បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ វិស័យកសិកម្មសកលកំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាទ្វេដងក្នុងការបំពេញតម្រូវការស្បៀងអាហារដែលកំពុងកើនឡើង ស្របពេលដែលត្រូវកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ (ប្រមាណ ២៥% នៃការបញ្ចេញសរុប) និងការបន្ស៊ាំទៅនឹងផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ របាយការណ៍នេះចងក្រងឯកសារស្រាវជ្រាវចំនួនបួនដែលវិភាគលើប្រព័ន្ធកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព យន្តការកំណត់តម្លៃកាបូនសកល គោលនយោបាយបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់តាមតំបន់ និងវិធីសាស្ត្រក្នុងការវាស់វែងស្តុកកាបូនក្នុងដី។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញពីសារៈសំខាន់នៃការផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់កសិកម្មប្រកបដោយគុណធម៌ (Virtuous Agriculture) និងការអនុវត្តប្រព័ន្ធកសិ-រុក្ខកម្ម ដើម្បីបង្កើនការស្តុកទុកកាបូនក្នុងដី និងកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ប្រព័ន្ធទីផ្សារកាបូន (Carbon Markets) និងការវាស់វែងស្តុកកាបូនប្រកបដោយភាពសុក្រឹត គឺជាយន្តការដ៏ចាំបាច់សម្រាប់ផ្តល់រង្វាន់លើកទឹកចិត្តដល់កសិករ។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ការស្តុកទុកកាបូនក្នុងដីកសិកម្ម (Soil Carbon Sequestration in Agriculture) | ការអនុវត្តកសិកម្មដូចជាការមិនភ្ជួររាស់ (No-tillage) ដំណាំគម្របដី និងកសិ-រុក្ខកម្ម មានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការស្រូបយកកាបូនពីបរិយាកាស និងស្តារគុណភាពដី។ ដីមានសមត្ថភាពស្តុកទុកកាបូនច្រើនជាងបរិយាកាសទ្វេដង។ | របាយការណ៍បានលើកឡើងថា ការអនុវត្តកសិកម្មត្រឹមត្រូវអាចជួយស្តុកទុកកាបូនរហូតដល់ ៣ ពាន់លានតោនបន្ថែមទៀតនៅក្នុងដីជាសកល (យោងតាមការសិក្សារបស់ NAS ឆ្នាំ២០១៧)។ |
| ការកើនឡើងនៃយន្តការទីផ្សារកាបូន (Growth of Carbon Market Mechanisms) | ប្រព័ន្ធជួញដូរការបញ្ចេញឧស្ម័ន (Emissions Trading Systems - ETS) និងទីផ្សារកាបូនស្ម័គ្រចិត្ត (Voluntary Carbon Markets) កំពុងពង្រីកខ្លួនយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដើម្បីជួយក្រុមហ៊ុន និងរដ្ឋាភិបាលសម្រេចគោលដៅអព្យាក្រឹតកាបូន (Carbon Neutrality)។ | នៅឆ្នាំ២០១៩ ទំហំប្រាក់ចំណូលនៃការជួញដូរទីផ្សារកាបូនសកលបានកើនឡើងដល់កម្រិតខ្ពស់បំផុតគឺ ២១៤ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក ដោយប្រព័ន្ធ EU ETS គ្របដណ្តប់ប្រមាណ ៨០% នៃទំហំជួញដូរសរុប។ |
| បញ្ហាប្រឈមក្នុងការវាស់វែងកាបូនដី (Challenges in Soil Carbon Measurement) | ទោះបីជាដីមានសក្តានុពលស្តុកកាបូនខ្ពស់ ប៉ុន្តែការវាស់វែងស្តុកកាបូនក្នុងដីមានភាពស្មុគស្មាញ ចំណាយខ្ពស់ និងទាមទារវិធីសាស្ត្រច្បាស់លាស់។ វិធីសាស្ត្រវាស់វែងកម្រិត ៣ (IPCC Tier 3) គឺជាជម្រើសដ៏ល្អបំផុតដើម្បីធានាបាននូវឥណទានកាបូនដែលគួរឲ្យទុកចិត្ត។ | របាយការណ៍ណែនាំឲ្យប្រើវិធីសាស្ត្រវិភាគបែបចំហេះស្ងួត (Dry Combustion method) តាមរយៈម៉ាស៊ីនវិភាគធាតុ (Elemental Analyzer) គួបផ្សំនឹងការវាស់វែងដង់ស៊ីតេដីពិតប្រាកដនៅទីវាល (Bulk Density)។ |
