បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីការផ្លាស់ប្តូរលក្ខណៈគីមី និងជីវគីមីនៅក្នុងដីស្រែ (ដីប្រភេទ Roi Et និង Phimai) ក្រោយពេលបញ្ចូលកាកសំណល់សរីរាង្គ ទាំងក្នុងស្ថានភាពមានខ្យល់ និងលិចទឹក។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍ក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រើប្រាស់កាកសំណល់សរីរាង្គចំនួន ៣ ប្រភេទ ដើម្បីតាមដានការវិវត្តនៃសារធាតុចិញ្ចឹម និងអាស៊ីតសរីរាង្គតាមពេលវេលាជាក់លាក់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Sesbania rostrata Incorporation ការបញ្ចូលដើមស្នោរអាហ្វ្រិក Sesbania rostrata |
មានអត្រានៃការរលាយលឿនបំផុត និងបញ្ចេញសារធាតុចិញ្ចឹមអាសូត (NH4+) ចូលទៅក្នុងដីបានច្រើនជាងគេ។ វាផ្តល់បរិមាណកាបូនឌីអុកស៊ីត (CO2) ខ្ពស់បង្ហាញពីសកម្មភាពជីវសាស្រ្តខ្លាំង។ | នៅពេលដីលិចទឹក វាបង្កើតអាស៊ីតអាសេទិក (Acetic acid) ដែលជាជាតិពុលដល់កូនស្រូវក្នុងបរិមាណខ្ពស់បំផុតនៅចន្លោះថ្ងៃទី ៧ ទៅ ១០។ | កម្រិតអាស៊ីតអាសេទិកឡើងដល់ ១,៥ mM/១០០g ក្នុងដី Phimai នៅថ្ងៃទី៧ រួចធ្លាក់ចុះមកកម្រិតសុវត្ថិភាពនៅថ្ងៃទី២៤។ វាផ្តល់ NH4+ ខ្ពស់ដល់ទៅ ៤០ mg N/១០០g។ |
| Rice Straw Incorporation ការបញ្ចូលចំបើង |
ជាកាកសំណល់កសិកម្មងាយស្រួលរក ជួយបង្កើនសារធាតុសរីរាង្គ និងសារធាតុចិញ្ចឹមបន្តិចម្តងៗទៅក្នុងដីស្រែ។ | រលាយយឺតជាងស្នោរអាហ្វ្រិក ហើយនៅក្នុងដីខ្លះអាចបណ្តាលឱ្យមានបាតុភូតស្រូបយកអាសូតមកវិញ (Immobilization of N) នៅរយៈពេល ៣ថ្ងៃដំបូង។ | ផ្តល់អត្រា NH4+ និង CO2 ទាបជាងការប្រើប្រាស់ដើម Sesbania ប៉ុន្តែនៅតែប្រសើរជាងលាមកគោនិងកន្លែងដែលមិនមានបន្ថែមអ្វីសោះ។ |
| Cow Dung Incorporation ការបញ្ចូលលាមកគោ |
ជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី និងផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមសរីរាង្គជាប់លាប់ល្អ។ | មានអត្រានៃការរលាយយឺតបំផុត (ដោយសារលាមកគោចាស់) ដែលធ្វើឱ្យការបញ្ចេញ CO2 និង NH4+ មានកម្រិតទាប។ | ការបញ្ចេញឧស្ម័ន CO2 និងបរិមាណ NH4+ មានកម្រិតប្រហាក់ប្រហែលនឹងដីត្រួតពិនិត្យ (Control) នៅក្នុងដីខ្សាច់ Roi Et។ |
| Control (No Organic Debris) ដីត្រួតពិនិត្យ (មិនមានបន្ថែមសារធាតុសរីរាង្គ) |
