បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃកង្វះខាតតំណាងស្ត្រីក្នុងតំណែងជានាយកសាលា (ត្រឹមតែ ២៤%) នៅតាមសាលាមធ្យមសិក្សាចម្រុះក្នុងស្រុក Vihiga ប្រទេសកេនយ៉ា និងកត្តាសង្គម-វប្បធម៌ដែលបណ្តាលឱ្យមានអតុល្យភាពយេនឌ័រនេះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់ការរចនាការស្ទង់មតិបែបពិពណ៌នា ដោយប្រមូលទិន្នន័យពីគ្រូបង្រៀន នាយកសាលា និងអ្នកពាក់ព័ន្ធចំនួន ៥៦៤ នាក់ ដើម្បីវាយតម្លៃការយល់ឃើញរបស់ពួកគេលើឧបសគ្គយេនឌ័រ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Quantitative Survey (Likert Scale Questionnaire) ការស្ទង់មតិបែបបរិមាណ (ការប្រើប្រាស់កម្រងសំណួរតាមរង្វាស់ Likert) |
អាចប្រមូលទិន្នន័យពីអ្នកចូលរួមចំនួនច្រើន (ជាង ៥០០នាក់) ក្នុងរយៈពេលខ្លី និងងាយស្រួលក្នុងការវិភាគជាភាគរយនិងមធ្យមភាគ។ | មិនអាចស្វែងយល់ស៊ីជម្រៅពីអារម្មណ៍ផ្ទាល់ខ្លួន ឬមូលហេតុលម្អិតនៅពីក្រោយការសម្រេចចិត្តរបស់អ្នកចូលរួមបានពេញលេញនោះទេ។ | បានរកឃើញថាកត្តាជ្រៀតជ្រែកផ្នែកនយោបាយ (មធ្យមភាគ ៤.០៦) និងទីតាំងសាលា (៣.៩៦) ជាឧបសគ្គចម្បងជាងគេដែលរារាំងការតែងតាំងស្ត្រីជានាយកសាលា។ |
| Qualitative In-depth Interviews ការសម្ភាសន៍ស៊ីជម្រៅ (វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវបែបគុណវិស័យ) |
ផ្តល់ព័ត៌មានលម្អិតអំពីបទពិសោធន៍ផ្ទាល់ សម្ពាធគ្រួសារ និងបរិបទសង្គមដែលមិនអាចវាស់វែងបានតាមរយៈកម្រងសំណួរបិទ។ | ចំណាយពេលវេលាយូរក្នុងការសម្ភាសន៍និងកត់ត្រា និងពិបាកក្នុងការធ្វើទូទៅកម្ម (Generalization) ទៅលើចំនួនប្រជាជនទូទៅ។ | បានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថាស្ត្រីជានាយកសាលាមួយចំនួនត្រូវលាលែងពីតំណែងដោយសារសម្ពាធគ្រួសារ តួនាទីទ្វេរដង និងកង្វះការគាំទ្រពីស្វាមី។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីការចំណាយលើធនធាននោះទេ ប៉ុន្តែការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារពេលវេលានិងកម្លាំងមនុស្សច្រើនសម្រាប់ការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នៅតាមសាលារៀន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងស្រុក Vihiga ប្រទេសកេនយ៉ា ដោយផ្តោតលើសាលាមធ្យមសិក្សាចម្រុះដែលមានបរិបទវប្បធម៌ និងនយោបាយជាក់លាក់ (ឧទាហរណ៍ ការជ្រៀតជ្រែកពីអ្នកនយោបាយមូលដ្ឋានកេនយ៉ា)។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គមបែបអយ្យាធិបតេយ្យនៅអាហ្វ្រិក ដែលមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លះទៅនឹងទម្រង់សង្គមខ្មែរ ប៉ុន្តែប្រពៃណី ការអនុវត្ត និងប្រព័ន្ធរដ្ឋបាលគឺខុសគ្នា។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការប្រុងប្រយ័ត្នពេលយកលទ្ធផលនេះមកប្រើប្រាស់ ដោយត្រូវពិចារណាលើកត្តាវប្បធម៌ក្នុងស្រុករបស់ខ្លួន។
