បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងស្រាវជ្រាវពីរូបសាស្ត្ររុក្ខសាស្ត្រ និងការប្រើប្រាស់តាមបែបចំណេះដឹងក្នុងស្រុកនៃរុក្ខជាតិរាំងដែង (Rang Daeng) នៅក្នុងឃុំកោះក្រេត ស្រុកប៉ាកក្រេត ខេត្តនន្ទបុរី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយការប្រមូលទិន្នន័យរូបសាស្ត្ររុក្ខជាតិ និងការសម្ភាសន៍ប្រជាជនក្នុងតំបន់អំពីការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិនេះ ចាប់ពីខែមករា ដល់ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៧។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Botanical Morphology Comparison ការប្រៀបធៀបរូបសាស្ត្ររុក្ខសាស្ត្រ |
ផ្តល់នូវការកំណត់អត្តសញ្ញាណរុក្ខជាតិបានយ៉ាងច្បាស់លាស់ និងមានភាពត្រឹមត្រូវតាមស្តង់ដារវិទ្យាសាស្ត្រ ដោយផ្អែកលើលក្ខណៈរូបវន្ត។ | ទាមទារឱ្យមានអ្នកជំនាញរុក្ខសាស្ត្រ និងត្រូវមានសិទ្ធិចូលប្រើប្រាស់គំរូស្តង់ដារនៅសាលាពន្ធុរុក្ខជាតិ (Herbarium) ដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់។ | បានបញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណរុក្ខជាតិរាំងដែងនៅកោះក្រេតថាជាប្រភេទ Ventilago denticulata Willd. ដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នានឹងគំរូស្តង់ដារ BKF No 137192។ |
| Ethnobotanical Survey / Local Interview ការអង្កេតចំណេះដឹងរុក្ខសាស្ត្រមូលដ្ឋាន និងការសម្ភាសន៍ |
អាចប្រមូលបាននូវចំណេះដឹងប្រពៃណី និងការប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែងដែលមានតម្លៃពីប្រជាជនក្នុងសហគមន៍ដោយផ្ទាល់។ | ទិន្នន័យពឹងផ្អែកលើបទពិសោធន៍ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នកភូមិ ដែលអាចខ្វះការបញ្ជាក់ពីប្រសិទ្ធភាពតាមបែបវេជ្ជសាស្ត្រស្តង់ដារ ប្រសិនបើគ្មានការសិក្សាឱសថសាស្ត្របន្ថែម។ | បានរកឃើញថាប្រជាជនចំនួន ២១ នាក់ប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិនេះជាតែសម្រាប់កាត់បន្ថយកូឡេស្តេរ៉ុល ជាតិស្ករ និងសម្ពាធឈាម រហូតទទួលបានប៉ាតង់លេខ ៤១៣៩។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនទាមទារបច្ចេកវិទ្យាឬម៉ាស៊ីនស្មុគស្មាញឡើយ ប៉ុន្តែផ្តោតសំខាន់លើការចុះវាល និងកិច្ចសហការជាមួយស្ថាប័នរុក្ខសាស្ត្រ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតែនៅក្នុងតំបន់កោះក្រេត ខេត្តនន្ទបុរី ប្រទេសថៃ ដោយមានការចូលរួមពីអ្នកភូមិតែ ២១ នាក់ប៉ុណ្ណោះ។ កត្តាភូមិសាស្ត្រជុំវិញទន្លេ និងវប្បធម៌រស់នៅទីនោះ អាចធ្វើឱ្យការប្រើប្រាស់ និងលក្ខណៈរុក្ខជាតិមានភាពជាក់លាក់សម្រាប់តែតំបន់នេះ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា វាជារឿងសំខាន់ក្នុងការផ្ទៀងផ្ទាត់ថាតើរុក្ខជាតិប្រភេទនេះមានដុះនៅតំបន់ណាខ្លះ ហើយសហគមន៍មូលដ្ឋានខ្មែរប្រើប្រាស់វាក្នុងគោលបំណងដូចគ្នាដែរឬទេ។
វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍផលិតផលឱសថបុរាណ និងការលើកកម្ពស់សេដ្ឋកិច្ចសហគមន៍នៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងចំណេះដឹងឱសថប្រពៃណី និងការបញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណរុក្ខសាស្ត្រតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រ គឺជាជំហានដ៏សំខាន់ក្នុងការបង្កើតផលិតផលក្នុងស្រុកដែលមានសុវត្ថិភាព និងមានតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Botanical morphology (រូបសាស្ត្ររុក្ខសាស្ត្រ) | ការសិក្សាអំពីទម្រង់ និងរចនាសម្ព័ន្ធខាងក្រៅរបស់រុក្ខជាតិ ដូចជា រូបរាងស្លឹក ផ្កា ដើម និងផ្លែ ដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងចំណាត់ថ្នាក់របស់វាឱ្យបានត្រឹមត្រូវតាមប្រព័ន្ធវិទ្យាសាស្ត្រ។ | ដូចជាការពិនិត្យមើលភិនភាគរបស់មនុស្ស (កម្ពស់ ទម្រង់មុខ ពណ៌សក់) ដើម្បីចំណាំថាតើមនុស្សនោះជានរណា និងមកពីគ្រួសារណា។ |
| Local wisdom (ចំណេះដឹងក្នុងស្រុក / ចំណេះដឹងប្រពៃណី) | ចំណេះដឹង ជំនាញ និងបទពិសោធន៍ដែលប្រជាជនក្នុងសហគមន៍បានសន្សំ និងបន្តពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយ ដូចជាការចេះយកដើមឈើមកធ្វើជាថ្នាំសង្កូវ ឬតែសម្រាប់ផឹកជាដើម។ | ដូចជារូបមន្តស្លសម្លរ ឬការផ្សំថ្នាំបុរាណដូនតាដែលយាយតាតែងតែប្រាប់តៗគ្នាដល់កូនចៅដោយមិនបាច់រៀននៅសាលា។ |
| Herbarium (សាលាពន្ធុរុក្ខជាតិ / បណ្ណាល័យសំណាករុក្ខជាតិ) | កន្លែងឬស្ថាប័នដែលប្រមូល រក្សាទុក និងចាត់ថ្នាក់សំណាករុក្ខជាតិដែលបានសម្ងួតរួច ដើម្បីទុកជាឯកសារយោងសម្រាប់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវ និងផ្ទៀងផ្ទាត់ឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រនៃរុក្ខជាតិផ្សេងៗ។ | ដូចជាបណ្ណាល័យ ឬសារមន្ទីរដែលរក្សាទុកស្លឹកឈើនិងផ្កាស្ងួតៗ ជំនួសឱ្យការទុកសៀវភៅ ដើម្បីឱ្យគេអាចមកផ្ទៀងផ្ទាត់មើលថាតើដើមឈើដែលគេរកឃើញមានឈ្មោះអ្វី។ |
| Samara (ផ្លែមានស្លាប) | ប្រភេទផ្លែឈើស្ងួតម្យ៉ាងដែលមានសំបកលាតសន្ធឹងចេញជាទម្រង់ដូចស្លាប ដែលជួយឱ្យវាអាចហោះរសាត់តាមខ្យល់បានឆ្ងាយពីដើមមេ ដើម្បីបន្តពូជ។ | ដូចជាឆ័ត្រយោងតូចមួយដែលធម្មជាតិបំពាក់ឱ្យគ្រាប់រុក្ខជាតិ ដើម្បីឱ្យវាអាចហោះតាមខ្យល់ទៅដុះនៅកន្លែងឆ្ងាយបាន។ |
| Racemose inflorescence (កញ្ចុំផ្កាប្រភេទសណ្ឋានចង្កោម) | ការរៀបចំខ្លួនរបស់ផ្កានៅលើទង ដោយផ្កាដែលចាស់ជាងគេរីកនៅផ្នែកខាងក្រោម ឬខាងក្រៅ រីឯផ្កាដែលខ្ចីជាងគេនៅបន្តដុះនិងរីកនៅផ្នែកខាងចុងកញ្ចុំបន្តបន្ទាប់គ្នា។ | ដូចជាការតម្រង់ជួរគ្នា អ្នកមកមុនបានឈរនៅគល់ ហើយអ្នកមកក្រោយតម្រង់ជួរបន្តបន្ទាប់រហូតដល់ចុង។ |
| Petty patent (ប៉ាតង់តូច / អនុសិទ្ធិប័ត្រ) | វិញ្ញាបនបត្រកម្មសិទ្ធិបញ្ញាដែលរដ្ឋផ្តល់ឱ្យដើម្បីការពារការច្នៃប្រឌិត ឬការបង្កើតថ្មីដែលមានលក្ខណៈបច្ចេកទេសមិនសូវស្មុគស្មាញ (ដូចជាការកែច្នៃតែរាំងដែង) ហើយមានរយៈពេលការពារខ្លីជាងប៉ាតង់ធម្មតា។ | ដូចជាសំបុត្របញ្ជាក់កម្មសិទ្ធិលើរបកគំហើញថ្មីតូចតាចមួយ ដើម្បីកុំឱ្យអ្នកដទៃលួចចម្លងយកទៅធ្វើលក់ដោយមិនសុំការអនុញ្ញាត។ |
| Diuretic (ថ្នាំបញ្ចុះទឹកនោម) | សារធាតុ ឬឱសថដែលមានសមត្ថភាពជំរុញតម្រងនោមឱ្យបញ្ចេញជាតិទឹក និងអំបិល (សូដ្យូម) លើសពីក្នុងរាងកាយតាមរយៈទឹកនោម ដែលជួយបញ្ចុះសម្ពាធឈាម និងកាត់បន្ថយការហើម។ | ដូចជាការបើកវ៉ានបញ្ចេញទឹកដែលហូរហៀរចេញពីអាង ដើម្បីកាត់បន្ថយសម្ពាធទឹកនៅក្នុងបំពង់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
