បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្វែងរកដំណោះស្រាយចំពោះបញ្ហាបរិស្ថាន សុខភាព និងភាពក្រីក្រដែលបណ្តាលមកពីការដាំដុះថ្នាំជក់នៅប្រទេសកេនយ៉ា ដោយសិក្សាពីលទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ឫស្សីជាដំណាំសេដ្ឋកិច្ចជំនួស។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានអនុវត្តការដាំសាកល្បងលើទីតាំងចំនួន ១២០ កន្លែង ដោយប្រៀបធៀបប្រភេទឫស្សីចំនួនពីរប្រភេទក្នុងលក្ខខណ្ឌដីខុសៗគ្នាដើម្បីតាមដានការលូតលាស់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Bambusa vulgaris Cultivation ការដាំដុះឫស្សីប្រភេទ Bambusa vulgaris (ឫស្សីធម្មតា) |
មានអត្រារស់រានមានជីវិតខ្ពស់ លូតលាស់បានលឿន និងមានសមត្ថភាពធន់នឹងការដក់ទឹក (Waterlogging) បានល្អជាង។ | ទំហំអង្កត់ផ្ចិតដើម និងកម្ពស់អតិបរមាមានកម្រិតទាបជាងប្រភេទឫស្សីយក្សបន្តិច។ | សម្រេចបានអត្រារស់រានមានជីវិតជាមធ្យម ៩៤% ទូទាំងតំបន់សិក្សា និងមានកម្ពស់អតិបរមា ៦.៦ ម៉ែត្រ។ |
| Dendrocalamus giganteus Cultivation ការដាំដុះឫស្សីប្រភេទ Dendrocalamus giganteus (ឫស្សីយក្ស) |
ផ្តល់នូវដើមដែលមានទំហំធំ និងកម្ពស់ខ្ពស់ខ្លាំង ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងវិស័យសំណង់។ | មានអត្រារស់រានមានជីវិតទាបជាង និងងាយងាប់នៅពេលដាំក្នុងតំបន់ដីសើម ឬតំបន់ដក់ទឹក។ | សម្រេចបានអត្រារស់រានមានជីវិតជាមធ្យម ៧០% និងមានកម្ពស់អតិបរមារហូតដល់ ៧.០ ម៉ែត្រ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកសិកម្មមូលដ្ឋានកម្រិតមធ្យម និងការគ្រប់គ្រងដីប្រកបដោយការយកចិត្តទុកដាក់ ដោយពឹងផ្អែកខ្លាំងលើកម្លាំងពលកម្មផ្ទាល់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅលើទីតាំងកសិដ្ឋានចំនួន ១២០ កន្លែងនៅក្នុងតំបន់ South Nyanza ប្រទេសកេនយ៉ា ដែលមានអាកាសធាតុត្រូពិច ដីចម្រុះ និងមានរបបទឹកភ្លៀងពីររដូវ។ ទិន្នន័យនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុក្តៅសើមស្រដៀងគ្នា ហើយកសិករជាច្រើននៅតាមតំបន់ជនបទនៅតែពឹងផ្អែកលើការដាំដំណាំដែលទាមទារការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើសម្រាប់យកអុសមកដុត (ដូចជាថ្នាំជក់ជាដើម)។
វិធីសាស្ត្រនៃការអភិវឌ្ឍន៍ឫស្សីជាដំណាំសេដ្ឋកិច្ចជំនួសនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ណាស់ក្នុងការកែប្រែជីវភាពកសិករ និងការពារបរិស្ថាននៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការជំរុញការដាំឫស្សីដោយយកគំរូតាមការសិក្សានេះ មិនត្រឹមតែជួយស្តារប្រព័ន្ធកសិ-រុក្ខាគម្រប (Agroforestry) ប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងបើកផ្លូវដល់សេដ្ឋកិច្ចបៃតងនៅកម្ពុជាយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Sympodial bamboo (ឫស្សីប្រភេទដុះជាគុម្ព) | ជាប្រភេទឫស្សីដែលលូតលាស់ដោយបញ្ចេញទំពាំងថ្មីៗនៅជុំវិញគល់ចាស់របស់វា បង្កើតបានជាគុម្ពតូចៗរួមគ្នា ដោយមិនរាលដាលឬសទៅឆ្ងាយផ្តេសផ្តាស។ វាងាយស្រួលគ្រប់គ្រងផ្ទៃដីដាំដុះ និងមានតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់។ | ដូចជាគ្រួសារមួយដែលកូនចៅសង់ផ្ទះនៅជុំវិញផ្ទះឪពុកម្តាយ បង្កើតជាភូមិមួយដុំងាយស្រួលគ្រប់គ្រង មិនរាយប៉ាយ។ |
