បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាសន្តិសុខស្បៀង និងការកែលម្អជីវភាពរស់នៅរបស់សហគមន៍គង្វាលសត្វនៅតំបន់ដីស្ងួត តាមរយៈការណែនាំពូជចេកដែលផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ និងបច្ចេកទេសស្រោចស្រព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្របង្ហាញជាក់ស្តែង និងការវាយតម្លៃដោយមានការចូលរួមពីកសិករគង្វាលសត្វ តាមរយៈការប្រមូលទិន្នន័យបរិមាណ និងគុណភាព។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Improved Banana Variety (William-1) ពូជចេកកែលម្អ (ពូជ William-1) |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ ឆាប់ផ្តល់ផល ធន់នឹងជំងឺ មានរសជាតិឆ្ងាញ់ ទំហំផ្លែធំ និងមានតម្រូវការទីផ្សារល្អ។ | មិនសូវមានភាពធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួត ទាមទារការថែទាំដិតដល់ ប្រព័ន្ធស្រោចស្រព និងចំណាយដើមទុនច្រើនលើប្រេងឥន្ធនៈសម្រាប់ម៉ាស៊ីនបូមទឹក។ | ផ្តល់ទិន្នផលជាមធ្យម ២៨,៤ តោន/ហិកតា ទទួលបានចំណូលសុទ្ធ ២០៩.៦៤៧ ETB/ហិកតា និងមានអត្រាចំណេញធៀបនឹងថ្លៃដើម (BCR) ២,៩៥:១។ |
| Local Banana Variety ពូជចេកក្នុងស្រុក |
មានភាពធន់ទ្រាំនឹងគ្រោះរាំងស្ងួតបានយ៉ាងល្អប្រសើរ ដែលស័ក្តិសមនឹងអាកាសធាតុស្ងួតហួតហែង។ | ផ្តល់ទិន្នផលទាប យឺតក្នុងការប្រមូលផល ទំហំផ្លែតូច និងមិនសូវមានទីផ្សារ ឬតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់នោះទេ។ | កសិករផ្តល់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ២ ជាទូទៅ ប៉ុន្តែផ្តល់ពិន្ទុខ្ពស់បំផុត (លេខ១) សម្រាប់តែភាពធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួតប៉ុណ្ណោះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តគម្រោងដាំដុះនេះទាមទារការវិនិយោគជាចម្បងលើប្រព័ន្ធស្រោចស្រព ធាតុចូលកសិកម្ម និងការបណ្តុះបណ្តាលបច្ចេកទេសដល់កសិករ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ដីស្ងួតនៃស្រុក Nyanghtom ប្រទេសអេត្យូពី ដោយផ្តោតលើសហគមន៍គង្វាលសត្វដែលពឹងផ្អែកលើទឹកទន្លេ Omo សម្រាប់ការស្រោចស្រព ជាមួយនឹងទំហំសំណាកកសិករត្រឹមតែ ៣២ នាក់ប៉ុណ្ណោះ។ លក្ខខណ្ឌនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះតំបន់មួយចំនួននៅកម្ពុជាក៏ប្រឈមនឹងភាពរាំងស្ងួត ហើយកសិករភាគច្រើនកំពុងត្រូវការផ្លាស់ប្តូរពីកសិកម្មបែបប្រពៃណី មកជាកសិ-ពាណិជ្ជកម្មដែលមានប្រព័ន្ធស្រោចស្រពត្រឹមត្រូវ។
វិធីសាស្ត្រនៃការណែនាំពូជដំណាំកែលម្អ រួមផ្សំជាមួយប្រព័ន្ធស្រោចស្រព និងការចងក្រងជាក្រុមស្រាវជ្រាវកសិករ (PAPREG) គឺពិតជាអាចអនុវត្តបាន និងមានប្រយោជន៍សម្រាប់បរិបទកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការបង្វែរពីការដាំដុះសម្រាប់តែការហូបចុកក្នុងគ្រួសារ ទៅជាការផលិតជាលក្ខណៈពាណិជ្ជកម្មដោយប្រើពូជកែលម្អ អាចជួយលុបបំបាត់ភាពក្រីក្រ និងធានាសន្តិសុខស្បៀងនៅកម្ពុជាបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Agro-pastoral (កសិ-គង្វាល ឬកសិករគង្វាលសត្វ) | សំដៅលើប្រព័ន្ធជីវភាពដែលប្រជាជនពឹងផ្អែកទាំងលើការដាំដុះដំណាំ និងការចិញ្ចឹមសត្វ (ភាគច្រើនរស់នៅតាមតំបន់ពាក់កណ្តាលស្ងួតហួតហែង) ដើម្បីធានាសន្តិសុខស្បៀង និងប្រាក់ចំណូល។ | ដូចជាគ្រួសារកសិករមួយដែលមិនត្រឹមតែធ្វើស្រែចម្ការទេ ថែមទាំងមានហ្វូងគោក្របីដើរឃ្វាលតាមវាល ដើម្បីដោះស្រាយជីវភាពរាល់ថ្ងៃ។ |