| ផលិតកម្មកាហ្វេ និងការស្រូបកាបូន (Coffee Production and Carbon Sink) | ប្រព័ន្ធដាំដុះកាហ្វេបែបកសិ-រុក្ខកម្ម (Agroforestry) ដែលមានការដាំដើមឈើផ្តល់ម្លប់ជួយបង្កើនបរិមាណស្តុកកាបូនក្នុងដីបានយ៉ាងច្រើន បើប្រៀបធៀបទៅនឹងការដាំដុះបែបឯកវប្បកម្ម (Monoculture) ដោយគ្មានម្លប់។ | ការសិក្សានៅប្រទេសហ្គាតេម៉ាឡាបង្ហាញថា ប្រព័ន្ធកសិ-រុក្ខកម្មកាហ្វេរបស់កសិករខ្នាតតូច អាចស្តុកកាបូនសរុបចន្លោះពី ៧៤ ទៅ ២៥៩ តោនកាបូនក្នុងមួយហិកតា (Mg C ha-1) ជាមួយនឹងមធ្យមភាគ ១២៧.៦ Mg C ha-1។ |
ផ្អែកលើការរកឃើញ របាយការណ៍នេះផ្តល់នូវអនុសាសន៍ជាយុទ្ធសាស្ត្រដើម្បីជំរុញកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងការតភ្ជាប់ទៅកាន់ទីផ្សារកាបូនអន្តរជាតិ។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល (Government) | បង្កើតគោលនយោបាយលើកទឹកចិត្ត និងក្របខណ្ឌគតិយុត្តច្បាស់លាស់សម្រាប់យន្តការកំណត់តម្លៃកាបូន (Carbon Pricing) និងទីផ្សារឥណទានកាបូន ដើម្បីគាំទ្រដល់កសិករដែលជួយកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់។ | ខ្ពស់ (High) |
| ស្ថាប័នស្រាវជ្រាវ និងសាកលវិទ្យាល័យ (Research Institutions & Universities) | អភិវឌ្ឍសមត្ថភាពបច្ចេកទេសក្នុងស្រុក ដើម្បីអនុវត្តការវាស់វែង និងត្រួតពិនិត្យស្តុកកាបូនក្នុងដី (Soil Carbon MRV) ឲ្យស្របតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ (IPCC Tier 3) ដើម្បីបញ្ជាក់ភាពត្រឹមត្រូវនៃឥណទានកាបូន។ | ខ្ពស់ (High) |
| វិស័យឯកជន និងម៉ាកយីហោកសិកម្ម (Private Sector & Brands) | ផ្តល់ប្រាក់រង្វាន់លើកទឹកចិត្ត (Premium prices) ឬទិញឥណទានកាបូនពីកសិករផ្គត់ផ្គង់របស់ខ្លួន ដែលអនុវត្តប្រព័ន្ធដាំដុះបែបកសិ-រុក្ខកម្ម និងអភិរក្សដី ដើម្បីសម្រេចគោលដៅអព្យាក្រឹតកាបូន (Carbon Neutrality) របស់ក្រុមហ៊ុន។ | មធ្យម (Medium) |
| អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល និងផ្នែកពង្រីកកសិកម្ម (NGOs & Agricultural Extension) | បណ្តុះបណ្តាលកសិករអំពីការអនុវត្តកសិកម្មប្រកបដោយគុណធម៌ ដូចជាការមិនភ្ជួររាស់ (No-till) ការប្រើប្រាស់ជីសរីរាង្គ និងការរក្សាគម្របដី (Cover crops)។ | មធ្យម (Medium) |
របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជា ដែលជាប្រទេសពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើវិស័យកសិកម្ម ងាយរងគ្រោះដោយបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ និងកំពុងស្វែងរកប្រភពហិរញ្ញប្បទានបៃតង (Green Finance)។ ការយល់ដឹងពីបច្ចេកទេសវាស់វែងកាបូនដី និងយន្តការទីផ្សារកាបូន នឹងជួយកម្ពុជាទាញយកអត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចពីការអនុវត្តកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព ស្របតាមការប្តេជ្ញាចិត្ត NDC របស់ខ្លួន។
ការជំរុញកសិកម្មប្រកបដោយគុណធម៌ (Virtuous Agriculture) ព្រមទាំងការកសាងសមត្ថភាពក្នុងការចុះបញ្ជីឥណទានកាបូនដែលជឿទុកចិត្តបាន នឹងបើកឱកាសសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំធេងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រមទាំងជួយលើកកម្ពស់សុខភាពដី និងបរិស្ថានក្នុងពេលតែមួយ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Virtuous Agriculture | ប្រព័ន្ធកសិកម្មដែលផ្តោតលើការគ្រប់គ្រងបរិស្ថានដោយការអនុវត្តមេត្រីភាព និងការស្តារឡើងវិញនូវធនធានធម្មជាតិ ដើម្បីផលិតអាហារដែលផ្តល់សុខភាពល្អទាំងមនុស្ស និងដី។ វារួមបញ្ចូលទាំងគោលការណ៍កសិកម្មសរីរាង្គនិងកសិ-រុក្ខកម្ម។ | ដូចជាការធ្វើកសិកម្មដោយមិនគ្រាន់តែទាញយកផលចំណេញ តែជួយព្យាបាលជំងឺដី និងថែរក្សាធម្មជាតិវិញព្រមគ្នា។ |
