាសធាតុក្តៅ និងពាក់កណ្តាលស្ងួត) ដោយប្រើប្រាស់ពូជចៀមក្នុងស្រុកដែលធន់នឹងអាកាសធាតុ។ ការអន្តរាគមន៍លើរបបអាហារ (ប្រភេទចំណីបំប៉ន) អាចមានលទ្ធផលខុសគ្នាបើយកមកអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារភាពខុសគ្នានៃអាកាសធាតុ ពូជសត្វ និងប្រភេទចំណីក្នុងស្រុកដែលងាយរកបាន។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការរកឃើញនូវលក្ខណៈសម្បត្តិទម្លាក់ប៉ារ៉ាស៊ីតរបស់ម្ទេស គឺជារបកគំហើញមួយដែលអាចយកមកសិក្សាបន្តបានយ៉ាងល្អឥតខ្ចោះ។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិក្នុងស្រុក (ម្ទេស) និងការផ្តល់ចំណីបំប៉ននេះ គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងប្រសើរសម្រាប់វិស័យចិញ្ចឹមសត្វនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការប្រើប្រាស់ម្ទេសរួមផ្សំជាមួយការផ្តល់ចំណីបំប៉នដែលសម្បូរប្រូតេអ៊ីន គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏មានសក្តានុពល និងចំណាយតិច ក្នុងការគ្រប់គ្រងជំងឺប៉ារ៉ាស៊ីតសត្វនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Anthelminthic (ថ្នាំទម្លាក់សត្វល្អិត/ប៉ារ៉ាស៊ីតពោះវៀន) | សារធាតុ ឬថ្នាំដែលមានសមត្ថភាពសម្លាប់ ឬបណ្តេញប៉ារ៉ាស៊ីត (ដូចជាព្រូន ឬដង្កូវ) ចេញពីរាងកាយសត្វពាហនៈដោយមិនបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់សត្វនោះ។ ក្នុងការសិក្សានេះ គេវាយតម្លៃសមត្ថភាពទម្លាក់ប៉ារ៉ាស៊ីតរបស់ម្ទេសធៀបនឹងថ្នាំពេទ្យ។ | ដូចជាថ្នាំកម្ចាត់សត្វល្អិតចង្រៃចេញពីសួនច្បារដោយមិនធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ដើមដំណាំអញ្ចឹងដែរ។ |
| Fascioliasis (ជំងឺដង្កូវថ្លើម) | ជំងឺឆ្លងបង្កឡើងដោយប៉ារ៉ាស៊ីតប្រភេទដង្កូវសំប៉ែត (Fasciola hepatica និង Fasciola gigantica) ដែលចូលទៅរស់នៅនិងបំផ្លាញថ្លើម ព្រមទាំងបំពង់ទឹកប្រមាត់របស់សត្វចៃអៀង (គោ ក្របី ចៀម ពពែ) បណ្តាលឱ្យសត្វស្លេកស្លាំងនិងស្គមស្គាំង។ | ដូចជាមានសត្រូវលួចចូលទៅស៊ីបំផ្លាញរោងចក្រចម្រោះជាតិពុល (ថ្លើម) របស់សត្វពីខាងក្នុងរាងកាយ។ |
| Tricalbendazole (ថ្នាំទម្លាក់ដង្កូវថ្លើមទ្រីកាល់បេនដាហ្សូល) | ប្រភេទថ្នាំពេទ្យសត្វសម័យទំនើប ដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនិងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការសម្លាប់ដង្កូវថ្លើម ទាំងវគ្គនៅក្មេង និងវគ្គពេញវ័យក្នុងរាងកាយសត្វ។ | ដូចជាអាវុធពិសេសមួយដែលផលិតឡើងដើម្បីរាវរកនិងកម្ចាត់សត្រូវ (ដង្កូវថ្លើម) គ្រប់វ័យទាំងអស់ឱ្យស្លាប់អស់ពីក្នុងទីតាំងលាក់ខ្លួន។ |
| Fecal egg count / FEC (ការរាប់ចំនួនស៊ុតប៉ារ៉ាស៊ីតក្នុងលាមក) | វិធីសាស្ត្រពិនិត្យមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីកំណត់ចំនួនស៊ុតរបស់ប៉ារ៉ាស៊ីតដែលមាននៅក្នុងលាមកសត្វក្នុងមួយក្រាម (EPG) ដើម្បីវាយតម្លៃពីកម្រិតនៃការឆ្លងជំងឺ និងប្រសិទ្ធភាពនៃការព្យាបាលបន្ទាប់ពីបញ្ចុកថ្នាំរួច។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនគ្រាប់បែកដែលសត្រូវបន្សល់ទុក ដើម្បីតាមដានថាតើសត្រូវនៅក្នុងបន្ទាយត្រូវកម្ចាត់អស់ហើយឬនៅ។ |
| Packed Cell Volume / PCV (កម្រិតកំហាប់គ្រាប់ឈាមក្រហម) | រង្វាស់ភាគរយនៃកោសិកាឈាមក្រហមនៅក្នុងបរិមាណឈាមសរុប ដែលគេប្រើសម្រាប់វាយតម្លៃស្ថានភាពស្លេកស្លាំងរបស់សត្វ។ សត្វដែលមានផ្ទុកប៉ារ៉ាស៊ីតបឺតឈាមច្រើន តែងតែមានអត្រា PCV ទាប។ | ដូចជាការវាស់បរិមាណគ្រាប់គុជក្នុងកែវតែគុជអញ្ចឹង បើមានគ្រាប់គុជន้อย មានន័យថាតែគុជនោះរាវពេក (សត្វខ្វះឈាម ឬស្លេកស្លាំង)។ |
| Subclinical infection (ការឆ្លងជំងឺកម្រិតស្រាលមិនបញ្ចេញរោគសញ្ញា) | ស្ថានភាពដែលសត្វមានផ្ទុកប៉ារ៉ាស៊ីត ឬមេរោគក្នុងខ្លួន តែមិនទាន់បង្ហាញរោគសញ្ញាឈឺធ្ងន់ធ្ងរឱ្យឃើញច្បាស់នៅឡើយ ប៉ុន្តែវាបង្កការខូចខាតជាបណ្តើរៗ ធ្វើឱ្យសត្វស្រកទម្ងន់ មិនសូវធំធាត់ និងខាតបង់ទិន្នផល។ | ដូចជាចោរដែលលួចបង្កប់ខ្លួនក្នុងផ្ទះយើងដោយស្ងាត់ៗ លួចស៊ីចំណីអាហារយើងរាល់ថ្ងៃ ធ្វើឱ្យឃ្លាំងអាហារឆាប់អស់ តែយើងមើលមិនដឹងថាមានចោរ។ |
| Capsicum annum longum (ម្ទេស) | ឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្ររបស់រុក្ខជាតិម្ទេសវែង (Mitmita) ដែលក្នុងការសិក្សានេះ គេបានរកឃើញថាវាមានសារធាតុសកម្មពីធម្មជាតិដែលអាចជួយសម្លាប់ និងកាត់បន្ថយបរិមាណដង្កូវថ្លើមក្នុងខ្លួនសត្វចៀមបានរហូតដល់ ៨៤%។ | ដូចជាថ្នាំកែរោគពីធម្មជាតិដែលអ្នកស្រុកអាចដាំបានខ្លួនឯង ដើម្បីជួយកម្ចាត់ជំងឺសត្វជំនួសការទិញថ្នាំពេទ្យដែលមានតម្លៃថ្លៃ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