| PAPREG - Pastoral Agro-Pastoral Research and Extension Group (ក្រុមស្រាវជ្រាវ និងផ្សព្វផ្សាយកសិ-គង្វាល) | ជាវិធីសាស្ត្រចងក្រងកសិករ និងអ្នកគង្វាលសត្វជាក្រុម ដើម្បីចូលរួមសាកល្បង វាយតម្លៃ និងផ្សព្វផ្សាយបច្ចេកទេសកសិកម្មថ្មីៗដោយផ្ទាល់នៅក្នុងសហគមន៍របស់ពួកគេ ដើម្បីស្វែងរកដំណោះស្រាយរូម។ | ដូចជាការបង្កើតក្រុមសិស្សានុសិស្សឱ្យធ្វើការពិសោធន៍រួមគ្នានៅសាលា រួចយកលទ្ធផលដែលជោគជ័យទៅបង្រៀនមិត្តភក្តិដទៃទៀត។ |
| Sucker / Banana Sucker (កូនចេក ឬខ្នែងចេក) | គឺជាពន្លកឬដើមតូចៗដែលដុះចេញពីគល់នៃដើមចេកមេ ដែលគេយកទៅបំបែកដើម្បីដាំបន្តជាដើមថ្មី ដោយមិនបាច់ប្រើគ្រាប់ពូជ ដោយវាធានាបាននូវពូជ និងទិន្នផលដូចដើមមេ។ | ដូចជាការកាត់មែករុក្ខជាតិយកទៅផ្សាំដាំបន្ត ដែលធានាថាដើមថ្មីនឹងមានលក្ខណៈល្អដូចដើមមេបេះបិទ។ |
| Benefit-cost ratio (សមាមាត្រអត្ថប្រយោជន៍-ចំណាយ) | ជាសូចនាករសេដ្ឋកិច្ចដែលប្រៀបធៀបរវាងប្រាក់ចំណូលទូទាត់សរុប និងការចំណាយសរុប ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើគម្រោងឬការវិនិយោគណាមួយមានភាពចំណេញកម្រិតណា (ឧ. ២.៩៥:១ គឺចំណេញជិត៣ដង)។ | ដូចជាការដែលអ្នកចំណាយទុនរកស៊ី ១០០ រៀល ហើយទទួលបានមកវិញ ២៩៥ រៀល ដែលមានន័យថាអ្នកចំណេញបានច្រើនជាងទុនជិត ៣ ដង។ |
| Extension Services (សេវាកម្មផ្សព្វផ្សាយកសិកម្ម) | គឺជាការផ្តល់ការអប់រំ បណ្តុះបណ្តាល និងការគាំទ្របច្ចេកទេសថ្មីៗដោយភ្នាក់ងាររដ្ឋ ឬអង្គការ ទៅដល់កសិករនៅមូលដ្ឋាន ដើម្បីជួយឱ្យពួកគេបង្កើនទិន្នផល និងដោះស្រាយបញ្ហាកសិកម្ម។ | ដូចជាគ្រូពេទ្យស្ម័គ្រចិត្តចុះទៅបង្រៀនអ្នកភូមិពីរបៀបអនាម័យការពារជំងឺ ដោយចុះទៅបង្រៀនដល់ផ្ទះនិងភូមិផ្ទាល់តែម្តង។ |
| Likert scale (មាត្រដ្ឋាន លីខឺត) | ជាប្រព័ន្ធរង្វាស់នៅក្នុងការស្រាវជ្រាវបរិមាណវិស័យ ដែលប្រើសម្រាប់វាស់ស្ទង់កម្រិតនៃអាកប្បកិរិយា ការយល់ឃើញ ឬចំណូលចិត្តរបស់មនុស្ស ដោយឱ្យពួកគេជ្រើសរើសចម្លើយតាមកម្រិត (ឧ. ១=មធ្យម, ២=ល្អ, ៣=ល្អណាស់)។ | ដូចជាការឲ្យផ្កាយ (១ ដល់ ៥ ផ្កាយ) វាយតម្លៃសេវាកម្មហាងកាហ្វេ ឬទំនិញនៅលើកម្មវិធីទូរស័ព្ទដៃអញ្ចឹងដែរ។ |
| Monocotyledon (រុក្ខជាតិម៉ូណូកូទីលេដូន ឬរុក្ខជាតិកូទីលេដុងមួយ) | ជាប្រភេទរុក្ខជាតិដែលមានកូទីលេដុង (សន្លឹកដំបូង) តែមួយនៅក្នុងគ្រាប់ពូជរបស់វា ហើយជាទូទៅមានទ្រង់ទ្រាយសរសៃស្លឹកស្របគ្នា និងប្រព័ន្ធឫសជាសរសៃ ដែលចេកគឺស្ថិតក្នុងអម្បូរនេះ។ | ដូចជាដើមស្រូវ ពោត ឬដូង ដែលពេលវាដុះពន្លកចេញពីដីដំបូង មានសន្លឹកតែមួយសន្លឹកប៉ុណ្ណោះ ខុសពីសណ្តែកដែលមានសន្លឹកពីរ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