ការរកឃើញ និងវិធីសាស្ត្រនៃការសិក្សានេះមានប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់ការវាយតម្លៃ និងការលើកកម្ពស់តួនាទីស្ត្រីក្នុងតំណែងថ្នាក់ដឹកនាំសាលានៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការសិក្សានេះផ្តល់ជាគំរូដ៏ល្អសម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវ និងអ្នកធ្វើគោលនយោបាយនៅកម្ពុជា ក្នុងការចងក្រងទិន្នន័យដើម្បីដោះស្រាយឧបសគ្គសង្គម-វប្បធម៌ និងបង្កើនសមាមាត្រអ្នកដឹកនាំជាស្ត្រីនៅតាមសាលារៀន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Descriptive survey design (ការរចនាការស្ទង់មតិបែបពិពណ៌នា) | ជាវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវដែលអ្នកស្រាវជ្រាវប្រមូលទិន្នន័យដើម្បីរៀបរាប់ និងពិពណ៌នាពីស្ថានភាព ឬបាតុភូតអ្វីមួយដែលកំពុងកើតឡើងជាក់ស្តែង ដោយមិនមានការកែប្រែ ឬគ្រប់គ្រងអថេរណាមួយឡើយ។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ វាត្រូវបានប្រើដើម្បីស្វែងយល់ពីកត្តាដែលធ្វើឱ្យមានអតុល្យភាពយេនឌ័រនៅក្នុងសាលារៀន។ | ដូចជាអ្នកថតរូបដែលថតទិដ្ឋភាពជាក់ស្តែងនៃទីក្រុងមួយ ដើម្បីប្រាប់អ្នកដទៃថាទីក្រុងនោះមានសភាពយ៉ាងណា ដោយមិនបានរៀបចំប្លង់ ឬផ្លាស់ប្តូរទីតាំងវត្ថុអ្វីឡើយ។ |
| Stratified random sampling (ការជ្រើសរើសគំរូដោយចៃដន្យតាមស្រទាប់) | ជានីតិវិធីនៃការជ្រើសរើសអ្នកចូលរួមក្នុងការស្រាវជ្រាវ ដោយបែងចែកប្រជាជនសរុបជាក្រុមតូចៗ (ស្រទាប់) ជាមុនសិន (ឧទាហរណ៍បែងចែកតាមភេទ) រួចទើបជ្រើសរើសដោយចៃដន្យពីក្រុមនីមួយៗនោះ ដើម្បីធានាថាក្រុមតំណាងមានសមាមាត្រត្រឹមត្រូវនិងយុត្តិធម៌។ | ដូចជាការធ្វើសាឡាត់ផ្លែឈើ ដែលអ្នកត្រូវបែងចែកផ្លែឈើជាក្រុមៗ (ផ្លែប៉ោម ចេក ក្រូច) រួចទើបចាប់យកបន្តិចៗពីក្រុមនីមួយៗ ដើម្បីធានាថាសាឡាត់របស់អ្នកមានរសជាតិគ្រប់មុខ មិនមែនមានតែចេកនោះទេ។ |
| Patriarchal society (សង្គមអយ្យាធិបតេយ្យ) | ជាប្រព័ន្ធសង្គម ឬវប្បធម៌ដែលបុរសជាអ្នកក្តោបក្តាប់អំណាចចម្បង ដឹកនាំទាំងក្នុងគ្រួសារ និងស្ថាប័ននានា ហើយស្ត្រីត្រូវបានចាត់ទុកថាមានតួនាទីបន្ទាប់បន្សំ ឬត្រូវស្តាប់បង្គាប់បុរស ដែលបង្កជាឧបសគ្គដល់ការឡើងកាន់តំណែងរបស់ស្ត្រី។ | ដូចជានៅក្នុងក្រុមការងារមួយ ដែលគេតែងតែចាត់តាំងឱ្យសមាជិកប្រុសធ្វើជាប្រធានក្រុមដោយស្វ័យប្រវត្តិ ឯសមាជិកស្រីជាអ្នកកត់ត្រា ទោះបីជាពួកគេមានសមត្ថភាពដូចគ្នាក៏ដោយ។ |