មិនតម្រូវឱ្យមានកម្លាំងពលកម្មបន្ថែមក្នុងការប្រមូល ឬភ្ជួរលុបកាកសំណល់សរីរាង្គ។ | ដីខ្វះប្រភពសារធាតុចិញ្ចឹមថ្មី (Organic Matter) ធ្វើឱ្យសកម្មភាពជីវគីមីនៃមីក្រូសរីរាង្គក្នុងដីមានកម្រិតទាប ឈានដល់ការខ្វះជីជាតិយូរអង្វែង។ | មានបរិមាណ NO3- ច្រើនជាងគេនៅស្ថានភាពដីសំណើម (Aerobic) ប៉ុន្តែមានកម្រិត NH4+, CO2, Mn2+ និង Fe2+ ទាបជាងគេបំផុតនៅពេលដីលិចទឹក។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវឧបករណ៍ និងសារធាតុគីមីសម្រាប់មន្ទីរពិសោធន៍កសិកម្មកម្រិតស្តង់ដារ ដើម្បីវិភាគលក្ខណៈគីមី និងជីវគីមីនៃដី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដោយប្រើប្រាស់សំណាកដីពីតំបន់ឦសាននៃប្រទេសថៃ (ខេត្តខនកែន) ដែលជាតំបន់ដីស្រែប្រភេទខ្សាច់ (Roi Et) និងដីឥដ្ឋ (Phimai)។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ និងពាក់ព័ន្ធខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះខេត្តភាគពាយ័ព្យ និងវាលទំនាបទន្លេសាបរបស់កម្ពុជា មានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ព្រមទាំងប្រភេទដីកសិកម្មស្រដៀងគ្នានេះ ដែលជួយដល់ការណែនាំពីពេលវេលាស័ក្តិសមក្នុងការភ្ជួររាស់ និងស្ទូងស្រូវ។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់នៅក្នុងវិស័យកសិកម្មនៃប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសលើបច្ចេកទេសរៀបចំដីស្រែមុនពេលស្ទូង។
ការយល់ដឹងពីវដ្តជីវគីមី (Biochemical cycle) នៃកាកសំណល់សរីរាង្គក្នុងដីលិចទឹក នឹងជួយកសិករកម្ពុជាកាត់បន្ថយការចំណាយលើជីគីមី និងបង្កើនទិន្នផលស្រូវប្រកបដោយចីរភាពដោយគ្រាន់តែផ្លាស់ប្តូរពេលវេលាស្ទូងឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Field capacity (សមត្ថភាពផ្ទុកសំណើមដី) | កម្រិតសំណើមអតិបរមាដែលដីអាចរក្សាទុកបាន បន្ទាប់ពីទឹកដែលលើសត្រូវបានស្រកចុះអស់ដោយសារទំនាញផែនដី ដែលជាស្ថានភាពមានទាំងទឹក និងខ្យល់នៅក្នុងរន្ធដី សមស្របសម្រាប់សកម្មភាពមីក្រូសរីរាង្គ។ | ដូចជាអេប៉ុងដែលយើងជ្រលក់ទឹក រួចលើកឡើងឱ្យស្រក់ទឹកហូរចេញអស់ ពេលនោះអេប៉ុងនៅសើម តែមិនស្រក់ទឹកបន្តទៀតទេ។ |
| Submerged condition (ស្ថានភាពដីលិចទឹក) | ស្ថានភាពដែលដីត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយទឹកទាំងស្រុង ដែលរារាំងអុកស៊ីសែនមិនឱ្យជ្រាបចូលទៅក្នុងដីបាន បង្កើតជាបរិស្ថានគ្មានខ្យល់ (Anaerobic) ដែលផ្លាស់ប្តូរដំណើរការគីមីក្នុងដីទាំងស្រុង។ | ដូចជាការយកវត្ថុមួយទៅត្រាំក្នុងធុងទឹកបិទជិត ដែលសត្វល្អិត ឬបាក់តេរីដែលត្រូវការខ្យល់ដកដង្ហើមមិនអាចរស់នៅទីនោះបាន។ |