| Carbon Sequestration | ដំណើរការនៃការស្រូបយក និងស្តុកទុកឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីត (CO2) ពីបរិយាកាសចូលទៅក្នុងដី ឬរុក្ខជាតិ ដើម្បីកាត់បន្ថយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ ក្នុងវិស័យកសិកម្ម គេប្រើបច្ចេកទេសដូចជាការដាំដើមឈើផ្តល់ម្លប់ ឬរក្សាគម្របដីដើម្បីបង្កើនការស្តុកទុកនេះ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ដីនិងដើមឈើជាឃ្លាំង ឬធនាគារ សម្រាប់ស្រូបនិងលាក់ទុកឧស្ម័នពុលកុំឲ្យហោះចូលបរិយាកាស។ |
| Emissions Trading System (ETS) | ប្រព័ន្ធទីផ្សារមួយដែលរដ្ឋាភិបាលកំណត់កម្រិតពិដាន (Cap) នៃការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ ហើយអនុញ្ញាតឲ្យក្រុមហ៊ុននានាទិញឬលក់សិទ្ធិបញ្ចេញឧស្ម័ន (Allowances) ទៅតាមតម្រូវការជាក់ស្តែង។ | ដូចជាការចែកសំបុត្រអនុញ្ញាតចោលសម្រាម បើក្រុមហ៊ុនណាចោលតិច អាចយកសំបុត្រដែលសល់ទៅលក់យកលុយពីក្រុមហ៊ុនដែលចោលច្រើន។ |
| Dry Combustion | វិធីសាស្ត្រក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដ៏សុក្រឹតបំផុតសម្រាប់វាស់វែងបរិមាណកាបូនក្នុងដី ដោយដុតសំណាកដីក្នុងសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ រួចវាស់បរិមាណឧស្ម័ន CO2 ដែលបញ្ចេញមកតាមរយៈឧបករណ៍វិភាគធាតុ (Elemental Analyzer)។ | ដូចជាការដុតកម្ទេចវត្ថុមួយដើម្បីថ្លឹងមើលថាតើមានផ្សែងប៉ុន្មានដែលហុយចេញមក ដើម្បីដឹងពីបរិមាណកាបូនពិតប្រាកដដែលនៅខាងក្នុង។ |
| No-tillage | បច្ចេកទេសកសិកម្មដែលមិនមានការភ្ជួររាស់ដីមុនពេលដាំដុះ ដើម្បីកាត់បន្ថយការហូរច្រោះ ទប់សំណើម និងរក្សាបរិមាណកាបូនក្នុងដីកុំឲ្យរំហួតទៅក្នុងបរិយាកាសវិញ។ | ដូចជាការដាំដំណាំដោយគ្រាន់តែចោះរន្ធតូចៗដាក់គ្រាប់ពូជ ដោយមិនបាច់កាយកកូរបំផ្លាញរចនាសម្ព័ន្ធនិងសត្វល្អិតក្នុងដី។ |
| Bulk Density | ការវាស់វែងទម្ងន់នៃដីក្នុងមួយឯកតាមាឌ (រួមបញ្ចូលទាំងប្រហោងខ្យល់ក្នុងដី) ដែលជាអថេរដ៏សំខាន់ចាំបាច់បំផុតសម្រាប់គណនាបរិមាណស្តុកកាបូនសរុបនៅក្នុងស្រទាប់ដីនីមួយៗឲ្យបានត្រឹមត្រូវ។ | ដូចជាការវាស់ទម្ងន់នំប៉័ងមួយដុំទាំងមូលដោយរួមបញ្ចូលទាំងប្រហោងខ្យល់នៅខាងក្នុង ដើម្បីដឹងពីភាពហាប់ណែនរបស់វា។ |
| Voluntary Carbon Market | ទីផ្សារដែលក្រុមហ៊ុន សាជីវកម្ម ឬបុគ្គល ទិញឥណទានកាបូនដោយស្ម័គ្រចិត្ត (មិនមែនដោយសារច្បាប់តម្រូវ) ដើម្បីប៉ះប៉ូវកាត់កងការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ពីសកម្មភាពអាជីវកម្មរបស់ខ្លួន ឆ្ពោះទៅរកអព្យាក្រឹតកាបូន (Carbon Neutrality)។ | ដូចជាការចូលរួមបរិច្ចាគលុយទិញកូនឈើដាំដោយស្ម័គ្រចិត្ត ដើម្បីលុបលាងកំហុសដែលខ្លួនបានបញ្ចេញផ្សែងពុលពីការប្រើប្រាស់ឡានរាល់ថ្ងៃ។ |
| Agroecology | ការអនុវត្តគោលការណ៍អេកូឡូស៊ីទៅក្នុងការរចនា និងការគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធកសិកម្ម ដោយភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងរុក្ខជាតិ សត្វ ដី និងសង្គមមនុស្ស ដើម្បីសម្រេចបាននូវនិរន្តរភាពរយ:ពេលវែង។ | ដូចជាការធ្វើកសិកម្មដោយចម្លងតាមក្បួនច្បាប់នៃព្រៃធម្មជាតិ ដែលរុក្ខជាតិ សត្វ និងដី ពឹងផ្អែកនិងចិញ្ចឹមគ្នាទៅវិញទៅមកដោយមិនបាច់ប្រើគីមី។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