| Monopodial bamboo (ឫស្សីប្រភេទរត់ឬស) | ជាប្រភេទឫស្សីដែលមានប្រព័ន្ធឬសរត់នៅក្រោមដី ហើយបញ្ចេញទំពាំងនៅទីតាំងឆ្ងាយៗពីដើមមេ ដែលធ្វើឱ្យវាដុះរាលដាលយ៉ាងលឿនគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីធំ ដែលអាចរំខានដល់ដំណាំផ្សេងទៀត។ | ដូចជាបណ្តាញផ្លូវរូងក្រោមដី (Subway) ដែលមានច្រកចេញនៅកន្លែងផ្សេងៗគ្នាឆ្ងាយពីគ្នា។ |
| Culm (ដើមឫស្សីទោល) | សំដៅលើដើមទោលរបស់រុក្ខជាតិអំបូរស្មៅ ពិសេសគឺដើមឫស្សី ដែលមានប្រហោងកណ្តាល និងមានថ្នាំងកាត់ជាកង់ៗពីគល់ដល់ចុង។ គេរាប់ចំនួន Culm ដើម្បីវាស់ស្ទង់ទិន្នផលឫស្សី។ | ដូចជាទុយោទឹកដែលគេតភ្ជាប់គ្នាជាកង់ៗ ដើម្បីបង្កើតជារចនាសម្ព័ន្ធដ៏រឹងមាំមួយបញ្ឈរឡើងលើ។ |
| Clump (គុម្ពឫស្សី) | ជាបណ្តុំនៃដើមឫស្សីជាច្រើនដើម (Culms) ដែលដុះចេញពីប្រព័ន្ធឬសតែមួយផ្តុំគ្នានៅមួយកន្លែង។ ក្នុងគុម្ពនីមួយៗមានដើមចាស់និងទំពាំងថ្មីលាយឡំគ្នា។ | ដូចជាបាច់ចង្កឹះដែលគេចងរួមគ្នានៅក្នុងកំប៉ុងតែមួយ។ |
| Water logging (ការដក់ទឹកក្នុងដី) | ជាស្ថានភាពដែលដីសើមជោកជាំដោយសារទឹកដក់មិនស្រក ធ្វើឱ្យកង្វះអុកស៊ីសែននៅក្នុងដី ដែលអាចបណ្តាលឱ្យឬសរុក្ខជាតិរលួយនិងងាប់បាន ពិសេសឫស្សីប្រភេទ Dendrocalamus giganteus។ | ដូចជាការត្រាំជើងក្នុងទឹកយូរពេក ដែលធ្វើឱ្យស្បែកស៊ុបនិងរលួយខូចអញ្ចឹងដែរ។ |
| Crop substitution (ការផ្លាស់ប្តូរដំណាំជំនួស) | ជាការផ្លាស់ប្តូរពីការដាំដំណាំមួយ (ឧ. ថ្នាំជក់ដែលទាមទារការកាប់ព្រៃឈើមកធ្វើអុសដុត) ទៅដាំដំណាំមួយផ្សេងទៀត (ឧ. ឫស្សី) ដែលផ្តល់ផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ច និងមាននិរន្តរភាពបរិស្ថានជាង។ | ដូចជាការប្តូរពីការហូបអាហាររហ័ស (Fast food) ដែលមិនល្អចំពោះសុខភាព មកហូបបន្លែផ្លែឈើវិញ ដើម្បីសុខភាពល្អក្នុងរយៈពេលវែង។ |
| Apical bud (ពន្លកចុងកំពូល) | ជាចំណុចលូតលាស់ចម្បងដែលស្ថិតនៅចុងកំពូលបំផុតនៃដើមរុក្ខជាតិ ដែលមានតួនាទីរុញច្រានដើមឱ្យលូតកម្ពស់ឡើងលើជាបន្តបន្ទាប់។ គេវាស់កម្ពស់ឫស្សីពីដីរហូតដល់ចំណុចនេះ។ | ដូចជាក្បាលរថភ្លើងដែលនៅមុខគេបង្អស់ សម្រាប់ទាញទូរថភ្លើងផ្សេងៗឱ្យធ្វើដំណើរទៅមុខ។ |
| Agro-climatic conditions (លក្ខខណ្ឌកសិ-អាកាសធាតុ) | ជាកត្តាបរិស្ថានរួមផ្សំគ្នាដូចជា របបទឹកភ្លៀង សីតុណ្ហភាព និងប្រភេទដី ដែលជះឥទ្ធិពលផ្ទាល់ដល់ការលូតលាស់ និងការរស់រានមានជីវិតរបស់ដំណាំកសិកម្មនៅតំបន់ណាមួយ។ | ដូចជាគ្រឿងផ្សំនៅក្នុងរូបមន្តធ្វើម្ហូបអញ្ចឹង បើអាកាសធាតុនិងដីស័ក្តិសម (គ្រឿងផ្សំត្រូវ) នោះដំណាំនឹងលូតលាស់បានល្អ (ម្ហូបឆ្ងាញ់)។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