| Nitrification (ដំណើរការបង្កើតនីត្រាត) | ដំណើរការជីវសាស្រ្តដែលអតិសុខុមប្រាណក្នុងដីបំប្លែងសមាសធាតុអាម៉ូញ៉ូម (NH4+) ទៅជានីត្រាត (NO3-) នៅក្នុងលក្ខខណ្ឌដែលមានអុកស៊ីសែន ដើម្បីឱ្យរុក្ខជាតិងាយស្រួលស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់។ | ដូចជាចុងភៅដែលចម្អិនសាច់ឆៅ (អាម៉ូញ៉ូម) ឱ្យក្លាយជាម្ហូបឆ្អិន (នីត្រាត) ដើម្បីឱ្យមនុស្ស (រុក្ខជាតិ) ងាយស្រួលបរិភោគ និងរំលាយ។ |
| Immobilization (ការស្រូបយកអាសូតដោយអតិសុខុមប្រាណ) | ដំណើរការដែលអតិសុខុមប្រាណក្នុងដីទាញយកសារធាតុចិញ្ចឹម (ជាពិសេសអាសូត) ទៅប្រើប្រាស់ផ្ទាល់ខ្លួនសម្រាប់ការលូតលាស់នៅពេលរំលាយកាកសំណល់ ដែលធ្វើឱ្យសារធាតុទាំងនោះមិនអាចទម្លាក់ទៅដល់រុក្ខជាតិបានមួយរយៈពេល។ | ដូចជាអ្នកម៉ៅការដែលទិញឥដ្ឋទុកក្នុងឃ្លាំងដើម្បីសង់រោងចក្រខ្លួនឯង ធ្វើឱ្យអតិថិជនផ្សេង (រុក្ខជាតិ) មិនអាចរកទិញឥដ្ឋនោះបានមួយរយៈ។ |
| Ferric reduction (ការបំប្លែងកាត់បន្ថយដែក) | ប្រតិកម្មគីមីនៅក្នុងដីលិចទឹក ដែលបាក់តេរីប្រើប្រាស់សមាសធាតុដែក(III) ជំនួសអុកស៊ីសែនសម្រាប់រស់រានមានជីវិត ដោយបំប្លែងវាទៅជាដែកអ៊ីយ៉ុង (Fe2+) ដែលរលាយក្នុងទឹក និងអាចបង្កពុលដល់ឫសស្រូវបើសិនមានកម្រិតខ្ពស់ពេក។ | ដូចជាការច្រេះស៊ីដែកនៅពេលត្រាំក្នុងទឹកយូរ ដែលធ្វើឱ្យទឹកប្រែពណ៌ និងបញ្ចេញជាតិដែករលាយចូលក្នុងទឹក។ |
| Intermediate product (ផលិតផលកម្រិតមធ្យម) | សារធាតុគីមី (ដូចជាអាស៊ីតអាសេទិក) ដែលកើតឡើងជាបណ្តោះអាសន្ននៅពាក់កណ្តាលនៃដំណើរការរលាយសារធាតុសរីរាង្គ មុនពេលវាត្រូវបំប្លែងបន្តទៅជាផលិតផលចុងក្រោយ (ដូចជា ឧស្ម័នកាបូនិច ឬឧស្ម័នមេតាន)។ | ដូចជាម្សៅលាយទឹកដែលកំពុងកិនជាដុំ មិនទាន់ក្លាយជានំប៉័ងដុតឆ្អិននៅឡើយ គឺជារបស់ពាក់កណ្តាលទី។ |
| Facultative anaerobes (អតិសុខុមប្រាណដែលអាចរស់ដោយគ្មានខ្យល់) | ប្រភេទបាក់តេរី ឬអតិសុខុមប្រាណដែលមានសមត្ថភាពរស់នៅ និងធ្វើសកម្មភាពបាន ទាំងនៅក្នុងស្ថានភាពមានអុកស៊ីសែន និងស្ថានភាពដែលគ្មានអុកស៊ីសែនទាល់តែសោះ (ដូចជាពេលដីលិចទឹក)។ | ដូចជារថយន្តប្រភេទ Amphibious ដែលអាចបើកបរលើគោកក៏បាន និងអាចប្រែក្លាយជាទូកសម្រាប់បរលើទឹកក៏បាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