| Glass ceiling (របាំងកញ្ចក់) | ជាពាក្យប្រៀបធៀបសំដៅលើឧបសគ្គដែលមើលមិនឃើញ ដែលរារាំងស្ត្រី ឬជនជាតិភាគតិច មិនឱ្យទទួលបានការដំឡើងឋានៈទៅកាន់តំណែងកំពូលៗក្នុងស្ថាប័ន ឬក្រុមហ៊ុន ទោះបីជាពួកគេមានសមត្ថភាពនិងគុណវុឌ្ឍិគ្រប់គ្រាន់ក៏ដោយ។ | ដូចជាសត្វស្លាបដែលហោះនៅក្នុងបន្ទប់កញ្ចក់ វាអាចមើលឃើញមេឃនៅខាងក្រៅយ៉ាងច្បាស់ ប៉ុន្តែពេលហោះឡើងលើ វាតែងតែបុកនឹងដំបូលកញ្ចក់ដែលមើលមិនឃើញ រារាំងមិនឱ្យវាហោះទៅដល់ទីនោះ។ |
| Dual roles (តួនាទីទ្វេរដង) | សំដៅលើការទទួលខុសត្រូវធំៗពីរក្នុងពេលតែមួយ ជាទូទៅគឺការងារក្នុងវិជ្ជាជីវៈ (នៅកន្លែងធ្វើការ) និងការងារផ្ទះ ឬមើលថែគ្រួសារ (នៅផ្ទះ) ដែលជារឿយៗបន្ទុកនេះធ្លាក់មកលើស្ត្រីច្រើនជាងបុរស និងបង្កជាសម្ពាធផ្លូវចិត្តនិងកម្លាំងកាយធ្វើឱ្យពួកគេពិបាកទទួលយកតំណែងដឹកនាំ។ | ដូចជាមនុស្សម្នាក់ដែលត្រូវដើរតួជាអ្នករត់តុផង និងជាចុងភៅផងក្នុងពេលតែមួយនៅក្នុងភោជនីយដ្ឋានមួយ ធ្វើឱ្យគាត់រវល់ខ្លាំង និងពិបាកផ្តោតអារម្មណ៍ឱ្យបានល្អលើតួនាទីណាមួយ។ |
| Affirmative policy (គោលនយោបាយសកម្មភាពវិជ្ជមាន) | ជាវិធានការ ឬគោលនយោបាយរបស់រដ្ឋាភិបាល ឬស្ថាប័ន ក្នុងការផ្តល់ឱកាសពិសេស ឬកំណត់កូតាជាក់លាក់ (ឧទាហរណ៍ កំណត់យ៉ាងហោចណាស់ ៣០% នៃតំណែងគឺសម្រាប់ស្ត្រី) ដល់ក្រុមមនុស្សដែលធ្លាប់រងការរើសអើង ដើម្បីលើកកម្ពស់សមភាពនៅក្នុងការងារ ឬតំណែងរដ្ឋបាល។ | ដូចជាការកំណត់កៅអីពិសេសសម្រាប់ជនពិការ កុមារ ឬស្ត្រីមានផ្ទៃពោះនៅលើឡានក្រុង ដើម្បីធានាថាអ្នកដែលងាយរងគ្រោះមានឱកាសបានអង្គុយ ដោយមិនបាច់ប្រជែងកម្លាំងជាមួយអ្នកដទៃ។ |
| Gender stereotyping (ការមានផ្នត់គំនិតលម្អៀងលើយេនឌ័រ) | ជាជំនឿទូទៅឬការគិតទុកជាមុននៅក្នុងសង្គម អំពីចរិតលក្ខណៈ សមត្ថភាព ឬតួនាទីដែលបុរស និងស្ត្រីគួរតែមាន ឧទាហរណ៍ ការគិតថាបុរសជាអ្នកដឹកនាំរឹងមាំ និងពូកែខាងវិន័យ ឯស្ត្រីមានចិត្តទន់ជ្រាយ និងសាកសមតែមើលការខុសត្រូវក្នុងផ្ទះ។ | ដូចជាការគិតដោយស្វ័យប្រវត្តិថា ក្មេងប្រុសត្រូវតែលេងឡានជ័រ ឯក្មេងស្រីត្រូវតែលេងតុក្កតា ដោយមិនបានសួរពីចំណង់ចំណូលចិត្តពិតប្រាកដរបស់ពួកគេសិន។ |
| Likert scale (រង្វាស់ Likert) | ជាវិធីសាស្ត្រវាស់ស្ទង់មួយប្រភេទដែលប្រើក្នុងកម្រងសំណួរ ដើម្បីឱ្យអ្នកឆ្លើយបញ្ជាក់ពីកម្រិតនៃការយល់ព្រម ឬមិនយល់ព្រមរបស់ពួកគេចំពោះសេចក្តីថ្លែងការណ៍ណាមួយ (ជាទូទៅមាន៥កម្រិត ដូចជា៖ យល់ព្រមខ្លាំង យល់ព្រម មិនប្រាកដ មិនយល់ព្រម មិនយល់ព្រមខ្លាំង)។ | ដូចជាការឱ្យពិន្ទុផ្កាយលើសេវាកម្មកុម្ម៉ង់ម្ហូប ពី ១ ផ្កាយ (អន់ណាស់) ដល់ ៥ ផ្កាយ (ល្អឥតខ្ចោះ) ដើម្បីប្រាប់ពីកម្រិតនៃការពេញចិត្តរបស់អ្នក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
